Bienal da Caricatura: homenaxe ó Carrabouxo

por Afonso Vázquez-Monxardín Fdez.

Fagamos un repaso a 1982. Seguía a lentiña guerra entre Iraq e Irán; outra veloz– cheguei, vin, vencín, derrotáronme, caín- promoveu, inxénua, a ditadura militar arxentina nas Malvinas; Maradona veu ao Barça; celebrouse o mundial de fútbol na “naranjita” España; caeu por un barranco e espichouna a Grace Kelly; gañou as eleccións o PSOE de Felipe González e o Nóbel de literatura foi para García Márquez; suicidouse Romy Schneider; morreron Ingrid Bergman e Leónidas Bresnev... E en Ourense houbo un suceso extraordinario que ecoou e ecoa na prensa todos os días desde hai décadas: naceu un home fumando. Como o oen. Veu ao mundo un adulto, cangallón retranqueiro e anfibolóxico. ¿Anfi... que? An-fi-bo-ló-xi-co. Que gusta xogar cos dobres sentidos das palabras e das cousas. Ou como dirían os medievais no tempo das cantigas, coa “equivocatio”. El sería intelixente xograr de escarnio máis que de maldizer. Este home-paisano-bebé naceu entre as follas de La Región –a nai que o acolleu sempre con cheiro de tinta e papel- e estendeu o nome ao pai que o pariu. Así, Xosé Lois González Vázquez foi mutando en Xosé Lois “o Carrabouxo”, como se dixeramos “o ferreiro”, “o capador”, “o Buciños”, nesa liña de bautismo tradicional que é aporlle oficio, procedencia ou realizacións ao nome propio. Seguramente foi esta invasión do éxito por saber beber golosamente na esencia íntima da tradición galaica –unha anfiboloxía retranqueira e divertida- que desde o primeiro momento alumeu a súa presenza diaria. Empatou directamente, pois, sen intermediarios, coa xente. Pero o Carrabouxo non é simplemente un personaxe humorístico. Ca. Eses duran só unha temporada de moda e falamos aquí de 25 anos seguidos. El é é moito máis. É un arquetipo popular que leva dentro, na cerna, onde parece que é máis mol, unha mosca. Igual que a Disholcaspis quercusglobulus inxecta a semente da súa estirpe na cortiza das poliñas de carballo e fai nacer alí bugallo -que nós chamamos en Ourense sempre carrabouxo- o Xosé Lois traspásalle ao seu personaxe a vontade de transmitir sobre todo humor e logo conciencia social ou ideoloxía. Algo semellante –popularidade, humor, intención- achanzou o camiño para que outro humorista se convertise na figura máis importante do século XX desta Terra, e digo Castelao e todos me entenden. Se cadra pensando no de Rianxo, di Xosé Lois con ironía que o Carrabouxo é o único nacionalista vivo cunha estatua. É certo desde logo e non había ser menos. Primeiro choutou das páxinas do xornal á pantalla, alá polo ano 2000 e logo clonou en estatua no 2002. E desde ese momento asumiu tamén o rol de meeting point de boa parte da xuventude ourensá. “Quedamos no Carrabouxo” é unha das frases que máis se oe nas noites de festa entre uns adolescentes e mozos que xa o coñecen tamén dos libros de texto. Atallando, o Carrabouxo é o primeiro que se le no xornal, pasou á pantalla, converteuse en estatua metálica, entrou decidido nos corazóns e nos costumes dos cidadáns... ¿que máis se pode pedir, logo? Ah! A homenaxe dos seus compañeiros, dos debuxantes amigos e das forzas vivas da caricatura e o deseño. Pois velaquí está esta bienal e esta exposición. Graciñas e dálle.

Crónica do mitin do BNG en Ourense,
por "Eu medio estiven alí"

A petición dun lector para atender o mitin do BNG en Ourense foi atendida, xenerosamente, por outro contertulio desta casa, que mandou esta crónica, que reproducimos.

