Y Lamela Esquiando (Pilar Rahola, en La Vanguardia)
artigo completo

Un médico que ejerce su profesión con rigor, en situaciones de esta naturaleza, me explicaba que, gracias a este escándalo, la confianza en las terapias del dolor podían retroceder años. Hablamos de personas que sufren lo indecible, en situación terminal. Hablamos de la angustia de sus familiares, que luchan por paliar su agonía. Hablamos de médicos que facilitan esos momentos extremadamente crueles. Hablamos de medicina en estado puro. Y, a todo ello, se le echó toneladas de pura mierda política. Y perdonen la dureza del término, pero en este caso, ¿conocen expresión mejor? Lo peor es que, después de la sentencia exculpatoria, los medios afines al PP han continuado mezclando religión, medicina y sanidad, como si estuviéramos ante una especie de eutanasia generalizada. El objetivo final de este poti-poti perverso, es mantener alargada la sombra de la sospecha. En este sentido, sólo cabía oír al actual consejero de Sanidad,Juan José Güemes, en la entrevista que le hizo Julia Otero en Onda Cero, y observar cómo se juega a la ambigüedad para continuar inculpando. Ha sido una vergüenza mayúscula, una irresponsabilidad política inimaginable y ha sido una maldad para con los enfermos terminales. Que durante todos estos días Lamela esté felizmente esquiando en Baqueira no aporta vergüenza al escándalo. Sólo nos da más información sobre la categoría moral del personaje.

A familia dos elefantes (Pablo Jáuregui, El Mundo- Natura, 12.1.08)

o artigo completo

Según acaba de descubrir un equipo de investigadores de la Universidad de Saint Andrews (Reino Unido), estos animales poseen una impresionante capacidad para establecer y mantener una amplia red de relaciones familiares. Ya se sabía que los paquidermos utilizaban un repertorio de aproximadamente 70 sonidos para comunicarse dentro de sus manadas. Pero ahora se ha comprobado que, además, poseen un sentido del olfato y una memoria tan potentes que son capaces de conocer la ubicación de decenas de parientes en todo momento. Para llegar a esta conclusión, la investigadora Lucy Bates y sus colaboradores analizaron el comportamiento de 36 familias de elefantes en el Parque Nacional de Amboseli (Kenia). Los científicos recogieron muestras de orina de los paquidermos y las iban colocando ante ellos para observar sus reacciones. De vez en cuando, intentaban engañarlos, al colocar muestras de un individuo que se encontraba justo detrás de ellos, o en una zona muy alejada. Sin embargo, la reacción de extrañeza y sorpresa que siempre mostraban los elefantes ante esta artimaña (oliendo repetidamente cada muestra que no cuadraba con sus expectativas) probaba que los elefantes sabían perfectamente identificar a sus familiares. De esta manera, los investigadores concluyeron que los elefantes son capaces de generar un «mapa mental» con el que pueden localizar a aproximadamente 30 parientes.
Esta habilidad tiene un gran valor para la supervivencia y el bienestar de los paquidermos, ya que el apoyo de la familia puede resultar fundamental en la búsqueda de comida o la protección ante posibles depredadores. Y es evidente que se forjan fuertes lazos de afecto en cada familia, porque -como ya contamos en una columna anterior- los elefantes incluso muestran dolor ante la muerte de un ser querido. Si pudiéramos dialogar con ellos, seguro que entenderían la melancolía que produce celebrar la Navidad con el recuerdo vivo de los que ya nunca volverán a casa.

Xosé Fernández Ferreiro

Gustaríame escribir unha gran novela que aínda non fixen. Dáme a impresión de que escribín demasiado.

Acabo de rematar unha novela, que se desenrola en Ourense nos anos da posguerra. É unha obra moi dura, da época da fame, do contrabando e da represión. Nese libro hai moito de min. Aínda non ten título. Pódese titular "Tempo de centeo".

(Fronte a tanta petulancia barata de descubridores de Mediterráneos, estas palabras francas, auténticas, dun mestre dos Brais Pinto, o creador de "Morrer en Castrelo de Miño" (cito unha das miñas preferidas).

Sacado dunha entrevista con Xosé M. del Caño en "Faro de Orense! 6-1-2008. Nas fotos, o escritor bebe de nove meses e outra imaxe de XFF en Madrid co gran "Ben-Cho-Shey" e Gala Murguía, a filla de Rosalía, en 1958. Detrás dela Fita, a dona de don Ramón)

O tema.

