Entrevista en XORNAL DE GALICIA, 15-1-09
Marcos Valcárcel: "A vida cultural galega venceu as dificultades"
O escritor e historiador é un dos maiores expertos actuais na cultura galega dos primeiros anos do século XX.
A literatura e o teatro, como dixo hai anos Méndez Ferrín, son campos nos que ha nación xa existe.

A. Losada / XORNAL.COM I A Coruña.- Marcos Valcárcel (Ourense, 1958), é un dos maiores expertos actuais na cultura galega dos primeiros anos do século XX, e un intelectual galeguista á vella usanza, erudito e oteriano. Colabora en prensa dende hai máis de 30 anos e dende hai tres mantén un dos blogs en galego máis visitados, As uvas na solaina. Antonte, levou a sorpresa de recibir o Premio PEN 2009 outorgado pola sección galega do International PEN Club de escritores, pola súa labor a prol da liberdade de expresión e da difusión cultural, o mesmo galardón que na anterior edición –en 2007– gañaron Isaac Díaz Pardo e Francisco Fernández del Riego.
Texto completo da entrevista

Cen anos de historia cultural
Documentación e remate
(Remato hoxe a serie Cen Anos... cun total de 111 entregas. Dediquei o último artigo a sinalar a documentación utilizada e dar as grazas a persoas que colaboraron nela, incluídos algúns contertulios deste blog. Imaxes de Castelao, Luís Seoane e Laxeiro)

A serie Cen Anos de Historia Cultural comezou en xaneiro do ano 2006, ano en que se celebrou tamén o centenario do nacemento da Real Academia Galega, e remata hoxe.
Dende aquela ata hoxe publicáronse neste xornal un total de 111 entregas, todos os domingos (agás nos meses de agosto). En cada unha delas calculo que figuran unha media de 120 datos culturais, o que fai para toda a serie un conxunto total de arredor dos 1300 datos de carácter cultural para todo o período. Pretendíase rescatar dalgún xeito o xénero das Efemérides, neste caso culturais, que tanto éxito tivo entre finais do XIX e mediados do XX na obra de autores como Arturo Vázquez Núñez ou Alberto Vilanova, entre outros.
Queda só indicar algunhas das fontes documentais utilizadas e sinalar algúns agradecementos. Citarei en primeiro lugar a serie de Xosé Mª Monterroso Devesa para o período 1882-1982, titulada ‘Historia de cen anos’ e publicada en varios números conmemorativos do Centenario do xornal La Voz de Galicia ó longo de 1982.

(O artigo completo)

cen anos de historia cultural:

2005: Presenza feminina: ensaio e poesía

(na imaxe, María do Cebreiro, Teresa Moure e Xavier Alcalá)

A nosa andaina polo 2005 cultural vai empezar polo campo do ensaio e a investigación. Con forte presenza feminina neste caso, como salienta M. Forcadela no Anuario de Estudos Literarios Grial. Velaí os nomes de Teresa Moure, María do Cebreiro e Helena González Fernández. A primeira delas con dúas obras, Outro idioma é posible e A palabra das fillas de Eva (Galaxia), que provocaron un certo debate cultural tanto arredor das linguas na globalización como da súa afirmación da literatura feminina. María do Cebreiro achegaba un esforzo de literatura comparatista en As terceiras mulleres, un denso periplo pola cultura en clave feminina que parte das Metamorfoses de Ovidio para chegar á arte expresionista, pasando polas escritoras medievais, Rosalía de Castro e Virxinia Woolf. E en Elas e o paraugas totalizador. Escritoras, xénero e nación (Xerais), Helena González deseña un plano de reivindicación da tradición poética feminina, con especial atención ás autoras do século XX.
No campo da historia, cabe subliñar títulos como As cartas do destino, de Xosé M. Núñez Seixas e Raúl Soutelo, sobre a memoria dos emigrantes en América; A Coruña liberal 1808-1874, de Ana Romero Masiá; A Raíña Lupa, de Antonio Balboa Salgado, premio M: Murguía de ensaio, sobre as claves do fenómeno xacobeo; O reino medieval de Galicia, de Anselmo López Carreira (ANT); Memoria de ferro, de Antón Patiño Regueira (ANT); Galicia bajo la bota de Franco, rescate por Henrique Alvarellos dun volume publicado en Francia no 1938 e desaparecido dende aquela,da probable autoría (compartida) de Luís Seoane; e O orballo da igualdade, de Carlos Pereira Martínez, sobre a historia das mulleres obreiras coruñesas nos inicios do século XX. Nas fronteiras do xénero sitúanse os libros de entrevistas con autores consagrados, como os que achegou Xerais en Conversas con Méndez Ferrín, do xornalista Xosé M. del Caño, ou Conversas con Suso de Toro, de Antonio Pedrós-Gascón, que xeraron certo debate, máis no mundo virtual que na prensa escrita. Suso de Toro asinaba tamén Outra idea de España (Xerais), colección de artigos de temática política e reflexión sobre o nacionalismo español. A economía e a política tamén estaban presentes en O fracaso neoliberal na Galiza, de Xavier Vence; La política exterior de China (Bellaterra), de Xulio Ríos, e en Os movementos de resistencia fronte á globalización capitalista, de Carlos Taibo.

(o artigo completo)

2004: Narrativa, historia, memoria (GH 08.06.2008)

A narrativa galega do ano 2004 viña marcada polo compromiso coa memoria e as esculcas no noso pasado máis conflitivo. En Xerais, aparecían obras como O exiliado e a primavera, de Manuel Veiga, premio Xerais 2004 centrado na volta dun exiliado á Galicia do final do franquismo; a primeira novela de Xesús Fraga, Solimán, premio de novela Rubia Barcia de Ferrol; a ficción autobiográfica de Ramón Chao, O lago de Como,publicada en castelán en 1982 (onde Reigada é Vilalba); Os ollos da ponte, segunda entrega da triloxía da memoria de Ramiro Fonte; ou Orixe, de Sechu Sende, premio Blanco Amor 2003, historia de amor ambientada na ditadura franquista.
Na mesma editorial saían Era por setembro, de Xabier Quiroga; Vermella con lobos, de Carme Blanco; Segunda convocatoria, de X.A. Perozo; Os últimos fuxidos, de Xosé Fernández Ferreiro, que segue a liña temática da súa anterior Agosto do 36; Baixo mínimos, de Diego Ameixeiras, presentación do detective Horacio Dopico nos baixos fondos ourensáns; e volumes de relatos, na colección Abismos, como Rebelión no inverno, de Mario Regueira, e A ferida, de Begoña Paz. Galaxia achegaba títulos como As humanas proporcións, de Xesús Constenla, premio Torrente Ballester 2003 e premio da Crítica Española para narrativa galega, historias minimalistas marcadas pola calidade e o risco; Amor e música lixeira, unha nova entrega do mundo satírico de Bieito Iglesias; Capitol, última sesión, de Miguel Anxo Fernández, homenaxe ás vellas salas de cine; Ser ou non, de Xurxo Borrazás; Reserva especial, de X.M. González Trigo; Ao pé do magnolio, de Marina Mayoral; Xeración perdida, de Francisco Castro; Os ciclos do bambú, de Xavier Queipo; Oitocentos, de Xavier Franco; 'Unha viaxe no Ford-T', de Xerardo Agrafoxo, premio García Barros.
Xavier Alcalá iniciaba con Entre fronteiras, a súa saga sobre a historia da represión dos evanxelistas en Galicia, neste caso na Pontevedra anterior á guerra civil.
(o artigo completo)

CEN ANOS DE HISTORIA CULTURAL

2003. Avilés. Anxos Sumai. Marica Campo.

O artigo dominical do Galicia Hoxe.