Pide un Anónimo unha crónica do mitin do BNG en Ourense. Como o señor Marcos a solicita, velaí uns apontamentos breves. Pavillón dos Deportes sen encher. O público vai chegando ós poucos e o servizo de organización insiste en que se ocupen as cadeiras enfronte do escenario. Nótase a chegada de autobuses das vilas (Allariz, Verín, …) porque chegan en grupos e o público se vai diversificando: o paisano do rural mesturase co capitalino. Entre os capitalinos, xente coñecida: o Carrabouxo, o Monxardín tío, o capitán Willy (ex PC que nunca falou en galego), o inspector Caseiro. Xente guapa e non tan guapa, como en botica. Repártense bandeiras e carteis para que o respectable as ondee cando proceda. Luces moi potentes: servidume ós segundos televisivos. O reparto dos asistentes faise dun modo convencional, como en todos os partidos: os cargos institucionais (algún delegado provincial feito un figurín) e os convidados nas primeiras filas: saúdanse e bícanse uns aos outros encantados de terse coñecido. Atrás no escenario, como fondo dos intervintes, sitúanse rapaces novos e concelleiros das vilas: os ourensáns, máis señoritos ou máis tímidos, non suben.

Retraso de vinte minutos no comezo. Teño pouco tempo para oír as intervencións porque teño que liscar por outros compromisos. De súpeto, a música elévase e entra a comitiva por un lateral. Saúdan, fan sinais de vitoria e triunfo, suben ó estrado. Sánchez Vidal, o da “tenencia”, talla bocoi, é o encargado de presentar os intervintes, con pouca gracia e peor galego, facendo unha brincadeira politicamente incorrecta sobre un minuválido e unhas muletas. O primeiro é Suárez Canal: trontante, eleva o ton, aplausos, Galiza e o respecto, Galiza e a determinación da política estatal, etcétera. Mesmo o Conselleiro se permite unha licenza poética citando unha Ithaca que soa rara nun líder tan pouco literario. Logo fala a vicepresidenta do Parlamento, Tareixa Paz: correcta pero un pouco sosa. Teño que marchar, vou quedar sen oír a Quin, que está pletórico e sorrinte na súa cadeira. Mais como falta tamén por falar Iago Tabarés, supoño que Quin será o que peche. Lisco, fago veloz o recado e volvo para ver e oír o Vicepresidente. Cando chego aínda está falando Tabarés, respiro aliviado. Oh, decepción: Quin xa falou, non pecha o acto, Tabarés é o derradeiro: correcto, pedagóxico, repite por enésima vez o que dixeron os anteriores, pero con especial fincapé na problemática ourensá. Remata o acto, a xente vaise tranquilamente. Hoxe dixéronme que Quin estivo moi espelido e gracioso, todo o mundo ríu as súas palabras e chanzas, que actou moi ben, que animou ao público, que sabe chegar.

O QUE CALAN

Andoliña xoves 6 marzo. Imaxe: Masquerine, de Giuseppe María Meteli, 1692.


Dos nosos líderes políticos importa tanto o que din como o que calan. Xa sabemos que Rajoy quere, tamén aquí en Galicia, conseguir votos defendendo o castelán, como se este fose atacado ou agraviado nalgures: pobriño do castelán, desaparecido das televisións, dos xornais, da Xustiza, da liturxia, da vida empresarial, etc. Todo en rigoroso galego normativo, pobriño do castelán!! Rajoy asume o discurso de Galicia Bilingüe e logo os populares chaman ó voto presumindo da orixe galega do seu candidato. O mundo ó revés.
Imos co que calan. Por exemplo, é case seguro que non vai haber maiorías absolutas: por sorte, na miña persoal opinión. Xa sabemos que Zapatero pode pactar a varias bandas: CIU, PNV, ERC, IU, BNG, etc. E con quen pode pactar Rajoy? Despois dunha campaña tan antinacionalista, vai pactar con CIU? Vai volver ó “catalán na intimidade” do seu mestre Aznar? Vaise achegar a Esquerda Unida?
No caso dunha hipotética vitoria, Rajoy precisaría o apoio dun ou de varios dos grupos nacionalistas para ser investido. Pero fixo unha campaña destinada a rachar todas as pontes. Ademais, os seus votantes, despois do escoitado, non llo perdoarían. Teno moi difícil.

