DESPEDIDA

Falece Balbino Álvarez, edil de Cultura na etapa de Veiga Pombo (La Región 16-12-08)

Foi o concelleiro de cultura máis currante dos últimos 30 anos: creo que niso haberá bastante consenso. Revitalizou festas como o Antroido ou o Corpus.
No que eu o tratei, sempre foi correcto nas formas e aberto a apoiar novos proxectos culturais na cidade.
O meu pésame a todos os seus familiares e amigos/as.

Cincuenta e dúas, e douscentos vinte e sete
Afonso Vázquez-Monxardín, La Región 16-12-08

Non abomino do capitalismo porque creo que é o sistema que máis esparexeu benestar entre a poboación. Si, aquí, en Occidente, onde o desenvolvemento do sistema capitalista contemporáneo se viu complementado e matizado coas ideas socialdemócratas -e socialcristiás- que crearon o estado do benestar actual, é onde mellor se vive do planeta. Moito haberá que corrixir, matizar, revisar, sobre todo da relación co mundo pobre... pero a ser posible, sen cataclismos.

Se o comparamos coa evolución actual doutros mundos que ensaiaron outros sistemas -léase a mafiosa Rusia, a escravista China, a paupérrima Corea do Norte, o destrozado Iraq, o atolado Irán -non hai moita dúbida na escolla do sistema e das partes do planeta onde nos gustaría se criasen os nosos fillos e continuasen as nosas estirpes. Aínda así, é todo moi complicado.Logo de dicir durante anos que había que reducir o consumo, agora seica o consello dos poderosos é o contrario. E a iso van dirixidas as medidas económicas. Fomentar o consumo. Non se pode parar o aro que cae; hai que lle seguir dando coa variña e correndo todos detrás del. Será pois así, que eu tampouco lles sei nada disto. Pero do consumo, dun detalle que vin o outro día, queria hoxe falar.

Fun a esa perfumería grande que hai no Paseo, que non sei como se chama, pero que ten dúas plantas e unha saída a un aparcadoiro soterraño, e eu, que me aburro entre colonias e luces, púxenme a contar cousas por pasar o tempo. ¿Saben os señores cantas clases de escuma de afeitar alí hai? Pois exactamente cincuenta e dúas. ¿E saben os señores e señoras entre cantas clases, tipos e marcas de desodorantes -en sprai, roll-on, barras, etcétera- poden vostedes escoller? Pois si, efectivamente. dúascentas vinte e sete ¿E saben o que me pareceu? Pois unha esaxeración.

Evidentemente non hai cincuenta e dúas clases de caras para facer cincuenta e dúas clases de escumas, nin moito menos duascentas vinte e sete clases de axilas. Pero ollo. Neste sistema de libre mercado, de libre competencia, de libre concorrencia no sistema, hai moitas fábricas ofrecendo o mesmo produto. Obviamente parecen situacións transitorias, porque moitas delas desaparecerán e aparecerán outras. O sistema é moi dinámico. Pero aínda así, eu non o acabo de entender. E non creo que esta hiperabundancia de bens de consumo no noso mundo teña algo que ver coa gravísima escasez noutro. Non o sei. Só sei que con repartir os desodorantes e as escumas de afeitar, non iamos arranxar nada, poias axiña se acabarían. Logo a cousa debe ser máis complexa.

ZAPATAZOS

Pan por Pan 16-12-08. Imaxe, Van Gogh.

Primeiro foi Kruschev nas Nacións Unidas, logo Beiras no Parlamento Galego. Onte vimos o terceiro zapatazo histórico cando un xornalista iraquí lle botou á cabeza os seus dous zapatos ó presidente dos Estados Unidos mentres berraba que o facía en nome das viúvas e dos orfos da guerra. Sorprendeume a capacidade de reacción de Bush (os zapatos nin lle rozaron) e as opinións dos comentaristas televisivos: o señor Bush está xa tan desacreditado que case ninguén saíu na súa defensa. De feito, o presidente leva meses recuando: acusa á CIA por enganalo co das armas de destrución masiva e van aboiando os horrores da guerra. Mesmo confesaron que trucaron os informes sobre o estado actual de Iraq e as súas forzas policiais. O de Iraq ten difícil arranxo e Bush é o primeiro e maior responsable. Quizais co tempo os libros falen tamén do zapatazo do xornalista iraquí como símbolo de tantos desastres.

Elisa e Marcela, alén dos homes
XOSÉ MANUEL SARILLE PROFESOR E ESCRITOR, EL CORREO G. 16-12-08

A comezos do século XX dúas mestras coruñesas namoradas, deciden vivir xuntas e casar. Unha delas suplanta audazmente a propia identidade, falsifica documentos e faise pasar por Mario, un personaxe inventado. A temeridade descóbrese axiña e supón un desafío ás persoas que non comprenden esa conduta, sobre todo ás que detentan o poder, os cregos, os burócratas e os políticos.
Elisa exerce de home segundo os roles da época, amarra unha pistola ao cinto, pega o xaruto nos beizos, cospe esquinado, retorce o bigote cando se pon nerviosa e acáelle o traxe masculino como unha luva. Marcela no entanto é unha alma cóncava, de corpo redondeado e dozura amante.
Este é o comezo dunha historia insospeitábel que continúa no Porto e ecoa en media Europa despois dunha fuxida novelesca. Cando o Estado Español solicita a extradición da parella, xorde en Portugal un amplo movemento solidario, ou piadoso, principalmente feminino. As multitudes reúnense ás portas da cadea, os xornais simpatizan con elas e venden máis exemplares que nunca. Despois unha casa cun vello por comenencia das dúas, a outra ten un fillo e os lectores vémolas perderse xuntas no ventre de Bos Aires.
Narciso de Gabriel perseguiunas polos arquivos durante quince anos. Elisa e Marcela. Alén dos Homes, recentemente publicada, é unha alfaia. Reúnense nela o dominio científico e a beleza literaria, as dúas cualidades necesarias para que a obra histórica acade a excelencia. Ademais é un guión de cinema. As fotos dos lugares polos que pasan as mulleres harmonizan co texto e dá gusto lelo así. Os responsábeis culturais galegos deberían presentárllelo aos mellores directores do mundo, porque Galicia ten aquí a historia máis fascinante. Poñendo interese pode converterse nunha icona universal da loita polos dereitos das persoas, das mulleres en particular. De Gabriel elaborou un estudo que debe sobardar as fronteiras españolas, porque trata un tema moi vivo en Occidente. Dúas mestras galegas que reforzan a muller como protagonista da Historia, e tamén nos amosan as persoas infames, que di Foucault; as que só son visíbeis cando as focaliza o poder.

Fío Musical de G. Peaguda

Escribo tres nomes nun papel. Barack Obama, Chet Baker e Georges Perec. Non sei porque escribo estes tres nomes. Nada teñen que ver. Terei que preguntar o meu psiquiatra que cada vez se parece máis o psiquiatra do relato de Andreyev.
Pasado un tempo atopo a resposta aquela pregunta. Para evitar futuros desenganos. Mais penso que a boa musica sempre será ben acollida na casa que esta na rúa de Ourense onde nunca sae o sol.

Sempre que penso nas ilusións incumpridas venme a memoria a faciana do anxo que caeu no inferno: velaí.

Georges Perec (na foto) escribiu un día “ Quen nos fala, da impresión, é sempre o acontecemento, o insólito, o extraordinario: en portada, grandes titulares”.