Cen anos de historia cutural
2002: Sarmiento. Abrente. Paratextos
25.05.2008

O ano 2002 foi o ano do Padre Sarmiento no Día das Letras e arredor da súa figura celebráronse actos en toda Galicia e tamén no Bierzo, coa colaboración da asociación Fala Ceibe. Publicáronse estudos de Antón Costa, Carlos Casares, Pilar Allegue, Sonia Varela, Xosé L. Barreiro, Mercedes Queizas, X.A.Liñares e A. Puentes Chao, etc. E tamén volumes como a edición de José Luís Pensado da Viaxe a Galicia do noso frade ilustrado.
Vexamos agora algúns traballos de ensaio e investigación publicados durante ese ano. No campo dos estudos literarios, rexistramos traballos como Manuel María: os traballos e os días, biografía sociocultural realizada por Camilo Gómez Torres (Laiovento); Romanceiro en lingua galega (Xerais), de X.R. Mariño Ferro e Carlos Luís Bernárdez; As cantigas de Santa María (Xerais), de Elvira Fidalgo; A novela policial (Laiovento), de Xesús González Gómez; O labor lírico do ilustrado cura de Fruime (Laiovento), de Xulio Pardo de Neyra; A linguaxe literaria (Xerais), de Manuel Rosales, e As mulleres escritoras, 1860-1870 (Laiovento), de Celia Armas. En Sotelo Blanco aparecía a Historia da literatura medieval galego-portuguesa, de Xosé R. Pena, e Antonia López García estudaba a obra de Bernardino Graña en Se as aves insistisen na ledicia (Laiovento).
Editábanse as actas do I Congreso Manuel Luís Acuña (celebrado en Trives no 2000) e o Diccionario metodolóxico de análise literaria, de Arcadio López- Casanova. Carme Blanco publicaba en Linteo o estudo Luz Pozo Garza. A ave do norte e Goretti Sanmartín ocupábase dun tema pouco tratado nas nosas letras: Lendo nas marxes. Lingua e compromiso nos paratextos, 1863-1936 (Espiral Maior). Alexandre Rodríguez Guerra ocupábase de Miguel de Unamuno e a lingua galega e Dolores Vilavedra e Inma López Silva da nosa historia teatral recente con Un abrente teatral. As mostras e o concurso de teatro de Ribadavia (Galaxia). Xesús Alonso Montero preparaba a escolma poética A guerrilla antifranquista e os guerrilleiros de Galicia na voz dos poetas. Nos estudos historiográficos, velaí o ensaio sobre o político e ensaísta Eloy Luis André (Baía), de Ramón López Vázquez; O inmigrante imaxinario (USC), de Xosé M. Núñez Seixas; A esperanza bretona, de Anxo Fernández, premio Vicente Risco de Ciencias Sociais; Alfredo Brañas. Textos en galego, de E. García Canosa e C. Nogueira Blanco; A memoria de Pontevedra (Xerais), de Víctor Freixanes, Carlos Díaz e Xosé Fortes; A filosofía krausista en Galicia, de Xosé R. López Vázquez (Centro Ramón Piñeiro). Xosé Luís Estévez revisaba as relacións de Castelao con Galeusca (Laiovento) e Xulio Ríos publicaba en Ediciós do Castro unha escolma do xornalismo de Plácido Castro.
(o artigo completo)

Cen anos de historia cultural
2002: Casares, Freixanes, Ferreiro
(Pola esquerda, Carlos Casares, Víctor Freixanes e Rosa Aneiros)

A prensa cultural comezaba o ano 2002 falando dunha obra clave publicada a finais do ano anterior: Galicia, unha luz no Atlántico (Xerais), a xeito de summa de ensaios e documentación sobre a historia do país e a súa realidade actual. Coordinaba aquel traballo Víctor Freixanes e contaba con traballos de Ramón Villares, X. M: Núñez Seixas, Marcial Gondar, César Portela, Henrique Monteagudo, Xavier Vence e Guillermo de la Dehesa. V. Freixanes reeditou nese ano ademais A cidade dos Césares, premio Torrente Ballester no 92 e novela coral á vez que relato dun soño epopeico fundacional. En marzo, a morte de súpeto de Carlos Casares conmocionaba o mundo cultural e todo o país. O autor ourensán deixaba unha gran novela póstuma publicada de inmediato, O sol do verán. Moi cedo saíron algúns monográficos sobre o escritor como o nº. 217 da revista Quimera ou o volume C.Casares, punto de encontro (Concello Ourense).
Foi un ano fecundo nas letras. Na narrativa, empezo por Xosé Fernández Ferreiro coas novelas Millo verde (Xerais), pesadelo da tortura interior dun profesor acusado de violar a unha alumna, e O último paraíso (Espiral Maior), novela curta e descrición dunha utopía que serve de réplica a O minotauro. O premio Xerais de novela era para Concubinas, historia de amor e soidades, de Inma López Silva. Xerais publicaba As chamadas perdidas, 24 relatos realistas, de Manuel Rivas; Longa Lingua, libro colectivo de relatos coordinado pola Mesa de Normalización Lingüística; Sentinela, alerta!, dez contos de temática social e antifranquista, de María Xosé Queizán; Ganga, de Antón Lopo, procura da identidade e a salvación dende as experiencias psicotrópicas; O ladrón de esperma, de Xavier Queipo, prosas experimentais premiadas no Café Dublín da Coruña; Santos e defuntos, relatos cheos de humor e ironía de Gonzalo Navaza; Escáner, de R. Caride; Un baile de moscas, de Kiko Neves; e O baile da mariolas, de Rosa Vidal.

(o artigo completo)

Cen anos de historia cultural. 2001: Congreso de Curros e mais Eladio Rodríguez

Na foto, de esquerda á dereita, X.R. Barreiro Fernández, X. Chao Rego e Pilar García Negro.