Pan por Pan domingo 3 febreiro

O peor é escoller o tema. Refírome a estas breves columniñas diarias que van xa para sete anos. Explícome. Cando iniciei estas colaboracións, pensei que habería días que non tería de qué falar. Pero moi cedo pasou ese medo: os temas sobran. Moitas veces apunto catro ou cinco posibles e logo escollo. Por exemplo, hoxe poderiamos falar do discurso do Papa contra os bebés probeta, contra a fecundación in vitro e contra a conxelación de embrións. Ou tamén da paixón dalgúns responsables políticos por esquiar cando veñen mal dadas. Ou do falecido fundador dos Legionarios de Cristo, o crego mexicano Marcial Maciel, sancionado pola propia Igrexa tras acusacións de pedofilia. Ou dun estudo que alerta da posibilidade de aparicións de ondas xigantes nas costas galegas. Xa ven o patio: se colles este, alarmista; aquel, anticlerical. En fin, que hoxe non sei de qué escribir.

CEN ANOS DE HISTORIA CULTURAL

1993: O ANO DE BLANCO AMOR

Dedicóuselle a Eduardo Blanco Amor o Día das Letras Galegas no 1993 e pódese dicir que foi o ano do autor ourensán polo relevo dos actos celebrados e a bibliografía aparecida. Entre os libros, imprescindibles a excelente biografía de Gonzalo Allegue, Diante dun xuíz ausente (Nigra), e o magnífico estudo de Xavier Carro, A obra literaria de EBA (Galaxia). Ademais recuperáronse os textos A escadeira de Jacob, editado por Anxo Tarrío e este mesmo crítico preparou Primeiras experiencias narrativas de EBA. Tamén se editaron algúns dos seus artigos (Luís Pérez) e parte do seu labor fotográfico (EBA fotógrafo, Clube Cultural Alexandre Bóveda, Ourense). A engadir unha boa Fotobiografía, preparada por Allegue e V. Freixanes; o volume colectivo Sempre en Auria (Xerais), outro da Universidade de Santiago e o monográfico de A Nosa Terra Letra, terra e liberdade. Publicáronse tamén traballos de Francisco Rodríguez, Fernández del Riego, Antón Capelán, Manuel Forcadela, Maximino Cacheiro, Andrés Pociña, Xosé M. Sasilva, María Carme Ares, Xosé M. Enríquez e Xosé María Dobarro, entre outros (tamén deste cronista).

No campo da narrativa, subliñemos a recuperación en Galaxia de dous textos de Otero Pedrayo, Xelmírez (preparado por R. Mariño) e Narrativa breve (por X.Mª Gómez Clemente), ademais da triloxía Charamuscas, de Neira Vilas, que abrangue as novelas Lar, Nai e Pan, con debuxos de Siro, X. Balboa e X.L. de Dios. Víctor Freixanes sacaba outra das súas grandes novelas, A cidade dos Césares, ambientada na colonización da Patagonia do século XVIII, e Suso de Toro, Tic-Tac (Ed. B), unha das súas obras máis relevantes e un punto de inflexión na súa carreira literaria. No rexistro da novela de iniciación podería enmarcarse Os leopardos da lúa (Galaxia), de Ramiro Fonte.A narrativa negra estaba de moda. Vexan. En Sotelo Blanco, Un home que xaceu aquí, de Aníbal Malvar. En Xerais, Tránsito dos gramáticos, de Marilar Aleixandre, finalista do premio Xerais. Ou Un lugar tranquilo (Nigra), de Benito Leiro Conde, ambientada no mundo da droga e o contrabando nas Rías Baixas. César Cunqueiro estreábase na narrativa con Beatum corpus (Ir Indo), retorno ó paraíso da infancia, e tamén facía a súa incursión na narrativa Miguel Vázquez Freire con Galería de esquecidos. Manuel Rivas publicaba En salvaxe compaña e tamén en Xerais aparecían a primeira novela de Carlos Mella, Bieito, Bieito; a segunda novela de Fernández Naval, Tempo de crepúsculo, e a do xornalista portugués Jose Viale Moutinho, Camiñando sobre as augas. Do mesmo ano son Xente de mala morte, de Afonso Álvarez Cáccamo; Pleno ordinario, de E. Valadé del Río; Outros heroes (Positivas), de Xavier López Rodríguez; e Corpo canso (Ir Indo), de M. Riveiro Loureiro. Na narrativa xuvenil, As viaxes do príncipe Azul, de Darío Xoán Cabana; Os Mornias, de Lola González; a reedición de As laranxas de Casares e traducións de O. Wilde, A. Andersch, Kenneth. Grahame e o bestseller nos colexios que foi Eu tamén son maniática, de A.Macpherson e A. Macfarlane.

o artigo completo

en poleiro alleo

Caníbales, de M. Rivas (EP 2 febr.)