Monday, Monday (Tacho)

Nunha cantina do Norte de Mexico.Mentras os homes emborrachanse e piden música
Los Chirrines conxunto de música farafara (grupos que tocan de taberna en taberna)
Fan unha versión de Pink Floyd, facendo gala da sua diversidade musical.
Que disfrutedes e bo comenzo de semana.

OS XUÍCES, A ROMANA, O ÁRTICO
Marcos Valcárcel, La Región, 15-12-08

Os xuíces. Son protagonistas todos os días e non sempre para ben. Vexo na TV unha nai angustiada: a súa filla morreu atropelada por un automóbil que ía facendo trombos, dentro del dous mozos sen ningunha cabeza. Chegado o xuízo, o máis novo queda en liberdade porque era menor de idade: faltábanlle só seis horas para cumprir a idade que o levaría ó cárcere. A nai, profesora de instituto, fala do concepto de responsabilidade e dos erros da Lei do Menor. Conclúe contundente: estamos mandando á sociedade a mensaxe de que matar unha moza, neste caso a súa filla, é gratis. Outra historia: outra nai, de escasos recursos culturais e xordomuda, irá ó cárcere por pegarlle unha labazada a un fillo. Os seus veciños protestan manifestándose, non entenden. Basta escoitar ós pais para entender o que pasou. É absurdo que esta nai vaia ó cárcere e quede en nada a historia da moza atropelada. Xa sei que os xuíces só aplican as leis, pero tamén as interpretan. E deberían facelo de xeito que esa aplicación sexa un feito comprensible pola sociedade. Se non é así, a sociedade mal pode confiar nunha Xustiza tan arbitraria e desconcertante.
A romana. É demasiado doado facer leña sobre a última babecada de Fraga. Son os dirixentes do PP os que terían que mover os fíos para procurar que don Manuel non teñas tantas ocasións de meter a pata. Con 86 anos enriba, a verborrea de Fraga obriga logo ós altos dirixentes populares a esculcar nas máis surrealistas explicacións para cada un dos seus disparates, como lle tocou a dona Soraya coa peregrina historia da “romana”. Quizais Fraga quixo dicir “pendurar”, en galego, e non ponderar: mal parados quedaban, en calquera caso, os nacionalistas, os periféricos enténdase. Non fala Fraga do nacionalismo español, que é o seu, ese ten tanta forza que xa nin se recoñece. En fin, unha máis de don Manuel, que dixo non hai moitos anos que el tamén era da mesma “tribo” de Beiras. Precisamos políticos que non falen de tribos nin de colgar a ninguén, con romana ou sen ela: iso tamén é certo.
Unha imaxe. No programa “Informe semanal” emiten unha interesante reportaxe sobre o futuro do Polo Ártico, terra de ninguén que se disputan diversos países próximos polas súas grandes potencialidades enerxéticas (petróleo e gas). Por desgraza, as grandes industrias non se rexen pola súa sensibilidade medioambiental e non van chorar polos efectos do cambio climático e o desxeo dos polos. Iso significa, entre moitas outras cousas, desaparición de especies e da biodiversidade. Unha estudante de doutorado usa unha imaxe moi acaída como metáfora do presente: imos todos no mesmo avión e, pouco a pouco, vanlle caendo as parafusas que unen as súas pezas. Cada especie que se perde, aló vai outra parafusa. Canto durará o avión en marcha?
(Imaxe: un dos moitos xuíces que retratou H. Daumier)

De escudos (levando a contraria, claro)
Afonso Vázquez-Monxardín, La Región 14-12-08

Compráceme que retirasen o escudo da Subdelegación do Goberno por razóns estéticas -o da ‘carracha’ nunca me gustou- e económicas, pois en tempos de crise son boas medidas para dinamizar, se quer modestamente e a custa do peto público, o choio da construción que seica anda mal. Hai que darlle emprego e traballo a canteiros, gruístas, operarios... Pero fóra disto, paréceme bastante discutible.
Primeiro, porque nin tiña conciencia de que alí houbese escudo ningún e, cando saiu a noticia, xa estaban os andamios e non me deu tempo de botarlle un ollo ao vello antes da súa defunción.
Segundo, porque non estou tan convencido da utilidade das dannatio memoriae (iso da dannatio memoriae saben os cultos lectores que era unha condena que ditaba o Senado romano pola que se procedía a eliminar todo canto recordase ao condenado: imaxes, monumentos, inscricións e mesmo se chegaba á prohibición de usar o seu nome). ¿Emperadores que a sufriran? Pois Nerón, Calígula, Maximiano, Valerio... e así, ata trinta. Ao ‘padrao dos povos’, ese fermoso miliario votivo que está sobre a ponte do río Támega no centro urbano de Chaves, fáltanlle renglóns por seren borrados para suprimir a memoria dalgún destes emperadores. Menos mal que non todo o mundo foi tan escrupuloso e aínda conservamos noticias e estatuas deles. Eu creo que todo, en demasía, incluso a prudencia, é negativo. Vexan a hixiene. Ser é boa pero o exceso produce alerxias e seica baixa as defensas.
E terceiro, porque non estou seguro -alucinen- da existencia dun ‘escudo franquista’.O que oficializou o tipiño de Ferrol, en 1938, era o dos Reis Católicos co lóxico cambio do cuartel das Dúas Sicilias -onde elas ían- polo do Reino de Navarra, engadíndolle as columnas de Hércules do Plus Ultra que viña xa desde os Austrias e póndolle, iso si, unhabufanda facha no paxarraco co lema de ‘Una, grande y libre’ en vez do tradicional ‘Tanto monta’. Deixoulle, claro, o xugo e as frechas que alí campaban desde o século XV. En 1945, tal que o 11 de outubro, aprobaron unha reforma dermo-estética dos ombreiros do paxarraco -como con dúas siliconas- e fixéronlle lifting ás columnas. E por fin, señores, o 21 de xaneiro de 1977, xa Franco ben comesto, o paxariño sacou de bufanda e acolleu nas alas abertas as columnas famosas, ata que o 5 de outubro de 1981 aprobouse o actual. Ou sexa, o feo escudo dos Reis Católicos, coñeceu varias versións, un par delas, efectivamente, retocadas por Franco e outra xa en plena transición que foi, lémbreno, o primeiro escudo da democracia (1977-1981) e sobre o que se xurou a Constitución. E eu pregúntome, ¿se sacan ese por antihistórico deberían deixar logo o de Facenda, Banco de España ou Praza de Abastos todos eles preconstitucionais e aínda máis vellos? Creo que si. Deben quedar. Hixiene, dicía, si -nomes de rúas, escudos agresivos como o do Pazo de Xustiza- pero o resto, deixar todo en paz.
Para poder vivir a historia nas pedras de Ourense e beber nas fontes fachas das aldeas case despoboadas. Ese si é un problema.