Os temas de ensaio e investigación tiveron presenza abonda nas librarías no ano 2001. No campo máis literario, velaí estudos como Nación, literatura, identidade (Xerais), de Antón Figueroa; Arredor de Castelao, de Pilar García Negro (ANT); A creación literaria en castelán de Ánxel Fole (Deputación Lugo), de Luis M. Pedre Díaz, e Papeis de literatura (Xerais), do crítico literario Ramón Nicolás. O profesor brasileiro Cleudene de Oliveira publicaba en Ediciós do Castro Xosé Neira Vilas e Rachel de Queiroz, fabuladores artífices. Sobre as rúbricas explicativas dos cancioneiros medievais, publicaba Xoán C. Lagares o estudo E por esto fez este cantar (Laiovento). Entre a narrativa e a filosofía movíase Roxe de sebes (Noitarenga), outra moi singular entrega de Ignacio Castro.
No terreo da Historia sitúanse títulos como Castelao e os galeguistas do interior (Galaxia), de Xavier Castro; Pioneiros na corrente do Golfo. A primeira emigración galega a México, 1857.1936 (Xerais), de Elixio Villaverde; Pensa-a Historia (Ir Indo), de J. C. Bermejo Barrera; O galeguismo na provincia de Pontevedra, 1930-1936 (Castro), de Carlos A. Antuña; Daniel, o noso, e A nacencia do socialismo en Galicia (Galaxia), os dous títulos de Borobó; e A derradeira lección dos mestres,de Sabela Rivas Barrós.A Universidade de Santiago esculcaba no seu pasado co volume de Xosé R. Barreiro Fernández, Historia da Universidade de Santiago.I. Das orixes ó século XIX, ademais doutros dous tomos sobre o seu patrimonio histórico coordinados pola profesora María Dolores Vila Jato.
No pensamento político, novidades de X.M. Beiras (O Estado da nación) e Camilo Nogueira (A memoria da nación); o volume Globalización e cambio de milenio (Xerais), das Xornadas de Filosofía da Aula Castelao, e a tradución de Os nacionalismos perigosos (Laiovento), de Josep Huguet e Joan M. Serra.

(o artigo completo)

Cen anos de historia cultural
2001: World Poetry Day
De esquerda a dereita, o poeta Wole Soyinka, Marilar Aleixandre e Alfonso Eiré.

O acontecemento cultural do ano foi, sen dúbida, a celebración en Compostela do Día Mundial da Poesía, da man do Pen Clube Galego e no Auditorio de Galicia. Tamén houbo un acto de homenaxe ós nosos poetas medievais na illa de San Simón. Nestas actividades participaron o poeta palestino Hanna Awwad, o portugués Eugenio de Andrade, a rusa Bellla Akhamandulia, o sueco Lasse Sodeberg, o quenyano Sam Mbure, o antillano premio Nobel Derek Walcot, o nixeriano Wole Soyinka, ademais dos galegos Helena Villar, Luís González Tosar, Xosé Luís Méndez Ferrín, Ana Romaní, Antón Lopo ou Xulio Valcárcel, entre outros. Na súa intervención o poeta Wole Soyinka definiuse como “un defensor de calquera grupo minoritario que se enfronta con grandes poderes, porque cando a un pobo se lle rouba a súa cultura, roubáselle a súa humanidade”.

(o artigo completo aquí)

Cen Anos de Historia Cultural: 2000 (segunda entrega)
Galaxia, Couto Mixto, Golfiño.

Na imaxe, Mercedes Peón, Pura Vázquez, Manuel Luís Acuña.

O artigo completo.

Cen anos de historia cultural
2000: Castelao. Manuel Antonio

O artigo completo

Foi tamén un ano de moitos libros notables, sobre todo nos campos da narrativa, o ensaio e a investigación. Entre os primeiros, citemos Expediente Artieda, novela de Luís Rei Núñez, que gañou o premio Xerais dese ano, fallado en Santiago, e Non volvas, unha densa novela de Suso de Toro que parte da vinganza dunha muller ofendida. Xosé Carlos Caneiro achegaba Ébora; Xosé Luís Martínez Pereiro, Medición definitiva do limbo, e Xavier Seoane, Ábrelle a porta ao mar, narrativa familiar sobre a guerra, tinguida de realismo máxico.
Basilio Losada publicaba a súa primeira novela, Princesiña de Francia, e o novelista limiao, residente en terras coruñesas, Antón Riveiro Coello, dábanos unha das súas mellores novelas, As rúas de Bakunin, premio García Barros e recuperación merecida da memoria do anarquismo coruñés nas primeiras décadas do século XX. O mesmo autor publicaba a excelente colección de relatos Animalia (Galaxia), coa que gañara o premio Café Dublín un ano antes.
María Xosé Queizán achegaba a súa novela Ten o seu punto a fresca rosa, reflexión feminista ambientada en Vigo a través da saga de tres familias de diferentes clases sociais, e Xosé Manuel Villanueva publicaba a súa novela Adeus India, adeus (Ir Indo).
Edicións Xerais lanzaba a súa colección Abismos, cun volume colectivo titulado Narradoras e dous títulos de Medos Romero (Dubido se matei a Lena) e Xesús Fraga (Tute para catro). Da mesma quinta son obras como Salitre, de S. Jaureguizar; Infancia e desventura de Lino Carrán (Galaxia), novela de Xosé Miranda, e Un. Dous e Tres noverlas + poesía gráfica (Tris Tram), de Antón Risco, e O corazón portugués (Galaxia), de Ramón Loureiro, novela que aposta pola fantasía e que foi finalista na terceira edición do premio Eixo Atlántico.
Nas letras para a mocidade e infancia, subliñemos títulos como Capitán Araña, novela de aventuras de Rafael Lema; As cousas claras, de X.A. Neira Cruz, premio Merlín e novela sobre a educación sentimental do seu protagonista, e Un polbo xigante, relato infantil de Carlos Casares (Galaxia).

CEN ANOS DE HISTORIA CULTURAL

1999: HOMENAXE A ROBERTO BLANCO TORRES.

(Nas imaxes, RBT e un debuxo de Colmeiro, do que se expuña unha ampla antolóxica en 1999).

O artigo completo en "Galicia Hoxe", suplemento Lecer

Cen anos de historia cultural
1999: Libros para un final de século

O artigo completo

Remataba o século XX cunha boa fornada de libros, sobre todo nos campos da narrativa, o ensaio e a investigación. Empezo o meu reconto polos mundos narrativos cunha serie de obras publicadas por Galaxia: As grandes carballeiras, de Xesús Manuel Valcárcel, novela que se definiu como fábula moral e novela que recupera a tradición céltica dos druídas e as lendas galegas; Os xenerais de África, de Vítor Vaqueiro, conxunto de dez relatos de forte tensión ética e estética; O mellor francés de Barcelona, relatos coa mellor ironía e vontade de estilo de Bieito Iglesias; Os fillos do río, nova entrega ourensá, poboada por seres marxinais, de Antón Risco; Alén da desventura, novela de intriga e aventuras de Xavier Alcalá; e Luz de abrente (Galaxia), novela entre a fantasía e a realidade de Tucho Calvo.
Da mesma quinta son Os séculos da lúa (Espiral Maior), novela concibida como un pentagrama, segundo o seu autor Xosé C. Caneiro; As plumas do moucho (Ir Indo), de Luis García Mañá, ambientada no Vigo da Segunda Guerra Mundial; Por tras dos meus ollos (Sotelo Blanco), de Nacho Taibo; Malaria sentimental (SB), relato de aventuras e acenos bélicos de Xavier Queipo; As irmás bastardas da ciencia (Laiovento), premio de narración curta Carvalho Calero, de José Luís Martínez Pereiro; e Hóspedes do medo (Embora), de Anxo Franco. Xavier Costa Clavell achegaba once narracións realistas en Lume esmorecido (Ir Indo) e Francisco X. Fernández Naval publicaba oito relatos baixo o título Historias roubadas (Everest).
En Edicións Xerais aparecían títulos como O desintegrista, na escrita innovadora e irónica de Xurxo Borrazás; Ollos de sal, de Anxos Romeo; O home de pau, quince relatos sobre o mundo urbano contemporáneo, de Xosé Neira Vilas; e Bailarina, novela de ciencia-ficción ambientada no século XXII, de Manuel Seixas. (...) (...)

