18 may 2007

Escravos de Franco.
Pan por Pan 18 maio

Nos últimos días exhibíronse no Centro Simeón de Ourense varias películas centradas na represión dos anos da guerra civil e nos presos políticos condenados a traballos forzosos polo réxime nacido do golpe militar: os chamados escravos de Franco. Vin esoutro día “Los presos del silencio”, sobre os reclusos que construíron obras como a canle de regadío do Guadalquivir para os latifundios andaluces. Nese documental inclúense imaxes do NODO franquista. Imaxes que deitan unha visión moi diferente daqueles castigos: presos cun sorriso bocexado ante unha imaxe da Virxe, que recoñecen as súas culpas e se converten á nova ideoloxía falanxista. Imaxes elementais que sintetizan a estética falanxista: nun deses NODOS vese o brazo dun republicano preso, puño en alto, que pouco a pouco se converte nunha man aberta co saúdo fascista. Si, os franquistas tamén sabían xogar coas metáforas.

En Seoane do Courel, unha ferraría

Chegar ata Seoane do Courel dende Ourense non é doado (tampouco dende Lugo, creo). Hai que ir ata Quiroga e dende alí facer 35 km. que levan case unha hora de viaxe lenta por un vieiro de congostras, curvas interminables, baches continuados, etc. (a volta foi máis levadeira, porque o automóbil xa coñecía o camiño). Pero cando un chega aló, e mesmo xa polo camiño, advirte unha nova dimensión: unha sinfonía de colores e ulidos que poucas fragas poden acumular no noso país. Un auténtico paraíso de silencios e sons perdidos dalgún animal doméstico.
Alí se celebraron onte, en Seoane do Caurel, onde está enterrada a poeta María Mariño, os actos de homenaxe do Día das Letras Galegas. Do contido das intervencións de Méndez Ferrín, Darío Xoán Cabana, Charo Álvarez e Barreiro Fernández dá conta resumida a prensa (ver ligazóns): foron todas entusiastas, por se alguén ten dúbidas (e quizais como resposta a outras visións críticas que non estaban presentes no Caurel).
Tras dun xantar enxebre, con productos naturais do país, fomos convidados, despois dunha longa paseata costa abaixo cara o río Lor (despois houbo que subir e a calor era atafegante, mesmo nesas paisaxes de montaña), a ver unha antiga ferraría (Locay), que conta con 200 anos de vida e está parcialmente restaurada (pola antiga Xunta). Digo parcialmente porque o edificio, todo de lousado, mantense incólume dende as súas orixes: o que se amañou foi parte do entramado industrial interno. Seica é a máis grande de Galicia (maior que as de Taramundi) e paga a pena chegarse aló para vela: fixósenos unha demostración de como funcionaban todos os aparellos para fundir o ferro, todo coa única forza da auga que cae en cachón dende moitos metros de altura e impulsa todos os mecanismos: rodas, fuelles, etc. Ó carón da ferraría hai tamén un enorme muíño en moi bo estado. O noso anfitrión, que nos ensinaba todo con entusiasmo, aproveitou para pedir das autoridades culturais presentes maior apoio para recuperar tan impresionante infraestructura industrial, que podería servir de polo de atracción turística nun paraíso de paisaxes na súa contorna, á beiriña do Lor, o río máis limpo imaxinable naquelas augas. Agardemos que desta visita quede cando menos unha maior atención para estas terras do Caurel (un meu compañeiro de traballo, Xabier López, un dos mellores camiñantes e coñecedores deste país, infórmame que hai unha casa de turismo rural e un fermoso camping máis enriba, que desta non puidemos ver), unha visita necesaria sen dúbida se se supera o problema das comunicacións do que falei antes: quizais por iso foi quen de manterse como un paraíso case intocado.
(Segue en comentarios...)

A crónica dos actos na prensa: El Correo Gallego, La Voz de Galicia, Galicia Hoxe.