Aquí las denuncias anónimas siempre han gozado de mucho prestigio. Son las que tienen más credibilidad. Las primeras que se tramitan. Quisiera presentar una denuncia anónima por canibalismo. Contra los comedores de honra, que es la parte más sabrosa del humano. ¿A qué sabe la honra? Creo que a rana. Para degustarlas mejor, a las ranas les arrancan en vivo la cabeza y luego las despellejan. Las cabezas siguen vivas durante un tiempo, apoyándose en la memoria de la entereza. La emisora de la Iglesia católica española, para ilustrar su impiedad básica, debería tener como sintonía un croar de ánimas de rana. Como se dice en Medea, la vergüenza voló de Grecia al éter. La energía que mueve todo esto necesita para alimentarse de grandes cantidades de honra ajena. Habría que elaborar una lista de despellejados y añadirla como apéndice contemporáneo a la Historia crítica de la Inquisición de Juan Antonio Llorente. (...) O artigo completo

Los curas y la política, de J. M. Ponte (FV 2 febr.)

Por otra parte, nadie se debe de extrañar de que la Iglesia pida el voto para la derecha. Es lo que ha hecho siempre. Aquí, y en todas las naciones de base social preferentemente católica, como Italia o Portugal, y algo menos en Francia. En Italia, concretamente, el apoyo de la Iglesia a la Democracia Cristina (hasta que desapareció como partido tras los escándalos de corrupción y de implicaciones mafiosas) era algo ritual en todas las citas electorales. Los escritores Leonardo Sciascia con "Las parroquias de Regalpetra", y Giovanni Guareschi, con "Don Camilo", aquel párroco simpático que era el contrapunto de un alcalde comunista, describieron magníficamente el ambiente. "Cualquier cura que sepa actuar -escribía Sciascia- manipula entre trescientos y setecientos votos. Está por ver cuantos votos manipulan en Españalos obispos por medio de sus corresponsalías parroquiales (no todas fieles al mando) y de la cadena COPE. Y tampoco está muy claro que le vayan a sacar más dinero al PP del que ya les concedió el PSOE. O artigo completo

Os círculos concéntricos, de Afonso Monxardín (LR 2 febr.)

Dicía non sei quen que o Manolo Rivas ten cara de boa persoa e o don da empatía. Pois si. O outro día na súa charla ’a corpo aberto’ no Liceo mergullouse nos seus anos de infancia e mocidade con dous textos monográficos sobre súa nai e seu pai e co relato oral de historias da súa vída cotiá daqueles anos. Eran textos e palabras líricas, amables, seductoras e para nada, claro, pegañentas ou empalagosas. A charla foi medrando en círculos concéntricos desde as dúbidas de todo nacemento ata o desenvolvemento pleno, en marabillosas espirais entrelazadas e desenvolvidas con graza, humor e a suprema humanidade que o caracteriza.En fin, creo que hai moito tempo non se escoitaba unha cousa tan agradable e pracenteira nesta cidade. Ninguén se moveu a pesar de que acabou de falar pasadas as dez da noite... e creo que se chega seguir, seguiriamos todos alí embelesados, engaiolados e sorrintes. Ou sexa, un pouco máis felices. Claro que entre tanto famoseo, tanto tumba e taramba electoral, político, mediático, tanto conflito que non é tanto, a xente devece por oír palabras e historias tranquilas, calmas e bonitas. O artigo completo

precampaña electoral (3)

Abro coa viñeta de López, hoxe mesmo en Galicia Hoxe, dedicada á Igrexa.

Unha nota sobre o mitin de Zapatero en Ourense. Conste que é só a miña opinión persoal, outros darían outras referencias. O Pavillón a rebosar, iso é indiscutible: difícil mesmo entrar por calquera burato. Problemas cun grupo de veciños de Trives que estiveron todo o mitin berrando e intentando rebentalo: moi difícil o labor dos servizos de orde para non chegar ás mans. Cartelería á vista só en castelán, enviada de Madrid. Falan en galego, que conste, o alcalde Francisco Rodríguez, a candidata e ministra Elena Espinosa e o pte. da Xunta, Pérez Touriño (galego moi deficiente, como xa saben vostedes: pronomes mal colocados, etc. Pero iso pasa en todas as casas).

