Brincadeira

O quecemento global: a proba definitiva (fonte: www.bemhaja.com)

COMUNICACIÓNS MESTURADAS

Cartas dende o pasado (III). Galicia Hoxe 11 abril
Ramón Piñeiro, Méndez Ferrín, unha dedicatoria no Percival...

Asuntos internos, de Afonso V.Monxardín, Galicia Hoxe 10 abril

A 20 anos da morte de Primo Levi, de Jack Fuchs (en Galiza-Israel.blogspot.com)

No ano 2037.

(Imaxe de William Paxton)

Un centro estratéxico do Ministerio de Defensa británico presentou un estudo predictivo de probabilidades sobre cómo será o mundo no 2037. Seguirá a globalización económica, Estados Unidos seguirá pesando moito no concerto mundial (pero non tanto como hoxe) e xurdirán novas potencias como China e a India, quizais con fortes tensións co mundo islámico. Ademais, haberá grandes atentados e armas máis destructoras e baratas e unha radicalización das clases medias que poderían levar ó extremismo (así chaman no informe ó marxismo). Non vexo na prensa detalles sobre qué pasará co cambio climático ou coas fontes de enerxía: pódese albiscar o futuro nestes campos sen ser especialista nestas materias. De aquí aló tamén haberá, digo eu, grandes libros, marabillosas obras de arte, arquitecturas fermosas e melodías engaiolantes. Pero diso non sae nada no informe.

En todas partes...

Cocen fabas, claro. El País publicaba onte a necrolóxica de Hans Filbinger, "el terrible jurista", asinada por José Comas. Que chegou a primeiro ministro democristián de Baden-Wurtemberg e lolgo tivo que demitir ó descubrirse que dictara penas de morte en tempos dos nazis. Pero iso foi en 1978. Antes fixo unha carreira política e profesional normal e non pasaría nada se non se empeñase no seu caso o dramaturgo Rolf Hochhuth, que foi quen o desenmascarou. En fin, que aquí tivemos a Fraga e a outros, que se integraron na democracia sen nunca pedir perdón polo seu pasado totalitario. E, en moitos casos, sen sequera arrepentirse do feito antes. Non sei se é para consolarse comprobar que estas cousas pasan tamén en Alemaña...

Frases de campaña nas rúas

Andoliña 10 abril. Imaxe de Max Pechstein (1910).

A publicidade electoral funciona coas mesmas claves dos anuncios convencionais: nalgúns casos os estrategas que nos venden este ou aquel político son os mesmos especialistas que traballan para as multinacionais do motor ou para colocar un novo perfume no mercado. Esta publicidade política imita nos seus deseños a comercial e tamén busca no espectador a mesma reacción: crear necesidades de consumo. Neste caso o consumo que se espera exprésase a través do voto. E todo vale para chamar a atención: vexan dous exemplos.
O PP colocou en Auria varias grandes vallas co lema "Centrados en ti" que supoño que apela á proximidade co elector e, de paso, quere presentar a esa forza política como un grupo de centro: algo ben contraditorio coa súa práctica nos últimos meses.
E o BNG de Vigo usa un rechamante "Súmate á Revolución" sobre fondo verde, que tamén desconcerta: non está hoxe o Bloque pola Revolución dende logo. Hai anos unha marca de automóbiles usou ese slogan sobre fondo vermello: pretendía só impresionar a sensibilidade dos paseantes. Pero pode semellar frívolo que o faga un partido que debería saber ben o que son as revolucións de verdade.