CORAZÓN DE NÓS

(Foto: Banquete galeguista en Ourense a Emilia Docet, Miss España, 1933. Na imaxe están Vicente Risco (beira esquerda) e Otero Pedrayo, diante da bandeira; tamén Álvaro Cunqueiro, o poeta Manuel Luís Acuña, Ramiro Illa Couto, Leuter González Salgado (avó de X.L. Carrión), Afonso Vázquez Monxardín (avó de AVM), Fita ou Josefa Bustamante (muller de Otero), Manuel Peña Rei (presid. do PG en Ourense), E. Blanco Amor, Xosé Luís Ramos, Xosé Goyanes, etc. )

Corazón de Nós (Marcos Valcárcel, ANT, 5 marzo 2008)

Na antiga rúa dos Zapateiros ourensá, hoxe rúa da Paz, consérvase, como todo o mundo sabe, a casa onde viviron Vicente Risco, na primeiro andar, e Ramón Otero Pedrayo, no segundo. Foi no seu momento esta rúa o corazón da cidade, como lembra o propio don Ramón nos seus escritos, antes do ensanche do marco urbano na modernidade. Por iso se fixo alí o Teatro Principal e por alí paseaban, ata o Espolón da Praza Maior, burgueses e fidalgos do século XIX. Case enfronte viviu (alí o visitamos máis dunha vez) o benquerido Xoaquín Lourenzo, “Xocas” para os máis amigos. E a vinte pasos, na Praza do Ferro, o bo, case santo, de don Florentino Cuevillas. Na mesma contorna, dende a Praza do Ferro, ábrese a rúa de Lepanto e alí encontrámonos coa casa de Blanco Amor e, mesmo enfronte, o lugar onde estivo a redacción de “O Tío Marcos d´a Portela”, o primeiro xornal monolingüe da historia da nosa nación. Todos eses edificios teñen cadansúa placa conmemorativa (agás a casa de Cuevillas) e creo que poucos lugares hai no mundo con tal capital simbólico de galeguidade: se me deixan, escribiría con tal capital espiritual dos fornecedores das nosas raíces, tamén isto é patrimonio inmaterial.
Pero agora falaremos do patrimonio material: a casa onde viviron Otero e Risco está en venda, informaba o xornal “La Voz de Galicia” hai uns días. Entra nos vaivéns do mercado inmobiliario e ninguén sabe cal será o seu destino final. Nun país normalizado, onde as súas xentes estivesen reconciliados co seu tempo histórico, as principais autoridades dese país (poñamos Consellería de Cultura, Deputación e Concello de Ourense) xa estarían a mover todos os fíos necesarios para recuperar tan simbólico edificio. Para que? Sen dúbida para gardar a memoria merecida dunha xeración irrepetible, a dos homes de Nós. O piso de Risco disque vale 180.000 euros: é iso unha cantidade imposible de asumir? Non farei análises comparativas con outras cifras monstruosas de receptáculos culturais que todos temos na cabeza, así ninguén me acusará de demagoxia. De momento, reacción das autoridades á nova do xornal, inexistente. Nun país normalizado...

Manuel Dios: "Encher de relixións a escola non soluciona"
O Seminario Galego de Educación para a Paz celebra os seus XXIII encontros reclamando unha materia de historia dos distintos credos.

Sempre defendín o mesmo que sostivo Manuel Dios neste encontro.
Por suposto, os docentes que impartisen esa nova Historia das Relixións ou como se chamase deberían ser profesores competentes e preparados e non predicadores confesionais, como é obvio.

IX BIENAL DA CARICATURA: OMAR FIGUEROA TURCIOS

O caricaturista do mundo convidado na IX Bienal é Omar Figueroa Turcios (Corozal, Sucre, Colombia, 1968). Déixovos unha mostra da súa obra, de indiscutible calidade: Ronaldinho, Hillary Clinton, Pavarotti, Obama.

Podedes ver máis cousas del en Turcios Animal e en Caricaturcios.