Unha das novas culturais do ano foi a aparición en Edicións Xerais do Diccionario dos seres míticos galegos, preparado por Xoán R. Cuba, Antonio Reigosa e Xosé Miranda e ilustrado, e forma magnífica, polo debuxante cubano, hoxe xa falecido, Lázaro Enríquez. Magnífica obra de referencia da nosa cultura popular e do patrimonio oral dos devanceiros. Os mesmos autores e editorial puñan ademais en marcha esa marabilla que é a serie ‘Cabalo Buligán’. No campo da lingua e literatura galegas, Henrique Monteagudo daba a luz a súa Historia social da lingua galega (Galaxia) e saía xa unha segunda edición, en poucos meses, da Historia da lingua galega, de Ramón Mariño (SB). Edicións do Cumio, dirixida por Antón Mascato, publicaba o primeiro dicionario galego en cd-rom. En Xerais aparecían dous valiosos volumes sobre a nosa lingua: Lingua e ciencia, de Luís Daviña Facal , observacións atinadas sobre o uso da lingua na terminoloxía científica, e Os sons da lingua, dun equipo coordenado por Xosé Luís Regueira, como manual para aprendizaxe e perfeccionamento da pronunciación do idioma. Na mesma editorial saía A Cantiga de amigo, de Mercedes Brea e Pilar Lorenzo GradínRicardo Gurriarán achegaba unha valiosa biografía do poeta de Valdeorras Florencio Delgado Gurriarán (Castro), con atención á súa obra no exilio mexicano e ós seus poemas satíricos contra Franco. (...) (...)

Na Historia, o esforzo editorial era enorme. Dese ano son obras como A cidade medieval galega, síntese sobre a realidade do mundo urbano da nosa Idade Media a cargo de Anselmo López Carreira, na colección de monografías de A Nosa Terra; Prisciliano. Profeta contra o poder (A Nosa Terra), de Xosé Chao Rego, achega destacada ó mundo do priscilianismo medieval; A Galicia clásica e barroca (Galaxia), da historiadora Ofelia Rey Castelao; A lume manso (Galaxia), estudos sobre a alimentación en Galicia, de Xavier Castro; e Reflexiones sobre el arte rupestre de Galicia, de Xabier Costas e J.M. Hidalgo Cuñarro. Tamén títulos de temáticas máis próximas no tempo como un volume conmemorativo de CCOO dedicado á loita sindical viguesa (A forza da palabra); Os campesiños de Lavadores (ANT), de Isidro Román Lago; Moaña nos anos vermellos (1930-1937), de Xosé M. González e Xosé C. Villaverde (Castro); O nacionalismo na era tecnolóxica (Laiovento), do catalán Xavier Durán, análise das identidades culturais e nacionais dende unha perspectiva moderna. (...)(...)

Cen anos de historia cultural
1998: Mirada á Idade Media

(Os debuxos son de Chencho Pardo Valdés e apareceron en 1998 no suplemento cultural de La Voz de Galicia)

O Día das Letras Galegas de 1998 estivo dedicado ós poetas trobadorescos da ría de Vigo: Martín Códax, Johan de Cangas e Meendinho. Iso provocou, ademais dunha serie de actos de homenaxe, algúns na illa de San Simón, unha chea de estudos a cargo de autores como Carlos Barros, Henrique Monteagudo, Alexandre Ripoll, Xosé R. Pena, Víctor Freixanes, Mercedes Brea, Manuel Pedro Ferreira e Luz Pozo Garza, entre outros. A Real Academia Galega publicaba unha Homenaxe ós tres poetas medievais da Ría de Vigo, preparada por Xesús Alonso Montero.
O mundo medieval tamén estaba moi presente nalgúns dos estudos históricos do ano, por exemplo, El monacato benedictino y la sociedad en la Galicia medieval (SEG), de José Miguel Andrade, ou o colectivo Polo Reino de Galiza (ANT), con textos de Camilo Nogueira, Xosé R. Freixeiro Mato, Carlos P. Martínez Pereiro e Francisco Carballo.
A Historia contemporánea, con todo, seguía acollendo a maioría dos traballos de ensaio e investigación daquel momento. Citemos, entre outros, Sindicalistas e rebeldes (ANT), de Dionisio Pereira; Emigrantes, caciques e indianos (Xerais), de Xosé M. Núñez Seixas; Os devanceiros dos pazos (Sotelo Blanco), de Antonio Presedo; O agrarismo (ANT), de Miguel Cabo Villaverde; Vigo na historia, de Basilio Cegarra; Temas y personajes de la historia coruñesa contemporánea (Deputación A Coruña), de Antonio Meijide Pardo; Murguía (Toxosoutos), de Francisco A. Vidal; Antolín Faraldo. O gran soñador (Xerais), de Fernández del Riego; Pé das Burgas. Estudios de historia, xornalismo e literatura (M. Valcárcel); O que fixeron en Galicia. 1936 (ANT), de Carlos Pereira Martínez, ou as memorias republicanas de Enrique Fernández Sendón (Ed. Do Castro), preparadas por Xosé L. Axeitos e Uxío Bobillo.
Xosé R. Barreiro Fernández coordinaba a Historia da Universidade de Santiago (USC), cun primeiro tomo das orixes ó século XIX; Xosé Nogueira publicaba en ANT o seu balance O cine en Galicia, e Xerais editaba en galego o Manifesto Comunista, de Marx e Engels, en tradución de Frank Meyer e introducido por Ramón Máiz. A Real Academia Galega publicaba ademais, coa Fundación Caixa Galicia, as Prosas recuperadas: o periodismo de Manuel Murguía (Antoloxía básica, 1853-1923), preparado por José A. Durán.
No capítulo de lingua e literatura, moitas novidades dignas de salientar. Como a Homenaxe a Ramón Lorenzo, publicada en Galaxia, baixo a edición de Dieter Kremel, o Consello da Cultura Galega e as Universidades de Compostela e Trier (Tréveris), con estudos de Méndez Ferrín, Carlos Casares, Alfredo Conde e Marga Romero, entre outros. O Consello da Cultura Galega daba tamén á luz as actas do encontro O futuro da lingua, coordinado por Xoán Bouzada e Anxo M. Lorenzo, e Antón Santamarina ingresaba na RAG co discurso A linguaxe e as linguas: Ramón Piñeiro revisitado. Xosé Vicenzo Freire ocupábase de A actividade editorial en Galicia (1850-1936), publicado por Edicións do Cumio. Tamén en 1998, a Deputación da Coruña editaba A poesía galega de Manuel Curros Enríquez, tese de doutoramento do profesor Elisardo López Varela, en dous volumes de dúas mil páxinas en conxunto. Pola súa banda, Pilar García Negro tamén facía o mesmo con Valentín Lamas Carvajal. Poesía en galego, máis de cincocentas páxinas de edición e estudo dos textos do poeta ourensán (Edicións do Castro). Natalia Regueiro achegábase a Os mundos de Claudio Rodríguez Fer; Armando Requeixo historiaba os Escritores mindonienses (Sociedade Cultural Valle Inclán); e Marcos Seixo daba a coñecer unha biografía de Roberto Blanco Torres (ANT).