Unhas eleccións municipais que, en Galicia, non van cambiar o mapa político
Non sei se viron vostedes, que andaban de "turistas" por aí (que diría o Risco), as enquisas que publicaron o domingo El Correo Gallego e Galicia Hoxe: velaí as súas conclusións.
Polo que eu vexo e se se confirmasen eses datos, as eleccións non van cambiar o mapa político, cando menos nas cidades, que é o voto que máis conta a nivel mediático. Vai seguir case todo igual: A Coruña, Lugo e Santiago con alcalde socialista; Pontevedra, con alcalde nacionalista; e o PP mantería as súas actuais alcaldías en Vigo e Ourense. Ferrol está máis dubidoso e rexistra máis cambios (por certo, caída sorprendente do BNG nesta cidade, de 6 a 2 representantes, pese á cantidade de iniciativas que sobre a comarca presenta Francisco Rodríguez no Congreso; o BNG perdería tamén votos e concelleiros en Vigo, caíndo de 7 a 4; Vilagarcía, A Coruña e quizais algo en Santiago). Segundo esta enquisa o pSdG subiría relativamente en varias cidades e, onde os socialistas suban, baixan os nacionalistas, coma sempre.
O de Vigo supoño que esixe perspectivas e matices moi locais para entendelo: eu xa me perdín hai tempo do que pasa por alí. O de Ourense é tamén "sangrante": despois de tantos anos, o PP pode revalidar a súa maioría absoluta de catorce concelleiros e os outros dous (PSOE e BNG) quedarían igual que agora. A min non me estrañaría, creo que xa o dixen, pero sería triste confirmalo. E despois de "todo o que choveu" nos últimos anos arredor do PP e Cabezas non valen as explicacións simples e exculpatorias de sempre. Algo están a facer mal PSOE e BNG para non dar remontado esta situación. Claro que ó mellor todo vai por outro lado e isto son só suposicións ...

¿Cuánto vale?
Un artigo simpático de Luís Ventoso (La Voz de Galicia 6 abril)

O pasado venres, na contra de LVG, publicábase este simpático artigo, co cal Luís Ventoso, aproveitando a sobada anécdota do café de Zapatero, facía un atinado repaso da retórica dos nosos tres magnos lídes: Touriño, Quintana e Feijóo.

Turismo.
(Pan por Pan domingo 8 abril. Imaxe de Otto Mueller)

Son estes días axeitados para o repouso e o turismo, para coñecer novos lugares e xentes. Aínda que hai outras opinións. Vexan a de Vicente Risco en “Mitteleuropa”, no seu sarcasmo máis brillante: “A explotación do turista é unha das cousas máis xustificadas que hai; o turista foi creado para isto, para tirarlle os cartos. Xa que o aturamos, cómpre que pague. Porque o turista é o becho que derrama tódolos panoramas, e que emporca tódolos lugares históricos. Un turista onda un monumento é coma o produto dunha defecación riba dun sofá. O turismo é fundamentalmente profanación; (...) o turismo é o máis inmoral dos negocios; é o que máis se asemella á prostitución. Cando un monumento se abre ós turistas, cómpre lembrar aquilo de que se non deben botar margaridas ós porcos, porque o turista é por esencia a incapacidade de comprender, xa non digo a de amar.”

Cregos comprometidos (pecha unha parroquia)

Pois vaise poñer de moda iso de non aceptar premios ou mesmo devolvelos. Hai unhas semanas comentei aquí como o xornalista Buenafuente, en defensa da dignidade da súa profesión, se negou a recoller un premio que tamén lle daban a Jiménez Losantos. Agora outro xornalista de fuste, cun perfil inmaculado na loita pola verdade, Vicente Romero, decidiu devolverlle un premio ó arcebispado de Madrid en solidariedade coas protestas dos cregos da parroquia de San Carlos Borromeo, que monseñor Rouco quere pechar. Quizais porque se aposta alí por unha igrexa dos pobres, que atende máis á marxinación e á exclusión social que a convocar manifestacións en defensa de posicións políticas reaccionarias. Hai un par de anos estivo en Auria este xornalista (www.vicenteromero.com) falando das miserias de África. Aquí tamén hai miserias: doutro tipo, iso si.
(Na imaxe, O Profeta, de Emil Nolde)

Iris (Iris Murdoch)

Hai uns meses un amigo recomendoume con entusiasmo a película “Iris” (2001), de R. Eyre, biografía da escritora irlandesa Iris Murdoch. Botárona esoutro día a horas imposibles na tele e graveina para vela logo. Polo xeral non me convencen as películas sobre vidas de escritores, pero “Iris” é outra cousa.