16 may 2007

En poleiro alleo

As letras e o tesouro dos analfabetos (X.M. Trigo, ECG)
O eterno debate entre galego literario e culto e galego enxebre e popular

Unha entrevista a tres bandas
(Detalle de Ingres)

Creo que xa lles falara da entrevista que me fixo hai unhas semanas Belén Regueira a propósito deste "noso" blog. E que me serviu ademais para estrearme na tecnoloxía do Messenger cunha charla a tres bandas con Belén e con Manuel Bragado. A entrevista xa está publicada en papel (eu ainda non a vin nese formato), no marco do Cultur.Gal, e tamén na rede no enderezo que agora lles dou, por se lles interesa:
http://www.culturagalega.org/i+c/index.php#publicacion






Voces Ceibes.
Andoliña 17 maio




Hai corenta anos nacía a Nova Canción Galega. Exactamente un 9 de maio cun concerto de Raimon no estadio da Residencia de Estudantes de Santiago de Compostela. Presentou aquel encontro o poeta Manuel María, que logo lle dedicou un poema ó músico de Xátiva (“Mensaxe a Raimon”, no libro “Remol”, 1970). Poucos meses despois púñase en marcha todo ese movemento cultural que concentrou nomes como Benedicto, Xavier, Xerardo Moscoso, Guillermo Rojo, Vicente Araguas e unha chea de escritores que fixeron textos para eles (Celso Emilio, Lois Diéguez, Alfredo Conde, etc.). Vicente Araguas contou esa historia no libro “Voces Ceibes” (1991) e agora Xan Fraga acaba de engadirlle un capítulo ben gorentoso cun traballo sobre Voces Ceibes e a censura franquista que aparece no último número de “Grial”.
No noso país, xa o dixen outras veces, non hai aínda moitos estudos sobre os estragos da censura. Nin na literatura nin na música nin noutros campos. Este documento serve para ver a precisión obsesiva do autor do informe ó elaborar estas fichas biográficas e o seguimento polo miúdo de 20 concertos entre 1967 e 1970. E, polo que se ve, non estaban nada mal informados estes “secretas” melómanos ...

Fichas policiais.
Andoliña xoves 17 maio

Son escasos os traballos sobre os estragos da censura na nosa cultura. Por iso é ben interesante o documento policial que recuperou Xan Fraga sobre Voces Ceibes, do que lles falei onte neste recuncho. Recolle información polo miúdo dos 20 concertos celebrados entre 1968 e 1970 por cantantes como Benedicto, Xavier, Xerardo Moscoso ou Miro Casabella e tamén fichas biográficas curiosas. Con datos polo xeral bastante atinados: o policía manexaba as técnicas propias dun xornalista ou dun historiador aínda que con fins nidiamente represivos.
Algúns dos fichados son tachados como "galleguistas filo-marxistas": así Vicente Araguas ou Lois Diéguez. De Celso Emilio Ferreiro, do que se tiña constancia da súa relevancia como poeta, dise expresamente: "Catalogado de siempre galleguista contrario al Movimiento Nacional" e logo acusáselle de escribir, co pseudónimo Arístides Silveira, poemas con "insultos, incluso, al Jefe del Estado español". En cambio, o policía redactor marca distancias coa canción galega "comercial" que facía entón Andrés Dobarro. Quizais máis despistada está esta atribución de Carlos Casares, estudante en Compostela, como un destacado activista "comunista filo-chino".
COMO PODES ACABAR NO YOUTUBE…
Andoliña 16 maio
Hai un par de meses chamáronme dunha televisión local para facerme unha entrevista sobre a represión na guerra civil. Expliqueille ó meu interpelante que había outros especialistas no tema, pero insistiu en que fose eu e finalmente aceptei. Chegado ó estudo da citada TV, sentáronme nunha mesa diante das cámaras ó carón do entrevistador (o que me chamara) e outra persoa na outra beira da mesa. Cando nos presenta descubro que a programada entrevista presentábase como un debate no que eu tería que polemizar cun representante de Falange Española. Sentinme burlado e fixen aceno de marchar, quitando o micrófono e explicando que non era para iso para o que fora chamado. O entrevistador desculpouse e convenceume para facer a entrevista, duns vinte minutos, sobre o tema indicado. Logo de falar, marchei.
E hai un par de semanas un amigo mándame un video de You-Tube reproducindo o inicio da entrevista (non o programa completo). Alfredo Conde fixo onte referencia a este suceso case surrealista no seu artigo diario. O peor do conto é o título co que colgaron o recorte audiovisual: “Comunista se niega a debatir con falangista”. O que algúns chaman xornalismo cheira que apesta ...