(...) Máis polémico era o ensaio de María Xosé Queizán, Misoxinia e racismo na poesía de Pondal (Laiovento), que xerou un certo debate, dende o feminismo, na cultura galega. Andrés Pociña publicaba Galicia e Granada: dous cabos dun eixo espiritual, e Xenaro García Suárez, o volume Fendas na caverna (Xerais). Dolores Vilavedra coordinaba o segundo volume do Diccionario da Literatura Galega da Editorial Galaxia, dedicado neste caso ás publicacións periódicas literarias ou con interese literario.
No territorio da Antropoloxía subliñemos obras como Guía da Galiza Máxica (Galaxia, de Víctor Vaqueiro; Serpes e dragóns (Ed. Do Cumio), de Xosé R. Mariño Ferro, e Os labirintos do corpo (ANT), de Lourdes Méndez.

(O artigo completo en Galicia Hoxe)

CEN ANOS DE HISTORIA CULTURAL

1998: M. RIVAS, XOSÉ MIRANDA, FERNÁNDEZ NAVAL

O artigo en Galicia Hoxe

Un país de palabras. Mércores de cinza

O lapis do carpinteiro. Sombras no labirinto

Á de mosca. A compañía clandestina da Contrapublicidade. Alén da desventura. Tánata

O fácil que é matar. Calzados Lola, Círculo. Teoría de xogos. O doutor Livingstone, supoño. Estado permanente de fracaso. Saturno tamén é Deus, etc. etc. etc.

CEN ANOS DE HISTORIA CULTURAL
1908: O ENTERRO DE CURROS

(A imaxe procede dos fondos da RAG)

O enterro de Curros na Coruña foi un dos grandes eventos culturais de todo o século XX. Ningún escritor galego tivo unha despedida tan apoteósica. Colocáronse bandeiras nos balcóns, pecharon antes os comercios, os Círculos Recreativos enloitaron os seus balcóns, encendéronse as farolas do alumeado público e cubríronse de crespóns, e disque corenta mil persoas acompañaron o féretro na cidade herculina. O poeta de Aires da miña terra morre o 7 de marzo de 1908 no Centro Asturiano da Habana por un problema cardíaco. Ás 11 da mañá o seu corpo é trasladado aos salóns do Diario de la Marina e é embalsamado por médicos do Centro Galego, para ser trasladado ao día seguinte a esta sede, segundo contan Belén Fortes e X.A. García López. Institucións como o Casino Republicano coruñés (do que Curros era socio honorario), a Liga de Amigos e a Academia Galega, presidida por Murguía, son os primeiros en declarar o seu pésame. O 10 de marzo a Asociación da Prensa da Coruña, que presidía Manuel Casás, lanzou a idea do traslado do cadáver á Coruña. La Voz de Galicia informa con detalle destas xestións, mentres outros medios respostan con indiferencia á morte do poeta celanovés (véxase a crónica detallada destes días en Curros Enríquez. Crebar as liras, A Nosa Terra, 1987).
O 20 de marzo o cadáver de Curros zarpa no vapor Alfonso XIII dende A Habana. Con el veñen José López Pérez, presidente do Centro Galego (contra o que Curros escribira un poema moi crítico); o egrexio compositor Castro Chané e o poeta Nan de Allariz, representando ao Diario de la Marina da Habana. Os restos do poeta chegan o 31 de marzo á Coruña, cobertos pola bandeira de Cuba, e son recibidos por concellais da cidade e representantes das asociacións promotoras do traslado. Neses días vendéronse “infinitos” exemplares dunha tarxeta postal coa foto de Curros en Bonaval, depositando flores no sartego de Rosalía (o 27 de setembro de 1904), co seu poema “Na tomba de Rosalía” no reverso. A prensa ofrece detalles da capela ardente instalada na planta baixa da Casa do Concello da Coruña, con Curros rodeado polo escudo da cidade e a bandeira galega e acompañado, en primeiro lugar, do seu fillo Adelardo e da súa irmá Ramona. O 2 de abril, ás 3 da tarde, tivo lugar o multitudinario enterro que, despois dunha dura polémica entre partidarios dunha cerimonia civil e outros dun enterro relixioso, finalmente foi polo rito católico, como quería o seu fillo Adelardo. O cadáver repousou no nicho 92 do 3º departamento do cemiterio de San Amaro, cedido polo Concello.
O 3 de abril celébrase unha velada fúnebre no Teatro Principal coruñés na que participan Murguía, Filomena Dato, Manuel Lezón, Lisardo Barreiro, Alfredo Vicente, Linares Rivas, Cabeza de León, Manuel Casás, Lugrís Freire e López Pérez. O 12 de abril haberá tamén no Teatro Circo da Coruña un novo acto en honor de Curros e en protesta polo seu enterro católico: este foi auspiciado polo Casino Republicano, Unión Campesina, Antocha Galaica, Jóvenes Republicanos Librepensadores, Escola Laica e outras asociacións radicais. Alí léronse algúns dos poemas máis críticos do celanovés como “A igrexa fría”, “Mirando ao chau” ou “Diante dunha imaxe de Iñigo de Loyola” e pronunciáronse fortes ataques contra os “ajesuitados” da cidade en expresión do Sr. Arias, de Antorcha Galaica. Non faltaron as críticas a Vicenti e a Adelardo Curros por permitir o ritual relixioso. En cambio, o Sr.Martín, de Izquierda Solidaria, comparou a Curros con Jesucristo e M. Martínez dixo que o cemiterio da Coruña quedaba secularizado dende o momento no que alí era enterrado Curros. Tamén en Madrid houbo unha velada necrolóxica no Ateneo por iniciativa de Segismundo Moret.

(Ver Comentarios)

Cen anos de historia cultural
1997: Caneiro, Fernández Paz, Borrazás
(Imaxes: Lino Braxe, en caricatura de Siro; portadas dos libros de Fernández Paz e Borrazás).