Conta en paralelo a vida da autora cando nova, no Oxford dos anos 50, e o declive fatal da súa vida, corenta anos despois, cando padece alzheimer: o seu marido, o crítico John Bayley, o outro protagonista da historia, é representado como un personaxe simpático e desamañado, pouco dado ás cousas útiles da vida, que ó cabo ten que ocuparse dunha situación que lle supera. A película é dura, como o tema que trata, iso é obvio. Pero é sobre todo unha película de amor. Tamén a historia dunha muller creativa, chea de vida, coa que a fortuna se asañou inxustamente.

"Que se mueran los feos" (Afonso Vázquez Monxardín, Galicia Hoxe, 3 abril)

(Imaxe: Rapto de Proserpina, de G. Bernini, detalle)

Dicía Arsenio, o noso ideólogo favorito, que o problema do fútbol era que o balón era redondo e así, claro, nunca se sabía onde podía acabar. Algo parecido lle pasa ao mundo mundial. Como é redondo e xira, xira, as fronteiras transparéntanse como puras raias imaxinarias no pensamento que son. E así, alá ao fondo, detrás delas, andando andando, avantando muros e montañas, volvemos estar nós petando na casa. Non ten mérito nin interese, pois, cismar con este tema. Nós, os galegos, xa non o facemos nunca; chamámoslle a esa cousiña, como algo pequeno que é intranscendente, simplemente raia. A secas.
Pero hai outras fronteiras máis interesantes e perigosas que todos debemos respectar. Son os lindeiros elásticos, difusos e naturais da marabillosa terra comunal que é RSC. A República do Sentido Común. E cando se cruza, cambia un de dimensión, como os Los otros que convivían coa Nikole Kidman na casa bretoa. Que se un pasa para a parte de fóra, e queda colgado no limbo, que, como Teruel, tamén existe. Que que saberá o Papa destas cousas.
Pois as fronteiras da RSC acaban de ser violadas de forma masiva. Atácannos. Un programa da tele, revive, de forma atroz e sádica e clasista, a simpatía de Los Sirex co seu éxito de 1965 Que se mueran los feos, que no quede ninguno. Pero a súa mensaxe e que agora só morrerán feos os pobres... E non é broma. Promociónase a paranoia sobre a cirurxía estética -antes reservada a simpáticos teleñecos como a Duquesa de Alba ou persoas que facían a plástica por accidentes, malformacións. Agora trátase de meterlles á maioría da xente, aos consumidores a críticos de televisión, que é bo rebelarse contra as formas e liñas que a cada un lle cadraron. Pero non pola saúde, o coidado e o cultivo correcto do corpo. Ca. ¡Pola chapistería comercial! ¡Como vai vivir vostede con ese naso goethiano que diría Otero! ¡E esas engurras! ¡E esa teta para a que non cómpre un cesto... a quen lle gusta? Fea, que es fea. Non sei como podes vivir así, fea. Pide cartos, empéñate... Mercantilicemos o desacougo estético. Non te asumas nunca, feo, cámbiate. Que só os pobres son feos... Loita contra a natureza, loita contra o paso do tempo. Gasta. Gasta.
¿E por que non outra materia no ensino? Educación para a Cidadanía da RSC. Por nome curto. Sentido Común. Ai. Debían volver Los Sirex e co seu revolucionario Si yo tuviera una escoba, cuantas cosas barrería. Ese programa, de primeiro.

Cartas do pasado

(3). O Premio Galicia, da Fundación March

A Fundación March convocou en 1962 o Premio Galicia para o escritor galego que máis contribuíse á exaltación literaria da súa terra. A esa altura xa morreran, poucos anos antes, Ramón Cabanillas e Florentino Cuevillas, polo que os que tiñan máis posibilidades eran Risco e Otero. Filgueira Valverde presidiu o xurado, composto por catorce persoas, uns escritores e outros como representantes de institucións. Déronlle o premio a Otero Pedrayo e Risco quedou fóra.
Ricardo Carballo Calero conta nunha carta a Del Riego (RCC, “Epistolario a Fernández del Riego”, 2006) como foi a votación: Filgueira, Fraguas, Moreno Báez e Carballo seica defenderon firmes a proposta oteriana. Pero houbo outros curiosos argumentos dos que preferían o nome do creador de “O porco de pé”: Xulio Sigüenza dixo que os emigrados tiñan a Risco como supremo inspirador; Landín, que Risco era máis querido polas xentes humildes; e Vázquez Dodero, que a personalidade risquiá era máis suxestiva existencialmente. Nada di Carballo nesta carta das supostas interferencias políticas que cita Carlos Casares, segundo as cales prexudicou a Risco a confusión entre a súa ficha política e a dun parente de nidia traxectoria democrática. (Caricatura de V. Risco, por A. Cebreiro)

Chámanlles “makeover”.