Ética e estética.

Pan por Pan mércores 5 marzo

Nos felices anos 20 do século pasado o movemento de liberación da muller asumiu tamén a liberalización do corpo feminino fronte á tiranía da moda e os tabús sexuais. Apostou pola sinxeleza e unha suposta naturalidade, escribe Carme Blanco: un novo modelo de muller delgada, con saia e cabelo curtos, usos máis axeitados para un novo estilo de vida áxil e deportivo. A “nova Eva”, figura andróxina e sen curvas marcadas, co seu cigarro e carné de conducir, que faría popular o cine con actrices como Louise Brooks. O noso poeta Roberto Blanco Torres retratou este modelo de muller, melena curta, pintura nos beizos, ollos de carbón, no seu poema “O cepo”, con certa ironía:

Moi feitiña, eso sí,

moito refinamento:

tés, automóbles, tangos,

e latricar moderno.

Moito aquel por afora,

pero ren por adentro.

¡Ja sei quén eres,

Euménide destes tempos!.

IX Bienal da Caricatura de Ourense: Caricaturas a esgalla
(colgo un texto meu que está no catálogo da Bienal)

Chega a Bienal da Caricatura de Ourense á súa novena edición e a cidade auriense convértese por varias semanas na capital da caricatura e o humor gráfico en Galicia. Hai xa unha pequena tradición consolidada nestas nove convocatorias e a confirmación dunha vocación que vén de vello: hai agora 25 anos iniciaba as súas viñetas en La Región Xosé Lois González, co seu popular personaxe O Carrabouxo, e nas mesmas datas, aínda un pouquiño antes, celebrábase nesta mesma cidade a primeira exposición sobre caricatura e humor gráfico galegos. Foi na Agrupación Cultural Auriense, comezos de 1983, e dende alí puxemola en marcha o propio Xosé Lois, que presidía a Auriense, e o cronista que asina estas liñas. E non eran aqueles malos tempos para o humor en Galicia: en febreiro do ano 1983 saía tamén á venda o primeiro número da revista Can sen dono, xa desaparecida.
Dende aquela, 25 anos de distancia, choveu moito. Cambiaron as cousas, a realidade política, o mundo social, os estímulos da vida cultural, pero a caricatura e o humor seguen aí presentes: sobre todo nos xornais, tamén nalgunha revista (Retranca), sen ningunha tentación de marchar cara ningures. Moi pola contra, mantense moi viva a vocación de crónica social e denuncia das imposturas que os humoristas gráficos manteñen en Galicia dende hai varias décadas (empezando polos pioneiros de finais do franquismo: Siro López, Xaquín Marín, Fernando Quesada, etc.). Das moitas lecturas que a andaina recente deste país pode ofrecer ós galegos do futuro, a dos humoristas é, sen dúbida, unha das máis creativas e simpáticas, das máis orixinais e contundentes tamén. (...)
(O texto completo en COMENTARIOS).

A beleza do Mediterráneo en tres fotogramas:

Stefania Sandrelli

Homenaxe do cronista ó noso italianizante amigo Arume dos Piñeiros.

Italia declara ben cultural 101 das súas películas máis universais
Fellini, Visconti e De Sica son os autores con maior número de obras incluídas para restaurar e protexer. A selección, promovida polo Festival de Venecia, céntrase en producións de entre 1942 e 1978.

Unha interesante reportaxe do amigo Miguel Anxo Fernández en LVG.

Como era previsible, a listaxe encabézaa Federico Fellini con sete películas, entre elas A dolce vita (1960), Oito e medio (1963) e Amarcord (1974). Luchino Visconti ségueo con seis, entre elas Obsessione (1943), O Gatopardo (1963) e Morte en Venecia (1971). Ségueno Vittorio de Sica, con cinco filmes, con Ladrón de bicicletas (1948) en primeiro lugar. Directores como Pier Paolo Pasolini, Bernardo Bertolucci ou Ettore Scola están na ampla nómina con varios filmes, que inclúen obrigadas referencias do cine italiano como Roma, città aperta (1951), de Roberto Rossellini, ou Gardas e ladróns (1951), de Mario Monicelli. (Creo lembrar que nesta casa xa se falou de varias destas magníficas películas: cando menos de Amarcord, de Roma, città aperta e de O gatopardo).