O artigo completo

Ano moi intenso 1997 en produción literaria: na narrativa e na poesía (vimos o ensaio e a investigación na entrega anterior). No campo da narrativa, subliñemos novelas como Morgado, de Ramón Loureiro; Manso, a mellor novela de M. Lueiro Rey; Fumareu, de Xurxo Souto; O cable inglés, de Xosé A. Moreno; O paxaro que canta un home, de Xavier Lorenzo Tomé, premio Blanco Amor 96; Co medo nas mans, no rexistro do terror, de X. Fernández Ferreiro; O lume de Santo Antón, novela negra e histórica de Luis García Mañá, ou Eu é, novela amorosa de Xurxo Borrazás que aposta polas claves eróticas.Xosé Carlos Caneiro gañaba o premio de novela Torrente Ballester con Un xogo de apócrifos; e Xavier Queipo o García Barros con O paso do noroeste, ambientadas nos tempos previos á Revolución Francesa. Pola súa banda A. Riveiro Coello achegaba A historia de Chicho Antela; Xosé R. Pena, A era de Acuario; Emilio Valadé del Río, A pedra beizoar, e Xavier Frías Conde, As esperanzas de Abu el-Hol. Do mesmo ano son A guerra do tabaco, de Carlos Reigosa; As horas que nos quedan, de Xerardo Méndez; Por unha presa de machacantes, novela-western de Isy New (Isidro Novo), e Manancial, de Xavier Manteiga, premio Xerais do ano resolto no Castro, Sada.

A narrativa breve e os relatos ofrecen outra manchea de títulos. Como Sarou, de Ramón Caride, premio Café Dublín de narrativa breve; Terra queimada, de Xesús M. Marcos, premio Carvalho Calero en Ferrol; Os ollos da sentinela, mestura de relatos de humor e terror, de Xesús M. Valcárcel; os contos de Estro Montaña, As armas delicadas; así como Bágoas de facer illas, de Anxo Angueira; Noites de papel, de Manuel Lourenzo González; Vida e morte das baleas, de Antón Castro; ou Carne de can, de Isidro Novo.

A literatura para nenos e mozos non quedaba atrás. Un dos grandes títulos de Agustín Fernández Paz, en clave de ciencia-ficción: O centro do labirinto. De Pepe Carballude, Romaxe de desventuras; de Xosé Mª Álvarez Cáccamo, Pedro e as nubes; de Fina Casalderrey, ¿Sobrevives?; de Antón Cortizas, O ladrón de ar; de Carlos Vila Sexto, Gárgola, VI premio Rúa Nova de narrativa. Ademais reeditábase Ana­gnórise, de María Victoria Moreno, e traducións (Xerais) de Jack London, M. De Pedrolo, Andreu Martin, E. Allan Poe, A.Conan Doyle, etc. Máis traducións. Noutras editoriais (Sotelo Blanco, Positivas, Laiovento) saían os Contos de E.T.A. Hoffmann; Corazón de escuridade, de J. Conrad; Mr. Vértigo, de Paul Auster; o Fausto de Goethe en versión de L. Tobío e Capital da dor, de Paul Eluard (EM).

Os clásicos galegos tamén tiñan o seu oco. O Centro de Estudos Medievais de Ribadavia recuperaba a biografía de Eduardo Chao, por Curros Enríquez; e reeditábanse obras como Arnoia, Arnoia, de Méndez Ferrín; Era tempo de apandar, de R. Valenzuela; As crónicas de Sochantre, de Cunqueiro; O libro dos amigos, de Otero Pedrayo, e diversos títulos de Ánxel Fole no seu Día das Letras Galegas. De Fole saía tamén o Cartafolio galego (ANT) e aparecían estudos de Claudio Rodríguez Fer, Armando Requeixo, Neira Cruz e Alonso Girgado.

Cen anos de historia cultural
1996: Filharmonía e Rock Bravú

Anos 1996-1997: o artigo completo

(Imaxes: Carlos Alonso del Real; Olga Novo, autora dun estudo sobre a poesía erótica de Claudio Rodríguez Fer; Figuras da nación, de R. Villares)

Ós escenarios chegaban daquela, da man do Centro Dramático, A esmorga, de Sarabela, dirixida por Ánxeles Cuña; Hostia, de Cotarelo Valledor, dirixida por Manuel Lourenzo; e Como en Irlanda, sobre textos de Antón Villar Ponte e J.M. Synge, con Quico Cadaval como director. En activo estaban grupos como Áncora, Espello Cóncavo, Teatro do Noroeste ou Teatro de Ningures (Terra de lobos, sobre un conto de Ferrín). Vidal Bolaño levaba ás táboas O desengano do prioiro, de Otero Pedrayo.
No mundo das artes, o Centro Galego de Arte Contemporánea celebraba unha ampla homenaxe a Laxeiro. Outros artistas galegos que eran noticia, en mostras antolóxicas, eran Jenaro Perez Villamil, Isidoro Brocos, Tino Grandío, Antón Lamazares e Darío Basso. No CGAI podíanse contemplar as fotografías de tema galego do Arxiu Mas e na Fundación Granell a obra do artista surrealista Man Ray. Por Galicia pasaba tamén a obra de moitos artistas de referencia mundial como Max Ernst, Francis Picabia, Juan Muñoz, Ch. Boltanski, A. Tàpies, Julio González, Anglada Camarasa, Vito Acconci e Medardo Rosso.
A música rexistraba novidades como o debut en Santiago da Real Filharmonía de Galicia, dirixida por Helmuth Rilling e Maximino Zumalave, ou a estrea da banda Berrogüetto co disco Navicularia. O grupo de música antiga de Eduardo Paniagua gravaba unha edición íntegra das cantigas de Afonso X e Emilio Cao publicaba o disco Simbad en Galicia. E falábase moito dos grupos musicais nacidos arredor do fenómeno do Rock Bravú, que reivindicaba a lingua galega dende a música rock. O pai do invento era Xurxo Souto e a súa banda coruñesa Os Diplomáticos e na contorna andaban grupos como Skornaboys, Papaqueixos, Os Impresentables, Os Túzaros (Santiago), Pinto d´Herbón, Os Cempés, O Caimán do río Tea (Ponteareas), Xenreira, Os Rastreros, de Chantada, etc.
No outono nacía en Ourense o Festival Film desta cidade, impulsado polo concello, que rendía na súa primeira edición unha homenaxe ó cineasta de orixe ourensá Antonio Román. Rodábase en Galicia a película de La Cuadrilla, Matías, juez de línea, con algúns actores galegos como Manuel Manquiña, Quico Cadaval e Morris. Pola súa banda, o cineasta coruñés Héctor Carré estreaba Dame algo, subtitulada como “Comedia bastante burra”, cun xogo de comicidade, sátira e violencia que non convenceu.
Nacía o portal Vieiros, un feito revolucionario no mundo dixital de acenos galegos, e A Nosa Terra e a AS-PG iniciaban a súa ambiciosa Historia da Literatura Galega en fascículos. Na prensa subliñar o nacemento da revista Unión Libre. Cadernos de vida e culturas, da man de Claudio Rodríguez Fer e Carme Blanco, e ilustrada por Sara Lamas.
En setembro falecía o escritor e ensaísta Xosé Fernando Filgueira Valverde (nacido en 1906), un nome histórico do galeguismo que presidira por primeira vez o Consello da Cultura Galega. Un mes depois era elixido para substituílo nese posto o escritor e editor Carlos Casares. Outras despedidas do ano foron a do poeta Lois Pereiro (Monforte, 1958), falecido na Coruña e que deixaba publicados libros como Poemas 1981/1991 (1992); Poesía última de amor e enfermidade (1995), e “Poemas para unha Loia” (1996); e a de Armando Fernández Mazas, en Ourense, mestre republicano que dedicou os últimos anos da súa vida a recuperar a memoria do seu irmán, o artista Cándido (editando todas as súas obras literarias), e lembranzas do seu tempo como Ourense: Atenas de Galicia e Política y Pedagogía. . Uns meses antes, en novembro do 1995, morrera tamén o músico e compositor Enrique X.Macías (Vigo, 1958).