Dúas paxinas
Luís González Tosar, ECG. 14-12-08

Atopo unha folla de xornal. Dúas paxinas compostas, liña liña, en linotipia, fundidas con plomo, en negativo e impresas en branco e negro nunha Ronien Hauser, rotativa eléctrica alemá de catorce toneladas. Moito máis fráxil este papel de diario amarelecido polo tempo, con rachaduras nos cantos do tabloide, oito columnas con letra corpos seis e catro, cheiro a humidade revellecida.
Cuarta, par. Con foto e a tres, chegada de escritores asistentes Congreso mundial do P.E.N. Clube. Saliéntase presencia do filósofo Jacques Maritain, do futurista Marinetti, do crítico Benjamin Cremieux, do poeta ruso-xudeu Saúl Tchernijovsky, do húngaro Antoine Radó, do flamengo Ernest Claes, do español Melchor de Almagro San Martín, dos italianos Ungaretti e Puccine, do exipcio Mohamed Abbad e do novelista polaco Jan Parandowsky. Pecha columna a Audición en memoria del poeta Belisario Roldán, inclúe texto ad hoc de Alfonsina Storni: "Pico de oro, poeta,/ Belisario Roldán,/ hoy te cantan los niños,/ de tu ciudad./... Angulo inferior esquerdo para publicidade do Charleston Club, Florida 936, local de música exótica; Marimba Salvadoreña, Dixy Pal's e ocrooner Goyito e orquestra de tango Ciríaco Ortiz. Outra crónica: Frente Único Democrático de Sociedades Gallegas -a tres, anuncio, no centro, de Polvo Le Sancy, todo tipo de piel: natural, rachel, ocre, chair, morocha y rosada-, corenta Sociedades Galegas forman Fronte Única en defensa da República, da autonomía e da democracia do seu pobo. Galicia martirizada polo fascismo; impunes execucións e "paseos" de milleiros de galegos simbolizados en Alexandre Bóveda e Xaime Quintanilla. Veleiquí o resume dunha destragada folla do xornal Noticias Gráficas -Voz argentina clara y valiente-, publicado en Bos Aires o mércores vinte e seis de xullo de 1936.

A MIRADA RETIDA
UN BANQUETE GALEGUISTA

Como lembraba esoutro día Afonso Vázquez Monxardín nun artigo sobre a Gastronocracia galega, a maioría dos actos importantes neste país, políticos ou culturais, fixéronse arredor dunha mesa con viandas. Velaí un bo exemplo: o banquete que lle dan os galeguistas ourensáns a Emilia Docet, Miss España, o 16 de xuño de 1933 no Hotel Miño, no mesmo acto no que o poeta Manuel Luís Acuña recibía o premio literario Manuel Murguía. Rexistramos os presentes, de esquerda a dereita e de atrás cara adiante: Vicente Risco; o propietario da reloxería ourensá “El Cronómetro”; Ramiro Illa Couto; Leuter González Salgado; Ánxeles Otero (a “Zoqueira”, esposa de Adolfo Otero, o dono dos almacenes “Populares”); Álvaro Cunqueiro; Emilia Docet; Manuel Luís Acuña; Ramón Otero Pedrayo; Mª Luz Morales; Ricardo Fernández Morais; Mª Xosefa Bustamante Muñoz (“Fita”, esposa de Otero Pedrayo); Eduardo Blanco Amor; Xoán Luis Ramos Colemán; Miguel Valencia Fernández; J. Villagarcía; Roberto Vázquez Monxardín; Elina Carballo; Esther Peña Bouzas; Alfonso Vázquez Monxardín; Manuel Peña Rei; Emilia Blanco Maneiro; Xosé Goyanes e Daniel Piñeiro.

Máis imaxes do día 29

Estas imaxes que engado agora non podían faltar na historia deste blog (as fotos son do amigo Eduardo Núñez).

Na imaxe superior estou acompañado por Cristina Berg e pola comisión organizadora daquel acto, de esquerda a dereita: Xosé R. Quintana, Pepe Trebolle, Afonso Monxardín, Benito Losada, M.V., C.B. e Xoán Fonseca.

Na seguinte, o contubernio solainesco axuntado para a ocasión, sequera os máis habituais: non estaba nese momento Lobo Neghro e tampouco as blogueiras que se achegan ás Uvas. Sen identificar, porque algún o prefire así.

E un detalle do retrato que me fixo Antón Pulido (está en http://www.antonpulido.com/). Reitero o meu agradecemento a todos os artistas que mandaron os seus agasallos: A. Pulido, Siro López, Xosé Lois o Carrabouxo e Buciños.

(Zane Grey pídenos , que digamos, que dende Lugo dixeron, que a segunda foto -dos Solaneiros- se titule “síndrome Apicultor”).

PRESENTACIÓN DE HISTORIA DE OURENSE

Afonso Vázquez-Monxardín Fdz.

29/XI/2008. Liceo de Ourense

É unha honra para min que Xerais e o autor me escollesen para esta presentación. Graciñas ao Liceo por acollernos e a todos vostedes por viren.

Estou feliz entre a miña xente. Entre os tres profesores da mesa.

Feliz entre tres profesores.

Manuel Bragado, profesor en Bande, antes de editor, foi o responsable de que o centro de ensino de alí se chamara Xoaquín Lorenzo Fernández, e iso só é moito.Xocas.

Francisco Rodriguez, 1984, primeiro director meu no Carballiño, non deu chegado pola neve, pero está connosco, Ana Garrido,. concelleira de educación e amiga con quen tantas viaxes fixen a Compostela cando estudabamos “Historia de Galicia”, que debeu ser en 1989.

E Marcos Valcárcel, 1984, amigo, compañeiro de oposicion e logo no primeiro destino, no que il aínda segue, no IES A Carballeira de Ourense..

Feliz porque nunha ocasión como esta, estea connosco , aínda que por representación, a máxima autoridade política da cidade á que se lle dedica un libro e que nos honra, deste xeito, coa súa presenza activa neste nun acto que sen dúbida é a primeira parte da homenaxe cívica que hoxe lle rendemos, os amigos, atreveriame a dicir, a a cidade e Galicia enteira, a Marcos Valcarcel. (E tamén a provincia, pois vexo ao Presidente da Deputación e ao subdelegado do goberno na primeira fila, graciñas a eles tamén).

E quero lembrar a última vez que coincidimos con Paco –permítame o Sr. alcalde esta familiaridade excesiva. Foi pouco días antes das eleccións, nun momento no que foramos falar Marcos e mais eu en nome dunha comisión cidadá, nacida nesta casa, neste Liceo, en favor do uso cultural do edificio do Banco de España como acontece en compostelá ou noutros lugares. O tema estaba daquela no aire, no aire segue, pero parécenos, agardamos, que pouco e pouco vaia baixando ao ser e sabor da terra. Sen dúbida que o Sr. alcalde turrara do sedeño para amarralo ben ao nosos intereses, quero dicir aos da cidade, claro.

Ben. Como estamos na presentación dun libro, permítanme empezar facendo un índice de tres items ao redor dos que xirará a miña pequena intervención. No primeiro farei unha gabanza dos libros en xeral non deste en concreto, senón de todos. (Elaboreino orixinalmente Certo que a fixen para outra ocasión, pero por ecoloxista, irei vou adiante coas tres erres de, reducirzo, reutilizaro e reciclaro. Segundo, falarei do libro que nos ocupa e Terceiro falarei do autor, pouco, porque hoxe halle chegar ben quen fale dil.

Item I. O libro e a liberdade.Digo do Libro.

E por unha marabillosa evolución histórica, nas linguas latinas a palabra libro e liberdade son irmás. O liber, (liber-libris) a codia interna da árbore, da primeira materia escriptoria sobre a que se enfiaban letras e palabras, ou sexa ideas e sentimentos, acabou dándolle nome –vía librum- ao conxunto das follas escritas e á súa culta familia de libreiros, librarías e libretas.