15 may 2007

En poleiro alleo

Alfredo Conde comenta hoxe a encerrona que me fixeron nunha televisión local, como mostra de ata pode chegar a ousadía dalgúns manipuladores: Todo vale pola audiencia (ECG).

Á súa vez e na mesma casa, Xosé M. Sarille refírese a A. Conde en relación co tema que impregna moitos dos artigos dos dous: o galeguismo e a lingua. Sarille mantén o seu tono crítico habitual coa política lingüística do bipartito (e en ANT insiste sobre a escasa valía poética de María Mariño): Alfredo Conde e a iniciación de El Koala (ECG).

Afonso Monxardín comenta unha vella visita a Londres, cando asistiu a un pleno do Parlamento británico: O día que vin a Ian Paisley (Galicia Hoxe).

E Xavier Alcalá comenta en LVG unha, polo que se ve, interesante, "História do Português".
Ah! E vaia dende aquí a miña noraboa ó amigo Henrique Alvarellos, que nestes días tivo o seu segundo raparigo, de nome Manuel.


Tecnoloxía versus memoria
Andoliña 15 maio. Imaxe de P. Zokosky.


Os xornais publicaron estes días dúas novas diferentes, pero cun fío común: a tecnoloxía e a memoria. Na primeira, anunciábase que a Biblioteca Británica convida o público a crear un arquivo de correos electrónicos, que se irá almacenando ata un millón deles e que se conservarán durante un século (só unha mínima parte poderán ser consultados antes, borrado o remitente). Así se preservará unha parte da nosa historia que os sociólogos do futuro poderán esculcar de vagar, aínda que terán que ler moitas mensaxes intranscendentes polo camiño.
A segunda nova informaba dun programa informático que pode chegar a reconstruír os documentos da antiga República Democrática Alemaña (RDA) pasados polas trituradoras, pero que non deu tempo a queimar: 45 millóns de documentos, nin máis nin menos, e 600 millóns de anacos de arquivos que serán escaneados e ordenados: un traballo infinito de abordarse só con técnicas manuais tradicionais.
Non podemos saber como será a sociedade do futuro: é moi probable que coñeza tecnoloxías hoxe nin sequera imaxinadas. Pero sospeito que aínda daquela a obsesión pola memoria seguirá moi presente: velaí estes dous exemplos de hoxe. Para ben e para mal.

13 may 2007


CEN ANOS DE HISTORIA CULTURAL.1966: Novoneyra, B. Graña, Otero, Illa Couto... (o artigo completo)

Segue no Galicia Hoxe a miña serie dominical Cen Anos de Historia Cultural: andamos xa pola altura de 1966.
Na produción cultural do ano 1966 teñen un lugar senlleiro dous libros de poesía, as Elegías del Caurel y otros poemas, de Uxío Novoneyra, que en edición bilingüe publicou Adonais en Madrid, e Profecía do mar, de Bernardino Graña, editado por Galaxia e cuns fermosos debuxos de Virxilio. Foi o reencontro demorado coa lírica do poeta de Parada de Moreda (só publicara antes Os eidos, en 1955), que consolidaba así unha liña poética marcada pola esculca existencial e a vivencia das paisaxes do Courel. O volume de Bernardino Graña é un dos seus títulos máis representativos, co que o autor de Cangas deixa a Escola da Tebra para ofrecernos un xeito de suite orquestral e canto ás forzas subversivas, humanas e a naturais (Dicionario Literatura Galega); moitos anos despois, Profecía do mar tería varias reedicións, mesmo con estudos críticos (1984 e 1985) e sería incluído en Ardentía (1995), que recolle a súa obra poética completa. (...) (...)







GALIZA-EUROPA-NÓS (3)




(Segunda parte da exposición: A Xeración Nós. Otero. Risco. Castelao. Plácido Castro. Xeración Galaxia. Galician Programm BBC. Os textos dos paneis van nos comentarios.