ANO 1997
Comezaremos a nosa esculca do ano 1997 cos traballos de ensaio e investigación. No campo da historiografía, por exemplo, é imprescindible citar estudos como Figuras da nación, de Ramón Villares, ou A idea da nación, de Ramón Máiz, os dous en Xerais. O primeiro arredor de personaxes como Manuel Colmeiro, Losada Diéguez, Vilar Ponte, Peña Novo ou López Ferreiro, mentres que Máiz afonda na idea da nación no galeguismo histórico e no papel da ideoloxía na mobilización nacionalista.
O Consello da Cultura Galega recuperaba os Documentos da Catedral de Ourense, da man de Emilio Duro Peña; e editaba o volume Patrimonio cultural galego na emigración, coordinado por María X. Rodríguez Galdo e Afonso Monxardín. Tamén o CCG publicaba as actas do encontro en homenaxe a Xoaquín Lorenzo Tecnoloxía tradicional: dimensión patrimonial e valoración antropolóxica, con estudos de diversos antropólogos e etnógrafos. Francisco Calo asinaba Xentes do mar. Traballos, tradicións e costumes (ANT) e a Deputación de Coruña sacaba o volume Os ilustrados galegos.
Na contorna da historia e da arte están os traballos sobre os galegos anarquistas na Arxentina, de Carlos Penelas; Escritos políticos, de Víctor Casas; Xacobe e Prisciliano, de Xosé Leyra Domínguez; Territorio e democracia, de Álvaro López Mira; A prensa de mulleres en Galicia (1841-1944), de Xosé V. Freire Lestón; a lembranza do 10 de Marzo. Unha data na historia, por J. Gómez Alén (Fundación 10 de marzo); Arte y sociedad en Compostela, 1660-1710, de Agustina Fernández Álvarez; La vida política municipal en La Coruña entre 1900-1931, de Luis A. Giadás; Eduardo Gasset y Artime. Biografía de un pontevedrés ilustre, de Eugenio Cobo, e a edición facsímile pola Xunta de La isla de Cuba, de Ramón de la Sagra. X. María Durán estudaba a pintura de Lodeiro e Antón Castro a Laxeiro. A invención dun mundo. Ediciós do Castro proseguía coas memorias de Santiago Álvarez (1962-1983) e recuperaba o epistolario de V. Paz-Andrade.

Cen anos de historia cultural
1996: Casares, Rivas, D.X. Cabana

A narrativa foi o xénero con maior esplendor ó longo do ano 1996. Sobre todo coa edición dunha das grandes novelas de Carlos Casares, Deus sentado nun sillón azul, e dun dos mellores libros de relatos das últimas décadas, Que me queres, amor?, de Manuel Rivas (que logo chegaría tamén ó cine). Outra das grandes obras do ano foi Morte de rei, novela histórica sobre o último rei de Galicia, de Darío Xoán Cabana. Da mesma andaina son a recuperación de clásicos como O señorito da Reboraina, de Otero Pedrayo; os Contos de Labarta Pose ou unha reedición do Retorno a Tagen Ata, de Méndez Ferrín. Tamén aparecían novos contos inéditos de Camilo Gonsar co título Arredor do non. Alfredo Conde publicaba a novela A casa de Adara; Carlos Reigosa, A guerra do tabaco, e Alfonso Álvarez Cáccamo, O espírito de Broustenac.

Da mesma quinta son a novela Confusión e morte de María Balteira, de Marica Campo; Arqueofaxia, premio García Barros, de Manuel Lourenzo González; Tempos serodios, de Emilio Araúxo; A sinfonía inacabada, de Xavier Manteiga; A armada invencible, entre a ironía e o xénero de aventuras, de Manuel Forcadela; Calidoscopio, na liña da novela sociolóxica, de Paulino Pereiro; O abrente é un desatino, de Xerardo Mëndez, e Os moradores da nada, de Xavier Lama, un dos libros máis vendidos naquela hora. Outras novelas do ano foron Código morse, de Xavier Alcalá; Telúrico, de Tucho Calvo; O lobo guerrilleiro, do portugués Bento da Cruz; ou as primeiras entregas narrativas de Ricardo Beiras (O rectángulo de sol) e Xesús Manuel Marcos (En terra perigosa).

O Premio Xerais, resolto en Vigo, era para A velocidade do frío, de Manuel Seixas e falábase moito xa da Literatura Bravú. O mesmo autor daba a coñecer Viñeron do espacio interior, no rexistro da ciencia-ficción, e S. Jaureguizar publicaba Fridom Speak. No campo da narrativa breve, citemos libros de relatos como O demo á orella, de Xosé Miranda, dezaoito biografías de ficción sobre unha base histórica galega; o excepcional Erros e Tánatos, cun moi singular sentido do humor, de Gonzalo Navaza; ou o colectivo Berra Liberdade, coordenado por Suso de Toro e dedicado á ONG Amnistía Internacional. Marilar Aleixandre publicaba Lobos nas illas; Manuel Lourenzo González, As paisaxes compartidas; Antón Riveiro Coello, Parque Central, e Xosé María Pérez “Chesi”, a súa única entrega en galego, En perigo de extinción (Positivas). Varias escolmas enriquecían aínda o panorama da narrativa breve. Por exemplo, a Antoloxía do conto galego de medo (Galaxia), preparada por Silvia Gaspar; Narradores de cine, da man de Edicións Xerais e, sobre todo, o voluminoso Unha liña no ceo. 58 narradores galegos (1979-1996), co que Edicións Xerais conmemoraba o título número 1000 do seu catálogo. O público mozo podía achegarse a Bala perdida, de Manuel Rivas; Perigo vexetal, premio merlín en clave de ciencia-ficción tamén, de Ramón Caride; Leonel, de Antón Cortizas, libro con grande éxito nos institutos; Big-Bang, de X. Bernárdez Vilar; O trasno de Alqueidón, de Marilar Aleixandre; e Días de desterro, de Xavier López Rodríguez.