Pero “liber” (liber-libera-liberum) en latín tamén significaba tamén “libre”. Se cadra porque o feito de extraer o “liber” da árbore fose a orixe remota da primeira “liberación” (liberatio-liberationis). E desta libérrima póla naceron os libertos, as liberdades, os libertos e os liberais e os libertarios..

O caso é que desde os primeiros tempos da escritura latina, as grandes ramas familiares dos libros e das liberdades se confunden (fúndense unha con outra), se entrefreban (tecen entre elas os seus fíos, as súas febras) e frutifican (dan xuntas o seu froito). Os lLibros e as liberdades. Por iso os amantes dos libros tamén o son das liberdades e os amantes das liberdades sempre o son dos libros.

E o líbro fíxonos libres porque nos puxo deabriu o corpo corpo aberto ao coñecemento das ideas e reflexións dos outros. O líbro fíxonos libres de esquecer os seus pensamentos e da condena do eterno volver a empezar, dese paso adiante e paso atrás da historia.

Así, as memorias prestadas, escritas efixadas, investigadas, remoídas, forman parte desa esencia de nós que nos outorgadá dimensión propia e e universal e futura.

Nós tamén somos, Calpurnia Abana Aeboso, aquela primeira ourensá coñecida, de nome romano e apelidos célticos, que puxo o seu nome oferente sobre unha ara ás nifas na Burga.

Somos o bispo Lourenzo que reconstrúe a ponte romana e ergue a catedral. Somos, somos aos cidadánss que viñan ao rianxo á cidade e vendían os seus produtos na vella Praza da Magdalena ou na Barreira..

Somos, nas memorias prestadas e investigadas, por exemplo, por Marcos Valcarcel, o crego liberador e incendiario Basilio Alvarez, o xornalista Blanco Torres, o noso alcalde martir, Manuel Suárez, ou o patriarca que tantas veces falou nesta casa, Ramón Otero Pedrayo. Por iso os libros da historia, como este Historia de Ourense, axudan a formar identidade a que nos coñezamos mellorforman identidade.

Pero o libro liberounos tamén da nosa condición humana. Os escritores de libros, deuses creadores, puxeron ao alcance de todos, mundos novos, países imaxinarios, situacións imposibles, adáns e evas nacidos só delescreados de novo, sentimentos e sensacións se cadra nunca vividas antes.

O libro fainos libres porque nos permite, só con ler, vivir esoutras vidas, saborearsentir esoutros sentimentos e descubrir, se cadran dúbida, aqueloutros nosos máis agochadosfondos.

E é que o libro, así, nos liberalibéranos dunha realidade que nos axuda a entender.

Podemos ser piratas en Indonesia, estivadores ou boxeadores na Coruña, canda a guerra. Podemos ser Felipe de Amancia e Cunqueiro e ver o mundo de cor azul ou estirar un camiño de quita e pon... Podemos angustiarnos con Adrián Solovio dando voltas arredor de si, e da súa identidade, ou rirmonos dos banquetes ridículos coas inxenuidades daquel baldreu, alcalde de Ourense, un auténtico porco de pé, grazas áda pluma man irónica de Risco... Podemos ser, en fin, nenos de novo, con Andersen, ou demos de calquera caste, ou detectives privados compañeiros do Inspector Maigret.

Somos capaces, grazas aos libros, de facer, ser, vivir, sentir o que queiramos e cando queiramos. Todo de todos os tempos e todos os espazos habidos e por haber. Históricos, posibles ou imaxinarios.

Podemos en calquera caso, sentir na cara ese vento de seda, o tempo que pasa, que dicía Cunqueiro e nos lembraba Bieito Iglesias hai anos, porque os libros, como as doas dun grande rosario da vida .están enlazadas.

E aínda que os libros ardan mal, e aínda que sempre haberá quen os queira queimar, hai sempre pero tamén quen os ama, mima, e adora... aínda que non lle caiban na casa.quera rescatar e mimar.

A liberdade e os libros, pois, coa súa grande e plural familia de librarías, libertarios, libertinos, libreiros, liberais, librarías, libreiros, libretas, liberacións, libertadores... sempre nos congregarán ao seu redor, sempre gañarán a partida ao lume do paso do tempo.

Item II. Histoira de OurenseE agora tócalle ao libro este en cuestión, ed. Xerais de Galicia, 2008.

Como ven, é un libro de capa ben fermosa, que nos fala dun Ourense idializadoidealizado, coa forza do branco e negro, se cadra dos inicios dos anos sesenta. A ponte é, seguramente sen querelo, un metáfora da persoa de Marcos, comunicando permanente camiños e beiras, e pairando sobre un río que representa o eixo e corazón dinámico de Ourense. A portada resulta, pois sumamente atractivaE que por iso nos resulta, de partida sumamente atractivo. Collémos o libro, un libro de historia, na manlo na man... e alivio!. Pesa pouco. Dámolo lido. Pasámoslle as follas rapidadmente, e vemos moita foto de caras e lugaressitos coñecidos. É de nós, de Ourense, de quen fala.

Folleámolo cun pouco de vagar e topamos setenta páxinas e 54 ilustracións. Podémoslle chamar “libriño” afectivamente. Pero non é un libro pequeno, -engánase o autor na entrevista de hoxe da Rexión- nin moito menos, é só . É tan delgado. Pero fondo e como fondo e útil. Lemos na contracapa: bla bla bla, “Este é un convite para descubrir xuntos, os lectores e tamén os estudantes dos instituso, as raíces da cidade que acobillou figuras tan relevantes da nosa historia como Curros Enriquez, Lamas Carbajal, Vicente Risco, Otero Pedrayo, Florentino Cuevillas, EBA, Antón Tovar, Carlos Casares e X.L. Méndez Ferrín”.

Falta Marcos na lista. Pero claro, el escribiu o libro e non estaba ben que se incluíse. Pero como nós sabemos que debe estar aí e podemos, despois de compralo, engadirllo a man.

E efectivamente, este libro, esta “achega breve pero rigorosa á historia de Ourense traza a crónica do percorrido vital dunha cidade de longa historia e moi poderoso legado cultural”.

Se lles digo que debería ser de lectura obrigatoria nos institutosInstitutos, pensarán que me paga aquí o editor, e non... pero polo creo, que deso non hai nadamenos ata onde eu sei. Aínda así, Pero creo que debería ser de lectura xeral, porque o que aquí sintetiza Marcos de forma como só un fondo coñecedor da historia da cidade e das súas xentes pode facer, é o que cando menos, deberíamos saber todos. Como naceu a cidade de Ourense, como se desenvolveu nos tempos medievais, e que pasou nos tempos de hoxe. De feito, nótase que o que máis lle interesa ao autor, e creo que en xeral a inmensa maioría da xente, é o mundo de hoxe, o contemporáneo. Así, os capitulos dedicados á cidade contemporánea –incluíndo a segunda república e a posguerra- ocupan a metade do libro... Pero empecemos polo principio.