Fotos: Franz Marc. Mariñeiros irlandeses preparando as nasas, 1928, de P. Castro. Merlín e familia, de A. Cunqueiro)



Cada aldea desde os abrentes humáns labra e recrea nos eidos, nas casas, nos cantares, nas lendas un pouco da vaga materia orixinaria –corpo material e esprito inmorrente- ofrecida por Deus á actividade ceibadora da Raza. Europa non ten pra nós ren que nos adeprender. Somos Europa, traballamos no cerne europeo. Sen definilo nin expresalo a Galicia sempre desenvolveu o seu “leit motiv” de ceibe estilo europeo. Pola ceguedade de certas antinomias histórica puido figurar Galicia estraña á Europa. De feito o arredamento de Portugal e a política castelán detiveron o íntimo progreso galego e puxéronos unha máscara de morte. (...). Esgotadas as forzas criadoras dos grandes pobos europeos, triste a “Europe aux grands yeux” do probe e grande poeta Chennevière, a Irlanda vencedora do estupor da inspiración e da dúbida angustiosa do porvir sabe salvar a honra de Occidente. O soio pobo orixinal. O non mordiscado polo positivismo. Ao igual que Galicia non se pode explicar polos métodos do materialismo histórico. ¿Será moi aventurado predicir un novo estadio no que a mente e a man dos pobos céltigos señan a guía da Europa renovada?
Otero Pedrayo, Morte e Resurrección, 1932.

A invención do corpo do Apóstolo -¿Prisciliano ou Santiago?- fixo da nosa Terra un centro de universalidade. Nos camiños que conducían a Galicia crúzanse as culturas do mundo antigo e fórmase a unidade espiritual de Occidente. Por estes camiños entra Europa en España. Ao mesmo tempo xorde unha poderosa cultura galega, que adquire independencia e vida propia. Velaí a arte románica, culminando no Pórtico da Gloria, e velaí a poesía lírica, culminando no Cancioneiro da Vaticana.
As artes da construción callaron en Galicia no estilo románico, que perdurou por enriba do gótico, deica enlazarse co barroco. O gótico, por ser unha arte lóxica, non puido aclimatarse no noso país, pero do barroco fixemos, pode dicirse, un “estilo nacional”. Porque tendes de saber que hai un “barroco galego” e que, neste estilo, creamos exemplares que son fitos na historia da arte.
Castelao, Sempre en Galiza, 1944.

12 may 2007

Así vai a campaña...
Se lles parece ben, espero que si, abro este fío para comentar entre todos como vai a campaña das municipais: en comentarios, que abrirei eu xa, poden facer todas as suxerencias que lles presten, comentar anécdotas, dar ideas, críticas ou mesmo brincadeiras, sobre a campaña nas diversas cidades galegas.

Os privilexiados. (Pan por Pan 13 maio)
Empezou a festa electoral. E con máis forza se cabe na cidade de Ourense, que seica disputan como prioritaria todas as forzas políticas: do que pase en Ourense en Vigo será do que se fale cando se faga o balance galego dos resultados. Empezou o barullo, os automóbiles coas megafonías (por favor, non se pasen), os agasallos para os nenos e os mitins de masas. Pero a estes só van os convencidos, xa saben. Os privilexiados na festa son, sen dúbida, os votantes indecisos. Segundo as enquisas deben ser un 13 por cento en Auria: coa abstención do 2003, unhas oito mil persoas. Eles son, en realidade, os únicos que contan. A eles vai dirixido o xigantesco gasto da campaña: se dividísemos este gasto entre os oito mil indecisos, o valor de cadanseu voto había saír ben caro, ata poderían ir de vacacións. Pero é o que hai: o resto, os que aplauden nos mitins, xa teñen o voto decidido

ONDE EUROPA SE CHAMA TRASALBA

Andoliña sábado 12 maio (Imaxe de Durero)

Con este título, Ramón Villares pronunciou onte, na Casa Grande de Trasalba, un denso e rigoroso discurso arredor das pegadas europeas nas propostas ideolóxicas dos galeguistas dos anos 30, mesmo sinalando os diferentes matices ó respecto da Xeración Nós, dos seus seguidores do Seminario de Estudos Galegos ou, trala guerra, do Castelao que aposta polo federalismo e a idea europea en 1948 ou, dende outra perspectiva, do grupo de Galaxia e Ramón Piñeiro.
Os galeguistas dos 30, dixo Villares, concibían Europa “como un continente de pobos diversos, de “pequenas patrias”, esas que Solovio imaxinaba bebendo uns grolos de viño espadeiro nunha fonda de Amberes. Un futuro mapa de Europa no que “as fronteiras non eran liñas de aduanas, sinón vidales zonas de transición entre as armoñosas conciencias dos pobos”, no que “ninguen dominaba a ninguén”.