Xoán da Cova fai sendeirismo?

En realidade, foi o amigo Xaime o que andou nestes días entre Boqueixon, Vedra e Teo e atopou pertiño de Pontevea e do mirador de Gundián, este cartel que merece ser colgado aquí : os camiños de XDC son inescrutables.

axenda

O sábado 8 de marzo en Celanova acto do PCE.

Non, non se asusten, xa sei que é día de reflexión. Refírome (terminoloxía de XAM) ó Partido de Curros Enríquez, no centenario da súa morte.

Participarán Fernando Salgado, Xesús Alonso Montero, Xosé Luís Axeitos, Rosa Aneiros, Xosé López e Marcos Valcárcel, e o cantante Luís Emilio Batallán.

Víctor F. Freixanes: “O periodista ten que saír do despachiño” (entrevista de Rosa Rguez. en GH 4 marzo)

Entrevista completa

Hoxe en día pódese aplicar a máxima de que non é xornalista o que busca as novas senón o que as selecciona?
En parte si. Pero tamén penso que o xornalista ten que saír do despachiño. Hai demasiados xornalistas de despacho, xente que fala de oí- das ou que se dedica a reproducir as novas de axencias sen que ninguén se pare a comprobar que o que di esa fonte é certo e as fontes tamén manipulan ou o intentan. Por outra banda tamén digo que nesta sociedade da información hai tal bombardeo de datos que se precisa un equipo de persoas cualificadas que ordenen as novas ó servizo da audiencia é o que lle dá sentido, hoxe máis que nunca ó xornalismo.

Precisamente agora que estamos en eleccións. Que papel xoga o xornalista?
Dun tempo a esta parte o xornalismo cae na anécdota e eu penso que deberiamos usar máis as hemerotecas para ver en que medida responden a realidade. Os políticos menten ou manipulan a realidade para levar a auga á súa sardiña. Por exemplo cando nun debate falan de cifras contradictorias como se falaren de realidades distintas, o xornalista ten que facer uso da hemeroteca e recordarlle ó cidadán o que o político dixo antes. Hai que facer máis seguimento das novas e menos anécdotas e efectos especiais.

en poleiro alleo

Manda truco na Habana, de Afonso Vázquez-Monxardín (GH 4 marzo)

María Xosé Jamardo (e a MNL hoxe), de Xosé M. Sarille (ECG 4 marzo)

Un lío de moita talla, de Afonso Monxardín (La Región 4 marzo)

Recoméndolles tamén que consulten en Brétemas a foto que pousa sobre o titular "Galicia Profunda"... país!!!

E, na foto, a ver se son quen de localizar a Rajoy... (enviada por Afonso).

As regras do xogo.

Pan por pan 4 marzo

Falou esoutro día en Vigo Carlos Taibo, autor de diversos estudos sobre política internacional e os movementos antiglobalización. Alertou sobre un modelo de crecemento económico salvaxe con serios riscos para as relacións sociais, cos traballadores sempre na pola máis feble, e para a propia supervivencia do planeta, pola súa incidencia no cambio climático. Dixo cando menos dúas cousas interesantes, coñecidas pero que non sobra lembrar. Unha, que seríamos demasiado inxenuos se pensamos que son os políticos os que dirixen de verdade as regras do xogo. E que as empresas multinacionais teñen, elas si, un gran poder, a miúdo invisible, porque manexan cifras de volumes de negocios que superan os PIBS de varios países xuntos. Escolleremos uns ou outros políticos, os que nos parezan mellores para certas cousas. Pero non soñemos que estes queiran ou poidan facer milagres.

Gañou Zapatero (o último debate)

Rajoy: repetitivo, machacón no mesmo de sempre, con moi escasa credibilidade, inoportuno en abordar temas que en nada lle favorecían (guerra de Iraq).
Obsesionado con dúas palabras, repetidas toda a noite: “orde” e “controlar”, apelando ó voto do medo e ó medo contra os inmigrantes.