Ou programas que poden contribuír, mira ti, a mellorar a calidade de vida. Levan xa varios anos arrasando nos Estados Unidos e en Latinoamérica, despois de que pinchasen os “realities” máis tradicionais tipo “Gran Irmán” ou “A casa da túa vida”. E chegan a España, con retraso, cando aquí tamén está a caer a audiencia deses programas que moitos chamamos Televisión Lixo. O que chega non é mellor: a cadea estadounidense ABC ten dende o 2002 un programa chamado “Extreme makeover” sobre o cambio físico radical das persoas: xa ven de onde se copiou o formato de “Cambio radical” (Antena 3) que tantas queixas provocou nestes días de médicos e consumidores.

Xa Otero Pedrayo escribiu nos anos 20 do pasado século sobre “o culto ó corpo”, pero don Ramón non fixo ciencia-ficción e nunca imaxinou algo tan endiañado como persoas que se prestan a ir á televisión para que lles cambien o seu físico mediante a cirurxía estética e así “endereitar a súa desastrosa vida”. Os reclamos do programa son frases como “Podré reír”, “Mi pareja no me dejará” ou “Por fin bajaré a la playa con mis hijos”, xogando sempre coa escasa autoestima de moitas persoas para montar o espectáculo arredor das súas miserias.

A min todo isto lémbrame “O home elefante” e “A muller barbuda” nas barracas de feira. Nos Estados Unidos xa triúnfan “makeover” onde buscan persoas que sufriran unha desgraza, que perdesen a súa casa por un incendio ou un furacán, para facerlles unha nova casa e mellorarlles a vida. Canto nos gustan os contos de fadas! En fin, xa saben, a televisión que virá: todo é cuestión de tempo.

Cartas do pasado

(1) Teño enriba da mesa seis ou sete libros de epistolarios de galeguistas dos anos 50, da Xeración Galaxia. Dende estas cartas podemos chegar a facernos unha idea abondo aproximada do que foron aqueles anos e do compromiso xeneroso daquelas xentes por salvar da barbarie a lingua e a identidade de noso. Cada día albiscaba unha nova sorpresa. Ramón Piñeiro escríbelle a Del Riego o 7 de outubro de 1949: “Mándoche dúas poesías para ese Suplemento de La Noche que estás a preparar. O autor é un rapaz de Outeiro de Rei que cumpliu 19 anos. Ten rematado un libro de versos, “Muiñeiro de brétemas”, que enviou ós de Benito Soto por mediación de Iglesia Alvariño”. Aquel rapaz de 19 anos era Manuel María. Semanas despois Piñeiro fala con entusiasmo de Uxío Novoneyra e doutras grandes voces da posguerra: o fío da identidade, por fortuna, non estaba roto.

(2) Estamos no 23 de marzo de 1956. Méndez Ferrín era aínda un rapaz de 18 anos, descoñecido. En 1957 publicaría o seu primeiro poemario, “Voce na néboa”, e iría a Madrid a estudar. Pero en marzo de 1956 Ramón Piñeiro manda unha carta a Fernández del Riego por medio de Méndez Ferrín: dille que o portador da carta é o poeta triunfante nos premios de poesía galega das Festas Minervais e que levou outro premio nun concurso de contos. “Foi a gran revelación literaria deste concurso universitario. Felizmente, é un escritor galego e non pretende ser outra cousa”. Piñeiro afirma rotundo que será “un dos anovadores da nosa prosa literaria, pois ten verdadeira vocación de escritor” e quere estudar Filoloxía Románica. Piñeiro recomenda con entusiasmo a nova descuberta e remata cun consello revelador para don Paco: “Pono en relación cos amigos de ahí”.