Magnífico o discurso de Villares, moi axeitada a intervención do presidente Touriño e engaiolante a voz de Susana Seivane. Pero confésolles que o momento que máis me emocionou foi escoitar a Abel, Almudena, Manel e Renata, catro rapaciños de Amoeiro, ler as páxinas finais de “Arredor de si”: don Ramón estaría ben fachendoso

11 may 2007

Sen que sirva de precedente
(Afonso Monxardín en Galicia Hoxe)
O artigo completo

(...) Debiamos tocar aos euros suficientes para xa non ter que traballar máis na vida. Nin os fillos. E se cadra nin os netos. Pero polas cousas que falaban os tres, non se lles adiviñaba se reviraban o fociño para a dereita, para a esquerda ou para o galeguismo... pois as palabras "socialismo", "nacionalismo", "liberdade", "conservador", etc. non se oíron... E eu, claro, feliz, pois cada vez me gusta máis que se acougue no sistema. Así pois, é desas matices de xestión do que hai que falar... e a ser posible, sen rir. E claro, deste xeito os lemas políticos son intercambiables e non din nada... "Pensado para ti", "Centrados en ti", "Ti decides"... ¡Mi madriña!, ¡Que responsabilidade! Canto pensan en min... Madia leva.
Por iso un meu amigo ácrata quixo facer unha candidatura sen programa -total vale copiar- pero cun lema diferente e sincero: "Vótame a min. A ti que máis che dá... e a min arránxasme a vida". E que aquí lles valoramos moito a sinceridade... Por iso Baltar divirte o público nos mitíns das aldeas dicindo.... "Din que coloco os amigos... que coloco os amigos... ¿e logo algún de vós ía colocar os inimigos, ou?" E todos rin cómplices.


(P.S.: Xa que uso os seus artigos aquí, déixenme felicitar ó amigo Afonso que hoxe mesmo foi elixido director do IES As Lagoas de Ourense: máis traballo aínda, pero aí van os meus parabéns)

En poleiro alleo


Galicia en Mondariz (Helena Villar, ECG)

"Yo solo sé que estoy entregada a mi destino", (a cantante Mariza nunha entrevista de FV)
A foto de Mariza é un agasallo ó contertulio e amigo APC.

PRIVILEXIADOS NA CAMPAÑA ELECTORAL
(Imaxe: Magdalena penitente, de Gentilleschi)
Hai un par de días asistín a un debate electoral na miña Auria. Convocábao unha emisora de radio e estaban os tres candidatos dos partidos con representación. Caeron por alí non sei cantos miles de vivendas protexidas, un Auditorio para vinte e cinco mil persoas, autopistas sen peaxe, parques a esgalla, piscinas en todos os barrios, e non sei cantas marabillas máis. Calquera cidadán asinaría agora mesmo que se cumprise só a terceira parte das promesas anunciadas.
Pero calquera cidadán dubidaría tamén sobre a credibilidade destes proxectos. Sobre todo neste momento cando discursos e lemas son intercambiables: o PP tamén podería escribir “pensando en ti”; o BNG asinaría aquilo de “centrados en ti” e os socialistas tamén ficharían por “confianza é futuro”. Son cousas dos partidos “atrápao-todo”: hai que chegar como sexa a todos os sectores sociais do país.
Os privilexiados nesta festa son, sen dúbida, os indecisos. Un 13 por cento en Ourense segundo as enquisas: isto é, sobre oito mil persoas co nivel de abstención habitual. Eles son os únicos que contan. A eles vai dirixido o xigantesco gasto da campaña. O resto, incluídos todos os presentes no debate, xa teñen hai tempo o seu voto decidido

10 may 2007

Carta ós/ás candidatos/as das municipais
(Estase difundindo esta carta, que quero tamén reproducir aquí. Imaxe de Martin Kipñpenberger)