Zapatero: máis solto e contundente que no primeiro debate. Lanzou un discurso en positivo e achegou moitas medidas concretas, de goberno, para o futuro.
Como é lóxico, refugou entrar nos temas que non lle interesaban ou favorecían, pero ó mesmo tempo desenmascarando a estratexia acusadora de Rajoy. Velaí o idioma: por se alguén o dubidaba, para Rajoy un dos grandes problemas de España é que haxa rótulos en catalán nos comercios de Cataluña.

Eu deille (preguntado por La Región) un 5 a Rajoy, en fondo e forma, e un 8 a Zapatero, que creo que lle deu a estocada final á campaña e gañou xa as eleccións (aínda que iso o dirán os cidadáns o 9 de marzo).
Na Cuatro, Instituto Opina acaba de dar primeira esculca respecto ás opinións do debate: para o 50,8 % gañou Zapatero; para o 29 %, Rajoy.

Video musical (Vía Tacho).

Esto é para que disfrutedes. É un grupo de hip-hop danés: formado por un marroquino, un pakistaní e un hondureño, dun arrabaldo de Copenhague, facendo unha versión da Aicha de Khaleb.

centenario da morte de Curros
(mensaxe 1650)

Curros e Vigo, por X.L. Méndez Ferrín (Faro V. 3 marzo)

De donos liberto, por Luís González Tosar (ECG 2 marzo)

Curros, vivo na memoria, por Salvador García-Bodaño (ECG 2 marzo)

A Rosalía

Do mar pola orela
mireina pasar,
na frente unha estrela,
no bico un cantar.
E vina tan sola
na noite sin fin,
¡que inda recei pola probe da tola
eu, que non teño quen rece por min!

A musa dos pobos
que vin pasar eu,
comesta dos lobos,
comesta se veu...
Os ósos son dela que vades gardar.
¡Ai, dos que levan na frente unha estrela!
¡Ai, dos que levan no bico un cantar!

dobre cumpreanos (3 marzo)

Dous anos de As Uvas na Solaina (en compaña de tantos amigos e amigas e algún que outro troll)

e 50 tacos do cronista, que é Piscis.

Aínda non me fago a idea... O neno que fun, cando vía alguén de 50 anos parecíalle xa todo un vello.

Pero o tempo pasa ...

O Pai Miño.

La Región 3 marzo

O pai Miño simboliza como poucos lugares da vella Auria a longa historia de cruzamento de pobos e culturas que define todos os pobos: o Miño dos xitanos que viñan de lonxe e a ponte dos suicidas que evocou o Tovar en páxinas emocionadas hoxe amarelas. Dende as pedras da Ponte Verlla soñou nostalxias do océano infindo o poeta Millán Picouto. Cantos escritores se sentiron seducidos polo engado das súas augas e as sombras da antiga ponte romana! Velaí o Euxenio Montes de verso vangardista ou o Otero Pedrayo poeta non declarado ou Carlos Velo nas súas memorias de infancia, no acubillo do erotismo das lavandeiras que el soñaba como grandes actrices do mellor Hollywood. O Manuel María consagroulle todo un libro cheo de autenticidade lírica: “O Miño, canle de luz e néboa” (1996).
O Pai Miño estivo sempre presente tamén na escrita de Francisco X. Fernández Naval. Na súa novela “O bosque das antas” case toma corpo como un personaxe máis. E o río estaba xa en “Primavera”, o primeiro poema de “A fonte abagañada”, co que gañou o premio de poesía Cidade de Ourense en 1980. E volvendo a bañarse nas mesmas augas, o “Chisco” gañou o mesmo premio na súa XXIII edición con “Miño”, un gran poemario: “Somnámbulo/ o río treme guiado polo tacto cego/ das súas mans,/ poderosa extensión/ de nervos circunflexos,/ de noticias levadas na pluma da laverca/ no sol das lavandeiras,/ de razóns que se ocultan/ no arnoiar de enigma./ Somnámbulo/ o río vaise só/ coma día entre os dedos”.