O primeiro capítulo, “Marcada pola xeografía”, resume o acontecer do mundo prehístórico e romano, ou sexa o nacemento da cidade ao calor da burga, no fondo dun val moi fértil, e nunha encrucillada de camiñose para iso achega lecturas das últimas novidades das escavacións arqueolóxicas na Burga. No segundo, “Sede Auriense”, sintetiza en nove páxinas, o acontecido en trece séculos e polas páxinas desfilanpor alí desfilan os portos e portas da cidade, os artesáns, os xudeus, o viño, o propio Afonso X dicindo aquilo do “Así como eu bebería bo viño de Ourens...” na única referencia que hai á cidade na poesía medieval. Incluso hai unha simpática errata na páxina 27 –non imputable, obviamente, ao autor do libro senón ao excesivo cariño dos editores que porían os pés das fotos. S con el, pois sinala unha delas traidor pé de foto, unha “Vista da Catedral de Ourense dende a actual Praza de San Marcos”. E Marcos Valcarcel, en quen estaría pensando o que redactou o pé, é, claro, boa xente pero de momento nin santo, nin creo moito menos, podae substituír ao San Martiño. Non ten capa nin cabalo.

E nosNos tres últimos capítulos, os que tratan do mundo contemporáneo, o autor amósase máis falangueiro. No primeiro deles, repasa a evolución da fisionomía urbanada cidade, coa apertura da Rúa do Progreso, o pPaseo, a chegada da auga corrente ás casas, os iniciosa apertura da Ponte Nova en 1918... No capítulo da II República –unha das especialidades da casado autor- vemos pasar os nomes de axentes culturais e políticos que son aínda memoria viva: Basilio Alvarez, Luís Fábrega, un xoven Celso Emilio Ferreiro, os irmáns Cándo e Armando Ferández Mazas, Maneul Gomez del Valle, Otero Pedrayo, Peña Rey, Albino Núñez, Manuel Suárez o noso alcalde mártir... e unha lista de moitos dosos que sufriron a invención ourensá do verbo o verbo claudiar –maldita achega ourensá ao vocabulario galego- , en primeira persoa.

O penultimo capítulo, antes da bibliogafía agrupada en “PAra Para saber moito máis”, creo leva un nome excesivo. Titúlase “Ourense na posguerra” e en grandes pinceladas, trata da vida urbana desde 1939 aos tempos actuais e desfilan en procesión, a revista Misión, o Ateneo, a Auriense, Xocas, Ferro, O barrio do Couto.... e vai finalizar a actualidade, ánas placas de Manolo Figueiras no roteiro da Esmorgaen memoria de Blanco Amor. O capítulo remata cun comentario a propóstito destaa ruta da Esmorga que sen dúbida tamén se pode aplicar coa máxima corrección ao presente libro:

“É sen dúbida este camiño, a identificacióin co noso patrimonio e a nosa identidade, o que pode garantir un futuro mellor para esta cidade e unha maior autoestima e coñecmento de noso para todos os ourensáns”.

Así pois,do libro chega.

No último título, para sabe moito máis, cinta 46 entradas entre libros e artigos.

En definitiva. é un Libro útil para iniciarse na achegarse á historia local desde unha obra de difusión que conta cunha narración amena e áxil sen por iso perder un ápice de científismo. Xerais debería facer isto mesmo para todas as cidades.

Item III e final, ¿Que quen escribiu o libro?

Pois Marcos Valcárcel. ¿E quen ven sendo? Sábeno todos vostedes tan ben coma min, por iso están hoxe aquí. Marcos é o cronista -non oficial- desta cidade, que estuda e ama. Un motor vocacional da vida cultural da vella Auria que ten aquí, no Liceo, xunto coa Casa da Xuventude, un dos seus cuarteis, hoxe podiamos ben dicir, de inverno. Marcos é un ex-militante político de longa traxectoria no nacionalismo, discreto, benintencionado, xeneroso, con criterio independente, e ignorado, sorpresivamente no recambio do poder de hai uns anos.

Pero Marcos Valcarcel é ante todo, boa xente. Bo esposo, bo pai, bo fillo, e creo que tamén bastante Espírito Santo. Polo menos bo amigo dos amigos e nunha terra de nugallaus, traballador, nun país de argallantes, organizador, e nunha terra de furafollas, dinamizador. Ou sexa, en vez de conformarse simplemente coa mantra estéril das perífrases modais de obrigación, en terceira persoa ou impersoais, (Hai que, había que, tiñan que...) é dos que escolle, para construír cidade, historia e nación, a primeira persoa do plural e as perífrases temporais de futuridade: (Vou, imos, teño que, temos que, podiamos...) e así, con facilidade fai, e engaiola a amigos e coñecidos para faceren, pois as cousas cun pouco de seriedade e traballo non son tan difíciles e ben se pode mobilizar axentes durmidos que doutra forma se deixarían ir polo tranquilo dolce far niente nunha cidade de amable vivir como esta, ou polo esteticista e estéril baduar de cafetería. Hai que tecer o país cos xuncos que hai. E Marcos é un mestre cesteiro, pois tece e ensina.

Un mestre cesteiro do que non vou facer biobiografía porque teñen un resume na lapela do libro e porque hoxe teñen nos xornais varias entrevistas con el, que sen dúbida leran.

Marcos Valcárcel López, de cincuenta aproveitados anos, é persoa moi apreciada por estas características de bonhomía e xenerosidade que tanta ocupación e preocupación lle levan dado.

Seica leva escrito máis de 3000 artigos en prensa, leva pronunciado centos de conferencias, participado na montaxe de máis dunha ducia de exposicións, a última Galicia e Europa, para festexar o cincuenta aniversario da formación da europa politica. Leva organizado encontros de escritores, congresos, xornadas, presentacións de libros.... Creo quen en todas as editoriais está o teléfono de Marcos ben memorizado e sería fácil escoitar en calquera delas “Hai que presentar este libro en Ourense, chama ao Marcos”. Porque Marcos, por varrer para casa, ou sexa para o Ourense-cultura, sempre está disposto a botar unha man. Como dicía Xoaquín Lorenzo e creo que a Marcos lle pasa o mesmo, “non sei dicir que non”. Así, non me estraña que hoxe este local estea cheo de persoas agradecidas á súa xenerosidade.

En telegrama diríavos que naceu en 1958. Que estudou nos Maristas e no Masculino, ou sexa no Blanco Amor, Que fixo Historia en Santiago. Que traballou nas agrupacións culturais como o Galo e a Auriense. Que presentou unha tese –sobresaliente, claro- dirixida por Ramón Villares. Que é catedrático de Lingua e Literatura Galega no IES A Carballeira, onde leva media vida, ou sexa vinte e cinco anos. Que é membro correspondente da RAG, das fundacions Carlos Casares e Curros Enriquez. Que publicou máis dunha ducia de libros, o primeiro hai vinte e un ano, en 1987, (A prensa en Ourense e a súa provincia) e de momento o último, –sei que ten polo menos outros dous ou tres na recámara- é esta Historia de Ourense que hoxe nos serve de disculpa para congregarno ao seu redor. Que Marcos é o web master das Uvas na Solaina, esa fervenza en forma de blog.

Hai vinte anos, o 18 de maio de 1988, o común amigo Luís Rivas Villanueva, comentando a presentación do libro Ramón Otero Pedrayo, vida, obra e pensamento, da autoría de Xosé Ramón Quintana e Marcos Valcárcel, sinalaba en La Región: “ Antes de dicir unhas vaguedades sobre o libro, quería dicir que o primeiro dos autores en falar, Marcos Valcárcel, deixou a todo o auditorio impresionado. Demostrou unha madurez pouco habitual non home tan novo coma el. Ten unhas cualidades como orador excelentes. Sabe cinguirse moi ben ao tempo ocupado. Demostraba, como é natural, que o dominaba ben, soubo facer unha síntese da obra dun xeito contundente, albiscador e incentivadora para ler o libro. O Carrabouxo, que estaba diante miña, estaba tan ledo e atento que era todo un exemplo do pracer que sentía a sala coa voce do Marcos...