Prezado/a señor/a:
EsCULcA é un Observatório de ámbito galego que traballa na defensa dos direitos e liberdades públicas garantidos na Constituizón e nos Tratados Internacionais. Teña a ben pois, receber a nosa opinión sobre algo que atinxe, estatutariamente, o núcleo dos nosos obxectivos e traballos. Como ben sabe V., o Estado español é aconfesional, o que debe implicar "un princípio de neutralidade dos poderes públicos en matéria relixiosa". Este princípio veda "calquer tipo de confusión entre funcións relixiosas e estatais". Portanto, a neutralidade do Estado obriga-o a proibir-se a si próprio calquer concorréncia, xunto dos cidadáns, en calidade de suxeito de actos ou actividades de signo relixioso. Asi consta na Constituizón e asi o declara o Tribunal Constitucional, garante final dos direitos e liberdades públicas; entre eles o do direito a liberdade relixiosa e da aconfesionalidade do Estado. Pois ben, V. encabeza unha lista eleitoral que concorre às próximas eleizóns municipais para exercer, de acordo co seu programa e ideário político, as funcións que lle atribuen as Leis. Igual dicemos dos outros membros da súa candidatura, que aspiran a obter un posto na corporación municipal como representantes da soberania popular. Non cabe a menor dúvida de que todas as potestades e funcións que corresponden aos cargos públicos son exclusiva e estritamente de carácter civil. Como tamén é certo que son os cidadáns, como tais, e non como crentes/non crentes, os que exercen os seus direitos democráticos votando os seus lexítimos representantes, aos que corresponderán funcións de governo ou oposición. Por conseguinte, emprazamo-lo/a a facer o compromiso público, con ocasión da campaña eleitoral que agora comeza, de que nen V. nen os membros do seu grupo político participarán, en canto membros da corporación municipal (correspondan-lles ou non funcións de governo), en actos, ritos, procisións ou celebracións de carácter relixioso, e manterán un respeito escrupuloso ao principio de aconfesionalidade e neutralidade do Estado en relación coas diversas igrexas ou cultos relixiosos existentes. Os nosos mellores cumprimentos.
Por EsCULcA, o seu Presidente. Fernando Martínez Randulfe.
Moita familia (Bieito Iglesias en ECG)
A propósito de Sarkozy, o vencedor...

(...) pero este paladino da familia é un señor divorciado e casado en segundas nupcias, coa particularidade que, ao recuncar no matrimonio, estableceu cunha neta de Albéniz unha modalidade de parella aberta (romances por separado de cada cónxuxe) propia da herdanza de Maio do 68 que di deostar. Cantas lle botarán o Vaticano e a dereita católica a semellantes liaisons?A campaña electoral gala enfrontounos co paradoxo dun candidato campeón dos valores morais que leva unha vida de gandaio, e dunha postulante socialista con catro fillos e trazas daquela mamá do millón, concursante madraza da tv franquista.
(o artigo completo)

9 may 2007


GALICIA-EUROPA-NÓS (2)

Solicitouse aquí información da exposición Galicia-Europa-Nós, que se exhibe no Museo do Pobo Galego e que organizou a Fundación Otero Pedrayo.
Polo de agora, ofrecemos ós lectores o esquema de toda a mostra e os textos dos primeiros paneis (o panel 2, de seguido e os paneis da primeira parte en comentarios).

A nova da inauguración da mostra en Galicia Hoxe e en La Voz de Galicia. Foto Xoán Crespo, de Galicia Hoxe.
A mostra estará nos locais do Museo do Pobo Galego ata o 15 de xullo.


1. Portada e título da exposición. Presentacion.Créditos.
PRIMEIRA PARTE

2. A Galicia atlántica. Mapa das relacións da Galicia prerromana coa Europa mediterránea e atlántica. O comercio do estaño. A cultura dos megalitos. De Dombate a Carnac e Stonhengue.
3. Galicia na romanización e os suevos. Prisciliano, Hidacio, Exeria, etc.
4. O mito artúrico e Galicia
5. O camiño de Santiago e a arte románica
6. Poetas occitanos. Poetas galego-portugueses.
7. O colexio dos Irlandeses. Comercio das vilas marítimas co norte de Europa
8. Ilustrados e liberais. Relacións con Europa.
9. Galicia vista polos europeos. Románticos e viaxeiros.