Caso Gómez-Valadés: expulsión aprazada, situación confusa

Segundo La Voz de Galicia, o caso Gómez-Valadés, en canto á súa expulsión, queda de momento aprazado. Se foi así, temos que entender que as persoas que nos mobilizamos no seu apoio e en defensa da liberdade de expresión dentro do nacionalismo, fomos cando menos en parte escoitadas.
En cambio, segundo Brétemas, a situación é moi confusa e a maioría da militancia viguesa estaba pola expulsión, quizais adiada por simple oportunismo electoral.

Xornadas da memoria histórica en Fisterra: homenaxe ó alcalde republicano Cipriano Fernández

Da crónica de La Voz de Galicia (ed. Carballo. Foto Xesús Búa, LVG): (a crónica completa)

El primer invitado a hablar sobre la época fue el escritor, historiador y académico Márcos Valcárcel, quien aportó abundante documentación sobre esos convulsos años de la historia de España y de Galicia, proyectando numerosas fotografías de entonces.Valcárcel habló sobre el desarrollo cultural entre 1900 y 1936. «Foi o momento máis rico da historia da cultura en Galicia», dijo, refiriéndose tanto al desarrollo de la literatura como a la defensa de Galicia.Valcárcel repasó los hitos históricos que marcaron esa época. La fundación de la Academia Galega (el primer discurso en gallego se pronunció en 1909), el entierro de Curros, la primera vez (1910) en que abrió el curso universitario con un discurso en gallego (a cargo de Lois Porteiro) o la creación de la primera cátedra de gallego-portugués, en 1912, en Madrid. «Foi un momento moi plural, onde confluían vías moi diferentes», dijo. Para el historiador, en aquello años «había vontade explícita de facer unha nación». Fue la época de la creación de editoriales como Céltiga o Lar, que buscaban llegar a las masas y en las que no sólo publicaron galleguistas. «A construcción da identidade foi obra de moitísimas mans», dijo el historiador, que también habló de la figura imprescindible, para entender el galleguismo, de Manuel Murguía.

P.S.: Nas mesmas xornadas participarán o luns 2 e mércores 4 de abril Miro Villar, Xosé Luís Axeitos, Carlos Etxeberría, Luís Lamela García, Xesús Alonso Montero e un amplo abano de poetas galegos (no recital do mércores).

Como nota curiosa, facer constar que na inauguración, presidida polo alcalde, estiveron presentes tamén membros doutros grupos, como a concelleira do BNG. Chamou a atención, en cambio, a ausencia do candidato e concelleiros do PSdG-PSOE e mesmo se correu o ruxe-ruxe de que existira consigna socialista de non asistir por estar o acto encabezado por un alcalde do PP, que preside o concello que patrocinaba todos estes actos.

Curioso, curioso ...

Non lin en ningún xornal (non sei na COPE, que non a sei coller no dial) que a emisión desta película en Televisión formase parte da coñecida campaña de Zapatero e os seus muchachos para romper España en anaquiños, descristianizar os españois e rebaixar os cafés a 80 cts. Se o lese, non me sorprendería nada: babecadas moito máis grandes lemos todos os días nos xornais.

Seica son Os Grandes Portugueses.

Andoliña sábado 31 marzo

Imaxe de J. Opie (Este tema está tamén a debate no blog Fragmentos de Galaxia)

Con este título, Os grandes portugueses, un programa da televisión pública portuguesa (RTP) elixiu, cos votos emitidos polos espectadores, o gran portugués máis importante de todos os tempos. Na lista estaban nomes como Afonso Henriques, primeiro rei de Portugal e fundador do país, Vasco de Gama, Pessoa e Saramago. Pero o gañador foi António Salazar, ditador nese país case 40 anos, entre 1932 e 1968. Co 41 por cento dos votos emitidos. A esquerda do país veciño protesta e di que se quere branquear o salazarismo.