Dos contidos e do estilo do mitin, floxiños (repito: a miña opinión persoal) os tres primeiros. Quizais máis autenticidade en Elena Espinosa, reivindicando as súas orixes moi humildes. A identificación nuns valores sociais foi constante: o xeito de marcar as lindes e espertar o entusiasmo da militancia, evidente. Francisco Rguez. quedouse no saúdo do alcalde que recibe e pouco máis. Pérez Touriño, algunhas cifras económicas e a ladaíña de que Ourense progresa, Ourense sube (sobe) como fío conductor.

Por contraste, Zapatero demostrou outras táboas. Paos para Acebes, Zaplana, Rajoy, Pizarro, E. Aguirre... Crítica dura pero educada ós bispos: poden opinar, pero pasáronse, nunca deberon utilizar o terrorismo en campaña. Compromiso de ocuparse do AVE galego na lexislatura como tema prioritario e venda da suba de inversións do Estado en Galicia (8%) dende que gobernan os socialistas. Nin a máis mínima referencia, nin positiva nin negativa, ó BNG.

O que máis me gustou: unha cita en positivo de Zapatero ó dereito de todos os pobos de España a defender a súa lingua e a súa cultura, a empregar o galego como lingua de seu (comparado co que anda a dicir por aí Rajoy...).

Botei en falla tamén unha referencia ó labor do deputado ata hoxe, Alberto Fidalgo, nin sequera citado en toda a noite, malia ir agora de segundo na lista e deixarlle a cabeceira á ministra (unha falla de cortesía, cando menos, non??).

Por se a alguén lle interesase (tono irónico), nunca antes asistira a un mitin socialista.

MEA CULPA (texto e fotos de Maribel Longueira)

Este domingo loce un sol de verán, coma moitos outros estiven na praia de Carnota, pola entrada de Carrofeito, onde vas a dar a praia é colle parte da marisma de Caldebarcos, hai anos que non ía por esta entrada. A baixa mardeixou as follas secas sobre area mollada e o cangrexos paseaban tranquilos. Estiven a fotografas as nubes no mar, as follas, ... Pero de repente apareceron as caramuxas, e coma estaba nun día de reflexión poética deumepor pensar na miña infancia, cando collía "minchas" que é como lle chamabamos daquela, na praias de Riazor na Coruña, collín unhas poucas epouseinas enriba dunha rocha, logo sequei as man e seguín facendo fotos.Volvín onde deixei as caramuxas porque tamen pousei alí a mochila e collín outras poucas, mirei de novo o mar, o monte do pindo reflexado na area húmida, e pensei que facía con elas, estarían ben, ou estarían contaminadas, pensei no Prestige, ou nos verquidos da fábrica de conservas Daniel,... E total para as que son.. Non paga a pena. Cando me disponía a marchar edeixalas alí porque non tiña onde levalas e podía mollar a cámara, vexo queben hacia min un home, e pregúntolle ¿e non terá unha bolsiña de plástico?.. Unha inocente pregunta pero non exenta de culpabilidade, -¿para que a quere? -Preguntoume el. Pois para levar estas caramuxas. O que él contestoume ¿sabe vostede onde está?.. Mirei para a marisma e tomei conciencia do espazo onde estaba. Está nareserva mariña de Lira, que vai dende os Miñarzos ata Caldebarcos.- A marisma de Caldebarcos está protexida tamén por Rede Natura- Non daba crédito do que fixera, ¿como era posible que non me dira conta? ¿como é que eu que participo da conciencia ecolóxica podía facer esto? ¿qué farian as miñas veciñas que levan toda a vida indo por berberechos para a empadada éo arroz?,... pois ben esto fíxome reflexionar e pensar nos milleiros de persoas que se achegan a praia e ven distintos bichiños e deciden collelos .¡cuidado! Temos que perder esa costume, aínda que sea tan inocente coma a que eu fixen hoxe, porque cada un deses bichiños e plantas teñen a súafunción nese habitat tan maravilloso coma é a marisma. CONSERVÉMOLA , e disculpádeme: servirá para lembrarme sempre.

África.