SEGUNDA PARTE
10. O galeguismo e Europa. O discurso da xeración Nós
11. Castelao viaxa por Europa. As cruces de pedra na Bretaña. Diario...
12. Vicente Risco viaxa por Europa. Mitteleuropa...
13. Otero Pedrayo e Europa. Adrián Solovio e Arredor de si...
14. Plácido Castro no Congreso das Nacionalidades Europeas
15. A Xeración Galaxia
16. A BBC e os programas en lengua galega.
TERCEIRA PARTE

17. O nacemento da Nova Europa. Despois da segunda guerra mundial
18. Continuación
19. Declaración Schuman. 9 Maio. Día de Europa. O Discurso de Castelao en pro da federación europea (1948).
20. A evolución do mapa europeo dende 1957.
21. Institucións europeas. Presenza de Galicia nelas.
22. Continuación.

(2) Memoria de pedras e ouro (a Galicia atlántica).
A historia naceu, como nace o sol, en oriente. O paleolítico, do que tan pouco sabemos, iníciase nas terras do leste de África e pasa a Europa, hai centos de miles de anos. O neolítico, a produción dos alimentos e a sedentarización, acougar nun lugar, comezou nas terras do Tigris, Eufrates e Nilo, uns 10 mil anos atrás. Pouco e pouco foise achegando ás terras occidentais e atlánticas polo curso do Danubio e polo gran camiño aberto do mar Mediterraneo. Así, ao redor do terceiro milenio antes de Cristo, conviven as culturas megalíticas mediterraenas –Malta, Cerdeña, Baleares, Almería...- coas occidentais de Portugal e Galicia e, máis alá, de Bretaña e das illas Británicas. A posición de metade de camiño entre o Mediterraneo e o norte de Europa de que goza Galicia, fará que xogue un papel de relación entrambos mundos que só coñecemos de forma difusa, e que se vai aclarando a medida que avance o tempo. O Dolmén de Dombate, os menhires como a Lapa de Gargantáns, e os petroglifos de Campo Lameiro, terán as súas correspondencias nos outros fiesterres atlánticos como Carnac (Bretaña) Stonehenge (Inglaterra) ou Newgrange (Irlanda).
Os contactos de orixe fanse máis intensos e constantes desde a Idade do Bronce, pois as producións materiais –espadas, alabardas, etc- entre os fisterres atlánticos da Bretaña, Inglaterra, Irlanda e Galicia, son idénticas, e moi semellantes os tesouros aureos de brazaletes e vasos, como o de Caldas de Reis.
Naquela altura, sabemos que fenicios e tartesos percorrían os mares occidentais en busca do estaño que precisaban para a elaboración do bronce. No século IV a.C. Rufo Festo Avieno fálanos das antigas expedicións en busca das Casitérides, illas de localización difusa, no occidente atlántico. A Avieno tamén debemos a información duns novos poboadores -“saefes” – que se superporían a outro anterior, “oestrimnios”, máis antigos. Esta noticia dos “saefes” vén sendo interpretada como a única referencia escrita á chegada dos pobos célticos a Galicia en varias ondas a partir do século IX. Estes celtas, se cadra non foron moi numerosos pero si o suficientemente importantes para deixar fondas pegadas en varios campos da nosa historia. Na ourivería, os torques, arracadas, brazaletes... Na toponimia, Lugo, Coruña... e o propio nome de Galicia. No sistema de poboamento... “castros” para nós, “hill forts” para os ingleses... E sobre todo tamén, como pezas claves no proceso de construción dunha identidade mítica no século XIX, tal e como aconteceu con outras culturas todo ao longo da Europa daqueles tempos.


EUROPA, GALICIA E A XERACIÓN NÓS
Andoliña 9 maio . Imaxe de Castelao, "Versión dun retrato de Cranach", no Diario 1921)

Vaise inaugurar hoxe en Compostela, coa presenza do presidente da Xunta, a exposición “Galicia, célula de universalidade. Europa e a Xeración Nós” que organizou a editorial Galaxia e que se exhibirá no Museo do Pobo Galego. Afonso Monxardín e o que escribe somos os responsables do comisariado da mesma, convidados para ese labor por Víctor Freixanes. Agardamos que esta mostra e as actividades paralelas que se van facer en Compostela e en Trasalba chamen a atención sobre a íntima vinculación que o galeguismo histórico tivo dende sempre coa idea de Europa. A Xeración Nós foi o momento central desa relación e na obra de Vicente Risco, Otero Pedrayo, Castelao ou Plácido Castro faise ben patente esa comunicación: todos eles beberon na cultura europea e definiron a idea deste país dende as súas máis fondas raíces como unha ponla do edificio cultural que naceu arredor do mito artúrico, o Camiño de Santiago e a arte románica.
“Europa non ten pra nós ren que nos adeprender. Somos Europa, traballamos no cerne europeo”, escribiu Otero Pedrayo con orgullo e clara conciencia de que o futuro da cultura galega era inseparable da nosa identidade europea. E niso andamos aínda.