Cabe subliñar tamén a longa lista de traducións ó galego do ano, con edición de clásicos (na colección da Xunta de Galicia) e autores contemporáneos como Cicerón, Mercé Rodoreda (A praza do diamante); Richard Ford (Vida brava); Henry James (Os papeis de Aspern); Stendhal (A Cartuxa de Parma; Vermello e negro); Joseph Roth (A lenda do santo bebedor); Anatole France (A illa dos pingüíns); Luigi Pirandello (Henrique IV); Mark Twain; Arthur Conan Doyle; Manzoni (Os noivos) ou A. Tabucchi (Nocturno hindú), entre outros.
Ensaio e investigación.

Vexamos agora algúns títulos de ensaio e investigación. No campo da historia, traballos como ¡Viva El-rei! Ensaios medievais, de Carlos Baliñas; a historia das CCOO de Galicia (J. Gómez Alén), a recuperación dos artigos republicanos do xornalista coruñés César Alvajar, a memoria dos presos do 36 na illa de San Simón (A. Caeiro) ou a achega etnográfica Os vellos oficios, de Vázquez Pintor. Dese ano son tamén unha reedición de O atraso… de Xosé M. Beiras; O Estado da nación, do mesmo autor, e a Xeografía Histórica de Galicia, de Patrick O´Flanagan. Ramón Muñiz achegábase a realidade da pobreza en Galicia (O pobo oculto). A lingua e a literatura estaban presentes na edición das Actas do Simposio de Lexicografía Actual: elaboración de diccionarios, pola RAG e, na mesma casa, o terceiro volume do mapa sociolingüístico de Galicia. Manuel Ferreiro publicaba a súa Gramática Histórica Galega (Laiovento); X. R. Freixeiro Mato un estudo sobre os diminutivos en galego; Constantino García, Cousas da lingua, e Xesús Ferro Ruibal o seu fermoso e valioso discurso de ingreso na RAG: Cadaquén fala coma quen é: reflexións verbo da fraseoloxía enxebre. Tamén saía o discurso de ingreso da poeta Luz Pozo Garza (Diálogos con Rosalía); unha achega de Fernández del Riego á Xeración Galaxia e o valioso traballo de Xosé R. Mariño Ferro sobre O sexo na poesía popular (do mesmo autor, nesas datas, Contos marabillosos). No contexto das letras en castelán, o ourensán José Ángel Valente editaba El fin de la Edad de Plata (Tusquets). Da mesma andaina son Manuel Antonio e a vangarda, de X. R. Pena; A noite nas palabras, de Román Raña; Literatura dramática galega, de M. Vieites; achegas á historia do cine en Lugo e Pontevedra (F. Arribas e X.E.Acuña); unha breve biografía de “Ben-Cho-Shey”, por Alonso Montero; Contra a casa da Troia, de Antón Capelán; Millo e hórreo, de Elixio Rivas; Luís Seoane e o teatro, de Xavier Seoane; Estación marítima, de Luís González Tosar.

(...) O historiador e arquiveiro Xesús Ferro Couselo era o centro do Día das Letras Galegas, con traballos ó respecto de Olga Gallego, Felipe Senén, F. Fariña, Gonzalo Navaza, Xosé R. Pena e David Otero (tamén deste cronista de efemérides). O ensaísta Domingo García Sabell publicaba Os grolos do pensamento, e saía o IX Adral, o derradeiro, de Xosé Filgueira Valverde, que morría neste ano.

O artigo completo

CEN ANOS DE HISTORIA CULTURAL

1993: O ANO DE BLANCO AMOR

Dedicóuselle a Eduardo Blanco Amor o Día das Letras Galegas no 1993 e pódese dicir que foi o ano do autor ourensán polo relevo dos actos celebrados e a bibliografía aparecida. Entre os libros, imprescindibles a excelente biografía de Gonzalo Allegue, Diante dun xuíz ausente (Nigra), e o magnífico estudo de Xavier Carro, A obra literaria de EBA (Galaxia). Ademais recuperáronse os textos A escadeira de Jacob, editado por Anxo Tarrío e este mesmo crítico preparou Primeiras experiencias narrativas de EBA. Tamén se editaron algúns dos seus artigos (Luís Pérez) e parte do seu labor fotográfico (EBA fotógrafo, Clube Cultural Alexandre Bóveda, Ourense). A engadir unha boa Fotobiografía, preparada por Allegue e V. Freixanes; o volume colectivo Sempre en Auria (Xerais), outro da Universidade de Santiago e o monográfico de A Nosa Terra Letra, terra e liberdade. Publicáronse tamén traballos de Francisco Rodríguez, Fernández del Riego, Antón Capelán, Manuel Forcadela, Maximino Cacheiro, Andrés Pociña, Xosé M. Sasilva, María Carme Ares, Xosé M. Enríquez e Xosé María Dobarro, entre outros (tamén deste cronista).

No campo da narrativa, subliñemos a recuperación en Galaxia de dous textos de Otero Pedrayo, Xelmírez (preparado por R. Mariño) e Narrativa breve (por X.Mª Gómez Clemente), ademais da triloxía Charamuscas, de Neira Vilas, que abrangue as novelas Lar, Nai e Pan, con debuxos de Siro, X. Balboa e X.L. de Dios. Víctor Freixanes sacaba outra das súas grandes novelas, A cidade dos Césares, ambientada na colonización da Patagonia do século XVIII, e Suso de Toro, Tic-Tac (Ed. B), unha das súas obras máis relevantes e un punto de inflexión na súa carreira literaria. No rexistro da novela de iniciación podería enmarcarse Os leopardos da lúa (Galaxia), de Ramiro Fonte.A narrativa negra estaba de moda. Vexan. En Sotelo Blanco, Un home que xaceu aquí, de Aníbal Malvar. En Xerais, Tránsito dos gramáticos, de Marilar Aleixandre, finalista do premio Xerais. Ou Un lugar tranquilo (Nigra), de Benito Leiro Conde, ambientada no mundo da droga e o contrabando nas Rías Baixas. César Cunqueiro estreábase na narrativa con Beatum corpus (Ir Indo), retorno ó paraíso da infancia, e tamén facía a súa incursión na narrativa Miguel Vázquez Freire con Galería de esquecidos. Manuel Rivas publicaba En salvaxe compaña e tamén en Xerais aparecían a primeira novela de Carlos Mella, Bieito, Bieito; a segunda novela de Fernández Naval, Tempo de crepúsculo, e a do xornalista portugués Jose Viale Moutinho, Camiñando sobre as augas. Do mesmo ano son Xente de mala morte, de Afonso Álvarez Cáccamo; Pleno ordinario, de E. Valadé del Río; Outros heroes (Positivas), de Xavier López Rodríguez; e Corpo canso (Ir Indo), de M. Riveiro Loureiro. Na narrativa xuvenil, As viaxes do príncipe Azul, de Darío Xoán Cabana; Os Mornias, de Lola González; a reedición de As laranxas de Casares e traducións de O. Wilde, A. Andersch, Kenneth. Grahame e o bestseller nos colexios que foi Eu tamén son maniática, de A.Macpherson e A. Macfarlane.

o artigo completo