Que máis vou dicir. Que é unha sorte para Ourense e para Galicia ter homes coma el, que é unha inmensa sorte para nós, telo por amigo. Marcos, felicidades. E a polo seguinte.

As outras voces.
Andoliña sábado 13 de decembro.

Seguindo o modelo catalán, Voces Ceibes lanzou a Nova Canción Galega da man de artistas como Miro Casabella, Benedicto, Xavier, Bibiano, Guillermo Rojo, Xerardo Moscoso ou Vicente Araguas. Pero houbo outras voces ás que Xan Fraga dedica un pequeno espazo no seu libro sobre Miro Casabella e a NCG (Galaxia).
Voces que, naquela altura, eran criticadas en certos círculos nacionalistas por facer unha canción máis comercial ou quizais menos comprometida. Lembro que a revista madrigalega Chan lles dedicou moitas reportaxes de promoción. O máis popular de todos foi o Andrés do Barro de O tren e Corpiño xeitoso, recuperado nestes anos dende os blogs e a TVG. Na mesma xeira estaban Xoán Rubia, Jei Noguerol, Xil Ríos, Bernardo Xosé ou Juan Pardo, do que lembro de neno escoitar a súa Andoriña, almorzando no mercado vigués de A Pedra. Algúns tamén se achegaron ó cine con películas musicais.
Pola súa calidade eran máis respectados Amancio Prada, coas súas versións rosalianas, ou Luís Emilio Batallán cantando os versos de Curros. Pero, de certo, todos eles forman parte da historia da música galega: cadaquén coas súas características e peculiaridades.

[Na imaxe revista Chan]

Dende esta casa, e dende La Región, alá por febreiro falabamos dos 40 anos de Voces Ceibes.

Marcos Valcárcel. Historiador

'A cultura de Galicia segue a ser unha descuberta para os máis novos'.

Entrevista A NOSA TERRA.

XAN CARBALLA

FOTO:Paco Vilabarros.

Na noite do 29 de novembro centos de persoas homenaxeaban no restaurante San Miguel a Marcos Valcárcel (Ourense, 1958), que presentaba o seu recente libro Historia de Ourense. Colaborador desde hai tres décadas de A Nosa Terra, o historiador sostén o blog cultural máis concorrido (As uvas na solaina). Nesta conversa percorre algúns dos fitos da súa traxectoria.

As uvas na solaina, ábrense cunha cita de Vicente Risco, “Ser diferente é ser existente”.

É unha máxima de vida?

Escollina porque sintetiza o que era a Xeración Nós, que se presentaba cunha cultura diante do mundo, sen chauvinismos, con defectos e virtudes, pero cunha identidade de seu en paralelo con outros culturas irmáns, en tempos nos que se falaba de atlantismo e celtismo. En definitiva é afirmar a propia identidade sen agresividade. É unha fórmula case de marketing publicitario que xa lle gustaría a moitos ter como propia.

Móvese nunha manchea de oficios culturais, ademais do seu labor de ensinante. Que motiva esa diversidade?

Literatura e historia son os pés nos que estiven sempre. A miña xeración ía encamiñada á filoloxía e moitos acabamos na historia, pero sempre me interesou dentro dela a historia cultural, que relaciona os meus intereses principais. Teñen métodos diferentes pero escritores e historiadores constrúen relatos. Ramón Villares pode gacelo desde os datos empíricos e obxectivos e Méndez Ferrín cunha teoría sobre a historia de Galiza na que

pode amoldar máis a realidade ao seu intereses, acudindo á imaxinación cando non lle gusta.

No caso dos relatos de Ferrín está o pasado idealizado do que as persoas da súa xeración soñaron de Galicia.

Un dos seus máis recentes traballos foi unha historia cultural galega dos últimos cen anos. Cales son as marcas principais dese traxecto?

Cando o sistematicei sorprendeume o resultado, porque ao poñer as cousas unhas detrás das outras comprendes mellor o mapa. Recollín desde unha publicación a un monumento, unha obra de teatro ou manifestacións conmemorativas. O primeiro é sinalar a enorme vitalidade da Galicia anterior a 1936, sobre todo desde 1920, que se ve moi ben na vizosidade do teatro e na construción de lugares de memoria, como os monumentos

de Carral ou de Rosalía. Pareime no que significou no 36 a represión directa sobre figuras da cultura e o xornalismo e antes de chegar aos 60 e os 70 a miña sorpresa foi atoparme que a Galiza cultural en plena Ditadura ofrecía máis do que pensabamos a priori. Non tanto polo volume como pola capacidade de iniciativa que se mantén e que se pode rastrear fóra dos xornais –por exemplo cos epistolarios; sexan a creación dunha asociación cultural, uns xogos florais, un xantar de homenaxe,... Que nunca se rachase o fío da continuidade

cultural a pesar as dificultades podería ser unha marca central de todo ese período. A partir dos anos 60 a situación empeza a mudar rapidamente, desde a creación do Día das Letras Galegas ao medre do asociacionismo cultural, que foron unha escola cívica de formación de toda unha xeración que se se achegaba ao nacionalismo.

DESDE O ACTIVISMO CRISTIÁN AO NACIONALISMO.

Na noite da homenaxe falou das súas orientacións da mocidade. Pero que foi o que o atraeu a vostede sentimental e ideoloxicamente ao nacionalismo?

Houbo moitos elementos que coincidiron no tempo. Empecei nos movementos cristiáns progresistas,

porque no Ourense daqueles primeiros 70 gobernaba facticamente Anxo Temiño, extremista e conservador entre os bispos, e aparecían movementos católicos que se lle opuñan e que estaban vencellados ao mundo cultural, por exemplo os fundadores de Abrente en Ribadavia. Se mirabas as parroquias da raia con Portugal estaban cheas de cregos progresistas e galeguistas estrañados alí por Temiño. Foi un factor local que tamén influíu nos estudantes. Outro elemento foi o cineclubismo, como lugar de debate e encontro, ou a lectura das revistas progresistas da época como Triunfo e despois o asociacionismo cultural, a Agrupación Cultural Auriense no meu caso.

Para entender a dimensión do fenómeno en 1973 houbo un curso de galego no colexio Maristas ao que asistiron 350 persoas, e temos os documentos dos matriculados. Había xente da burguesía ilustrada da cidade a unha chea de xente moza, que moita dela aterrou despois no nacionalismo de esquerdas. Alí acudimos a escoitar a figuras como Otero, Ferro Couselo ou Casares, ou un curso completo de Francisco Rodríguez, que daba

clases nun instituto de Ourense. Para min foi un tempo decisivo, polos amigos que fixen e porque regaleguicei a miña vida e recoñecinme nese mundo.

Aquela actividade da Auriense abriunos novas posibilidades a unha chea de persoas que estabamos desexando facer cousas e non tiñan máis saída que o tradicionalismo católico ou a OJE. Este fenómeno foi aínda máis

importante case nas vilas, porquesó na provincia de Ourense había entre 25 ou 30 asociacións, desde Avantar no Carballiño a unha pequena en Viana do Bolo, cun grupo musical e moitas actividades onde estaba Suso Jares. Había entón máis vida cultural nas vilas ca hoxe.