O Doutor Gallego. // Consolo Armesto.
Pan por Pan 9 maio. (+) Necrolóxica de XRQ en La Región.

Case todos os ourensáns poderían contar moitas anécdotas sobre o querido doutor Luís Gallego Domínguez. Eu tamén: tratoume dende neniño e lembro velo chegar a casa para sacarnos da febre con algunha inxección ou amaño semellante. Curaba tanto coa súa bonhomía como cos seus moitos saberes. Moitas décadas despois tratou a miña nena, aínda un bebe, e sempre con acerto. Tiña un ollo clínico asombroso: persoas máis vellas que o que escribe andan por Auria e débenlle a vida. Era tamén un home bo, na definición máis profunda da palabra: como todo o mundo sabe, só pensaba nos seres humanos e non no beneficio económico. Todos o querían. O azar quixo que onte coñeceramos tamén a morte de Consolo Armesto, a nai do amigo e historiador Alberte Romasanta, á súa vez moi grave hai moitos meses. A miña solidariedade, nesta hora de dor, coas dúas familias.
CHELO ARMESTO IN MEMORIAM (XRQG)

Chelo Armesto, muller vital e entusiasta, e o seu home, o cabal Antón Romasanta, foron durante sesenta anos un exemplo de parella unida e aberta a todo o mundo: a amizade e o galeguismo eran os seus sinais de identidade. Paseantes incansables das nosas rúas, a súa palabra amable e o seu saúdo cortés formaron parte da paixase urbana durante décadas. Sempre atentos e cariñosos, alegrándose das cousas boas dos demais, e tolerantes e comprensivos cos defectos humanos, a voz melodiosa e os ollos espelidos da Chelo e a voz grave e serena do Antón, eran unha inxección de optimismo, de vida.

Nos anos sesenta Chelo e Antón, ou Antón e Chelo, fóronse achegando ás ideas galeguistas a través das misas en galego da Catedral. Logo, nos anos setenta, participarían na nova xeira da Agrupación Cultural “Auriense”. Eran tempos de cambio, de renovar fidelidades co País, e Antón e Chelo deron de forma natural, consecuente, no novo nacionalismo galego. Sen pedir nunca nada a cambio, sempre con discreción e eficacia, achegaron os seus recursos persoais á causa nacionalista.

No seu antigo piso de San Francisco fraguáronse moitas xuntanzas semiclandestinas. Alí reuníase o comité electoral da coalición Bloque Nacional-Popular Galego (BN-PG), formado pola UPG e máis a AN-PG, durante as primeiras eleccións de 1977. Como anfitriona, todas as noites Chelo ofrecía, xentil e xenerosa, café, auga mineral, licor café, whisky e todo o que fixera falta, aos dirixentes nacionalistas alí reunidos: Bautista Álvarez, Xaquín Méndez Anta (o “Rubio”), Fernando Pérez López (o “Fernando de Sarria”), Alfredo Suárez Canal ou Antón Sánchez Rivero (o “Antón da armería”).

Chelo Armesto e Antón Romasanta gardaron sempre fidelidade aos seus amigos e ás súas ideas, liberadoras, positivas, dunha Galicia dona de seu. Pais amantísimos, os seus tres fillos, Ana, Anxo e Alberte, herdaron deles a bonhomía e o amor a Galicia e a súa lingua e cultura. Pero non como adoutrinamento pasaxeiro, senón como emanación natural dunha humanidade que xurdía imparable a mans cheas.

Chelo Armesto, a cálida e bondadosa Chelo, deixou este mundo hai uns poucos días, despois dunha enfermidade que soubo encarar coa súa discreta dignidade. Moitos dos seus familiares, amigos e coñecidos dixéronlle adeus nunha calurosa tarde de maio co corazón encollido. Queda Antón, o cabal e xeneroso Antón, e os seus fillos. Vaian para Chelo e para todos eles o noso recordo e a nosa aperta: en nome de tantos e tantos que tivemos, temos e teremos a fortuna de coñecelos e de querelos.