Sorprendeu o segundo elixido: Álvaro Cunhal, do Partido Comunista que loitou contra Salazar. Como explicar o paradoxo? A min non me sorprende moito. Moita xente admira as personalidades fortes, contundentes. Cantos galegos, por exemplo, admiraban por igual a Manuel Fraga e a Fidel Castro? Por tras de Salazar e Cunhal, quedou Arístides de Sousa Mendes, diplomático que axudou a miles de xudeus perseguidos polos nazis, contra a vontade de Salazar.
En Alemaña tamén se fixo esta enquisa e eliminouse o nome de Hitler, porque non se admitiron personaxes que non respectaran os Dereitos Humanos. En España? Se se fai, mellor co modelo alemán.

Riseiro (Bieito Iglesias en El Correo Gallego, 29 marzo)

(Sobre a imaxe, ía poñer unha foto de Rajoy, pero case seguro que os lectores/as agradecen máis esta nova icona de J.Opie, artista pop británico, e así tampouco os castigo...)

Non é difícil dar coas fontes ideolóxicas de don Mariano Rajoy. Somos case dun tempo, de maneira que coñezo as lecturas infantís que levedan no seu espírito adulto. Poñamos por caso este parágrafo que tivemos que engulir alá por 1964 xunto co leite en po doado polos americanos: "Es indispensable evitar las rivalidades regionales... sólo uniéndonos en apretado haz podremos lograr la prosperidad de España y el bienestar individual de cada español". Nótese que o patriotismo constitucional existía mesmo antes de haber constitución, como o demostra esta cita da Enciclopedia Álvarez, capítulo de Formación política (niños). Máis complicado resulta inquirir qué lecturas informan o pensamento do vigario de Rajoy na Terra (galega), aínda que me permito aventurar que Núñez Feijoo non coñece os entreforros d´A era do baleiro, por Gilles Lipovetsky. Este monsieur observa que vivimos nunha sociedade trouleira, dun humor lúdico, afastado da comicidade grotesca medieval e da sátira da idade clásica: "Cada vez máis, a publicidade, os programas de animación, os slogans e a moda adoptan un estilo humorístico. O cómico converteuse en imperativo social xeneralizado".
Don Alberto vén de proferir un discurso dirixido a encoraxar as hostes que lidarán nos comicios municipais e, levado dun demo xovial, opuxo a fiesta jolgorio propia (do PP) á morriña allea (de PSOE e BNG). Pois ben, socialistas e nacionalistas participan da rexouba típica do mundo occidental, como todo quisque, e por cima teñen máis motivos de contento que a maioría. O feito de estar a esquerda no presenteiro constitúe aquí unha excepción histórica, e cando pasas das catacumbas á moqueta dos escritorios moi amouchado hai que ser para non experimentar unha alegría de castañolas.
Tristeza dos novos gobernantes? Cando soa o himno galego, eles cantan polo baixo o repertorio de Palito Ortega: "Antes nunca estuve así enamorado (do poder), no sentí jamás esta sensación. La felicidad, ja, ja, ja, ja..." Aflitos andan os destetados dos ubres da Xunta. Choran, pero non haxa medo que teñen o embigo atado.

Máis sobre José Almoina.
Pan por Pan xoves 29 marzo. Imaxe de J. Opie

O tal José Almoina Mateos que citei onte ten tamén ligazón con Ourense: fíxolle o prólogo a José Adrio Menéndez para o seu libro “Del Orense Antiguo” publicado en 1935 na Imprenta Popular. Alí deixa constancia da súa erudición no xénero das biografías literarias da época. Almoina nacera en Lugo (1903), estudou en Compostela e era cónsul da República en Burdeos cando a guerra. Exiliouse en Santo Domingo e alí foi secretario do ditador dominicano Rafael Trujillo. Vargas Llosa conta en “La muerte del chivo” como o ditador o condenou á morte por publicar en Guatemala, co seudónimo Gregorio Bustamante, o libro “Un sátrapa en el Caribe”. Logo rectificou e sacou en Arxentina “Yo fui secretario de Trujillo”, gabando o ditador. Pero os sicarios de Trujillo remataron con el en 1960 en México: un personaxe que pide a berros unha biografía.