O FUTURO DO IDIOMA.

Como profesor no ensino medio como albisca o horizonte para o galego?

Nin optimista nin o contrario. É indiscutíbel que nestes 25 anos de dedicación profesional vin o cambio das actitudes lingüísticas. Nos anos 80, nun barrio de Ourense como A Carballeira, recibía moitos alumnos galego

falantes que o mantiñan como lingua primeira. Hoxe mudou, son minoría e algúns sostéñeno por conciencia ideolóxica. Pero no uso das linguas non hai cousas definitivas. A mocidade é un tempo no que inflúe o gregarismo, a conformación do grupo, a necesidade de integración e amóldanse á situación. O exemplo

pode ser tosco, pero é como se pensáramos que sendo o botellón maioritario entre unha mocidade moi ben formada en coñecementos e que son os profesionais do futuro, todos van ser no futuro alcólicos e marxinalizados. Co idioma haberá evolucións diferentes, e tamén haberá descubrimento do país e coa chegada á vida laboral espero que moitos volvan ao galego. Na sociedade tradicional tamén había esas mudanzas e

trasacordos. Téñoo visto moito cos alumnos e dependerá como vaia a sociedade. Se avanza a galeguización

e se ve como un factor positivo, democrático e de autoestima de nós, o uso do idioma avanzará.

Segue sendo o descubremento un factor igual onte que hoxe necesario para tomar unha decisión sobre a lingua?

Todos temos un arredor de si [título da obra de Otero Pedrayo na que o protagonista, logo de viaxar, acaba por identificarse con Galicia]. Desde o escritor até a persoa máis anónima todos temos un momento de posíbel

redescuberta do país, da súa cultura e o seu entorno social. Pode suceder en calquera momentoe é positivo que así sexa.

O libro Historia de Ourense (Xerais), que agora publica, vai nesa liña de divulgación de elementos para escubrir o país?

Ourense é unha cidade con moita historia, sen batallas ou grandes sucesos, pero con cousas moi orixinais nas que hai que afondar. Teremos que saber máis do Ourense medieval que tan ben estuda Anselmo López Carreira e outros elementos que son comúns a toda Galiza e que na época contemporánea son de marcada identidade,

non só pola Xeración Nós pero tamén antes. Está o tempo de Marcelo Macías ou o de Lamas Carvajal que funda o xornalismo en galego (O catecismo do labrego ou O Tío Marcos da Portela) cunha receptividade social enorme; a xeración de Curros ou a republicana de García Ferreiro. Sen ese substrato non se explica a Xeración Nós e tampouco a máis contemporánea que se cultiva arredor da memoria da República e a antifranquista e da recuperación dos anos 70, para conectala k.o. xente de hoxe que apenas coñecen todos eses nomes da memoria

inmediata e das dificultades nas que desenvolvían calquera traballo político e cultural.

Non hai demasiada carga de pasado na cultura que fai pouco atractivo o achegamento da xente máis nova?

Requírense outros modelos pero non é incompatíbel, como non o foi no noso tempo. Tanto na música, como no cómic, no audiovisual ou no virtual non ten porque haber un compartimento estanco respecto ao coñecemento

do pasado. Ninguén pode construír desde cero, e iso xa o debateu a Xeración Nós coa aceptación das vangardas sen rexeitar a tradición. Máxime nun país que está reconquistando o seu dereito a existir, a súa propia tradición. Entendérono Risco e Otero e a revista Nós é un modelo de convivencia de tendencias, de Castelao a Seoane, de Colmeiro a Fernández Mazas, todos collen. Hoxe un blog pode pasar de falar de grupos de rock a recoñecer o traballo doutros momentos da historia de Galiza.

CON RAMÓN PIÑEIRO SOBRAN OS XUÍZOS MORAIS OU INQUISITORIAIS.

Na interpretación da política e cultura de posguerra e primeira democracia aparece Ramón Piñeiro, ao que ano 2009 se adica o Día das Letras. Cal é súa interpretación desta figura?

Hai que procurar evitar o maniqueísmo e os falsos tópicos, sexan haxiográficos ou condenatorios. É unha igura

complexa, á que hai que recoñecerlle un compromiso fundamental co galeguismo desde os seus anos mozos, coas loitas democráticas na posguerra, que lle custaron o cárcere. Despois do ano 50, a través de Galaxia e as súas tertulias na mesa-camilla, tivo un papel guieiro dunha serie de xeracións, no que se chamou culturalismo, pero que nos deixa aberta a pregunta de que se podía facer na Galiza dese momento. É diferente analizar o que fixo naqueles anos da interpretación que logo, en anos de Transición, se fixo del, moi simplista, presentándoo

só como un culturalista anticomunista. Se se len as súas cartas publicadas vese que Piñeiro debuxaba un mapa político da futura Galiza moi semellante ao que facían outros moitos no Estado, con dúas grandes correntes:

democracia cristiá e socialismo democrático e onde el dí que non ten nada en contra de marxistas e comunistas

pero que non era el quen tiña que organizalos. Na Transición, o galeguismo e o nacionalismo evoluiron distintamente, quizais porque era unha xeración máis nova en idade e que proviña de movementos máis radicais. Iso deulle un nesgo máis antisistema ao nacionalismo daquel momento, o que deixou un baleiro inmenso de quen podían apostar por un galeguismo máis moderado e é cando Piñeiro opta por apoiar a outros

partidos e non recompoñer o Partido Galeguista. Pero esa é unha etapa final e non resume toda unha vida de activista.

En 2009 haberá debate, polémica, novos documentos e aspiro a que teñamos un Piñeiro total, ao que hai que recoñecerlle o seu esforzo de conceptualización de Galiza e de formación galega de moita xente nos anos 50

e 60. Sobran os xuízos morais ou inquisitoriais.

A POLITICA CULTURAL DO NACIONALISMO NA XUNTA DEFRAUDOU AS EXPECTATIVAS.

Activista cultural en múltiples iniciativas, da Auriense ao Clube Alexandre Bóveda ou o Liceo de Ourense, cal é o seu balance da intervención cultural do nacionalismo desde o poder autonómico?

Sería moderadamente crítico. Penso que se perdeu o asociacionismo de base. Hoxe os mozos non teñen esas

alternativas ás que achegarse, aínda que terían que ser moi diferentes para facelas atractivas. No institucional

hai de todo, pero aínda que cargar co morto da Cidade da Cultura é un hándicap moi grande, ás veces déronse iniciativas que semellaban faltas dun perfil claro do que se quería facer. A sociedade esperaba máis da política cultural do nacionalismo, especialmente porque fora un sector moi forte, porque o nacionalismo ten moito que

ver coa cultura e pola necesidade de marcar unha identidade.

Cando gobernaba o PP o discurso era moi crítico e a xente pensaba que había un programa alternativo máis

sólido do que se está a ver. No meu ambiente percibo esa desaprobación e non é a consellería nacionalista que ofreza mellores resultados.

Don Manuel sufre el aire de Madrid
ANXEL VENCE

Faro Vigo, 12-12-08

Outra vaca no millo, Antón Losada (GALICIA HOXE)
Disque don Manuel tivo día simpático e largou que o peso dos nacionalistas hai que ponderalo colgándoos dalgún sitio. Non estaba colgado cando o dixo. Non consta a súa querencia polassubstancias estimulantes, queimada á parte. É o que pensa. Outra achega do león de Vilalba á calidade da democracia. O que se escandaliza é porque non o coñece. O de colgar nacionalistas vén de vello na dereita española. Abofé que o teñen practicado a conciencia e valéndose dos soportes máis variados. Ten máis ciencia saber se a autoproclamada dereita “de centro e galeguista” de Os Nosos Alberto e Mariano anda tamén coa forca preparada.

Cartas marcadas.
de Bieito Iglesias, ECG. 11-12-08

A xeración literaria galega do seiscentos (os nados, como o coche, en 1957) sufriu xa as dolorosas baixas de Luísa Villalta e Ramiro Fonte, aínda que cos efectivos restantes compón un batallón capaz de lidar en calquera xusta poética. Vexan se non uns cantos soldadiños de chumbo que podemos dispor no campo dos xogos minervais: Manuel Rivas, Pilar Pallarés, Gonzalo Navaza, Caride Ogando, Alberto Avendaño, Xavier Queipo, Antón Reixa e este lerenda (Non me poño de primeiro a fin de evitar que me censuren co dito "o burro dediante para que non se espante", para non espantalos a vostedes co egotismo típico do oficio de artistiña).
Como nenos alumeados nos últimos cincuenta, vímonos expostos a diversos andazos epocais, por exemplo á epidemia de parálise infantil. Pilar e mais eu non libramos da poliomelite malia que o serólogo estadounidense Jonas Edward Salk xa desenvolvera en 1954 a primeira vacina inxectable eficaz contra esta doenza; pero Eisenhower, que visitou a Franco por ese tempo, esqueceuse de enviar o remedio xunto coas bases militares.
O doutor Egas Moniz, Nobel de medicina en 1949 e neurocirurxián expeditivo, por parte de practicar lobotomías escribiu unha História das cartas de jogar onde dá noticia das belas barallas con motivos wagnerianos nas que a dama de copas toma o aspecto de Brunhilde, aquela valquiria que Sigfrido espertou cun bico dun sono secular. Pois ben, o virus da polio chámase tamén Brunilda, igual que a Bela Adormecida, e estivo a piques de arrastrarnos á súa somnolencia letal ao envolvernos nunha aperta febril.
Algúns cincuentóns que safaron daquela, padecen hogano a síndrome pospolio e aspiran a que o goberno os retire tras anos de traballo, para evitar dores e deterioros presentes. Será boíño, amais de "buenista", Zapatero? Atenderá unha demanda xusta pero que lle producirá poucos votos?

MIRO CASABELLA

andoliña venres 12 de decembro de 2008

"O meu país"

Foron varios os actos que nos últimos meses conmemoraron o labor da xeración de 1968 en Compostela. Un labor asociado acotío, con xustiza, ó grupo musical Voces Ceibes. Neste contexto hai que situar o libro de Xan Fraga, Miro Casabella e a Nova Canción Galega, editado con moito xeito por Galaxia. Un libro reportaxe sobre un tema aínda con escasa bibliografía (agás o volume de Vicente Araguas, 1991), e do que cabe agradecer a recolleita dun fermoso patrimonio documental en forma de fotografías, carteis, portadas de discos, etc.

Xan Fraga esculca na historia de Voces Ceibes, coa pegada tan relevante das visitas de Raimon, e na biografía de Miro, xograr do noso tempo, con actuacións en Barcelona, Madrid, París e, por suposto, en toda Galicia. Achéganse datos sociopolíticos de interese, dende o papel da policía e da censura (argumento adiantado xa nun artigo de Grial) ata as dificultades legais para rexistrar unha das súas fillas co nome de Eusenda. Hai tamén espazo para outras voces en galego, tan diversas como Amancio Prada, Andrés Do Barro e Juan Pardo.

Aínda que só fose pola súa canción O meu país (1972), con letra de Xoán M. Casado, Miro Casabella merece este fermoso libro.

Un acto sinxelo, fermoso emotivo

Conmemoramos no Simeón o 60 aniversario da Declaración de Dereitos Humanos, convocados por Casa Solidaria e Amnistía Internacional (da man da sempre eficaz Cecilia Bello).

No seu blog, o amigo TREBOLLE achega unha serie de fotos do acto.

As flores do mal

andoliña 11-12-08

Cando Eduardo Blanco Amor, aínda mozo, decide marchar a América, leva na maleta, contouno el mesmo varias veces case como autopoética, os exemplares da revista ourensá La Centuria e un volume de Les fleurs du mal, de Baudelaire. Naquela altura, ano 1919, o poeta francés era cita habitual na xeración de La Centuria e tamén o sería para os homes de Nós, sobre todo para Otero e Risco.
Conta Gonzalo Allegue na súa biografía do creador de A esmorga que era na casa de Primitivo Rodríguez Sanjurjo onde Risco comentaba os libros de Rubén Darío, Eugènio de Castro, Verlaine, Mallarmé, D"Anunzio, Maeterlinck e Baudelaire, como os sete grandes Risis da India, autores que o ourensán comentaba tamén nas súas columnas de El Miño. Con Blanco Amor escoitaban Xavier Bóveda, Eugenio Montes, Fernández Mazas e outros mozos modernistas.
O ano pasado, a cultura francesa celebrou o sesquicentenario da publicación do poemario de Baudelaire. Agora, a editorial Galaxia, que está a facer un grande esforzo na tradución dos clásicos ó galego, ofrécenos a versión galega e en edición anotada, da man de Gonzalo Navaza, unha auténtica xoia que prestixia e engrandece a nosa cultura.

Separatismo práctico,

de Luís González Tosar (ECG. 7-12-08)

Nos primeiros oitenta coincidín con Carlos R. Reigosa nunha librería de Compostela. Andaba o cosmopolita da Lagoa da Pastoriza, á procura de Julio Camba. Remexemos os restos da Colección Austral e só apareceu La ciudad automática. Mercouno. De Camba ninguén falaba, todos sabiamos que fora medio franquista. Eu lera, en Bos Aires, Las aventuras de una peseta, quedoume bo padal. O mozo Camba emigrara a Baires e alí simpatizou co anarquismo -"la anarquía nos había encantado a todos, porque la anarquía era para nosotros, más que una concepción filosófica, un entretenimiento sentimental"-.
Foi un gran escritor, humorista e cronista excepcional, retenqueiro e nugallán. Viaxou moito e rematou os seus días como hóspede da habitación 383 do Hotel Palace de Madrid. El sabía, como Chesterton, que o fantástico está na realidade; a partir dela construíu divertidas carantoñas, indicándonos, lenemente, que nin sequera nas ideas hai sentido común.
La rana viajera inclúe un capítulo dedicado a Galicia, En la tierra de los políticos. Nel vai pasando revista de aspectos que conforman o noso carácer, a identidade: a paisaxe, o hábitat, o idioma, a etnia, o Camiño de Santiago, o minifundio... Faino con frescura crítica, sen finchada transcendencia nin acedume, botando por diante o orgullo de ser galego e inquiere: houbo algo aproveitable na nosa diáspora? Informa que por cada dúas revistas madrileñas que daquela, anos vinte, trinta..., chegaban a Vigo ou á Coruña, os quioscos ofrecían unha ducia de publicacións cubanas e arxentinas; ilustradas a toda cor, abertas ao vangardismo literario, postas ao día no deseño... Conclúe: " A mí el separatismo político ni me asusta ni me preocupa; pero este separatismo práctico de los gallegos me parece algo muy serio".