Pan por Pan sábado 2 febreiro

A revista “Vanguardia Dossier”, vinculada ó xornal catalán do mesmo nome, publicou nestes días un monográfico, o seu número 26, sobre a situación sociopolítica do continente africano, imprescindible para calquera persoa cun mínimo interese pola política internacional. Analiza o status africano por grandes rexións xeográficas e achega datos e teses a considerar de vagar. Por exemplo, a maioría dos mil millóns de pobres do planeta viven en África. O primeiro paradoxo é que moitos dos países africanos son pobres por ter moitos recursos naturais, motivo de conflitos sen fin. Paul Coullier, profesor de Oxford, pensa que os Estados africanos son moi pequenos e están moi divididos, co cal non poden nin sequera soportar os gastos da súa propia seguridade. Pasaría o mesmo se China, os Estados Unidos ou a India estivesen divididos en 50 estados: os pequenos serían vítimas.

ENTRE HORTAS E PORTAS, de Xosé Manuel González
30. Loa.
(clicar para ampliar as fotos)

A Marcos Valcárcel, este libro dille:
Sen ti, eu non era.


Cando Lugo era cifra de existencia
e a Muralla sentinela do tesouro,
no tempo residía un algo mouro
que de pedra dixeron, e de ausencia.
Pero non sufocaba a transparencia
antiga e preservada polos nosos.
Tiña o mundo perfís marabillosos
no libro e día outorgador de estrea,
xurdía en ringuileira ou patulea
adversario de trazos ominosos.



No magma quedan imaxes
que non toparon asento.
Nomes, caras, melodías,
un gusto ou aquel obxecto
que outrora foi familiar.
Xantan catro ou cinco obreiros
da construción xunto á igrexa;
é verán, non hai trafego
de coches, veño da fonte
carretando o porrón cheo.
Eles comen nas tarteiras
o que da casa trouxeron,
levan zapatillas brancas,
é cabal marca do gremio.
Ese día pola tarde
hei de ir trocar tebeos
do Guerreiro do Antefaz,
Jabato ou Capitán Trueno;
un por outro, onda a Carmiña,
usados, é pouco céntimo.

Deu alta reviravolta
a corda do pensamento,
e por tras dunha cociña
bilbaína varios nenos
escribimos na “pizarra”
co “pizarrín” e dous dedos
letra e número que agora
cunha muller aprendemos.
Goberna a ama da casa
nas potas, e o parrafeo
de adultos vai alternando
coa lección para os pequenos
da Doña, aquela velliña
que quero lembrar de negro.
Para todo o edificio
ela puxo fundamento;
fican vagos os contornos,
mais non houbo esquecemento.

Retorna a roda das cousas,
confundindo espazo e tempo.
Sombra do Caganabrocha
vai polo Campo Castelo
(“Hai que pagar!”, seica se oe).
Antonio Llanos, pavero
acredor de moito croque
polas bromas no colexio.
O ritmo mecanográfico
na academia do Alvarellos,
as campás tocando a morto,
gusto de pan de centeo,
Semana Santa sen cine,
nevarada cada inverno...



GARRIDA LEMBRANZA DO NUNCA PERDIDO
REVIVE SILENCIOS DE ACOUGO E MARÉ.
ANDRÓMENA, SOÑO, MISTERIO E MORNE-
ZA DAN CONTRAPUNTO NUN GRIS DILUÍDO.
A GOLPE DE LOMBO E A FORZA DE FE
SACODEN A HISTORIA OS HOMES DO EIXIDO,
PAREMIA NA BOCA, NA PROLE O SENTIDO.
ORNAMENTA O CADRO RELEVO EN PIQUÉ.
LABORAN ARREO, CON POUCO ALBAROQUE
AS NAIS DE FAMILIA, NO DEBER ABSORTAS.
VELAN A PROXENIE CAL FORZA DE CHOQUE.
ISTO ERA CERTEZA QUE NAS HORAS MORTAS
DESCUBRÍA UN NENO MEDRANDO EN SAN ROQUE.
ALÍ QUEDA EL, ENTRE HORTAS E PORTAS.

GALEGOS MORTOS NOS CAMPOS DE CONCENTRACIÓN NAZIS
ULTIMA ACTUALIZACION DA LISTA: 4 de ABRIL del 2006
APELIDOS, nome, ano, mes e día da morte, campo, lugar de nacemento e data
(Enviado por Pedro Gómez Valadés)

Albedro Villaverde, José. 24-01-1943. Mauthausen. A Coruña,?
Alvite Miranda,Silvestre. 09-11-1941. Mauthausen. Olveira ,Ribeira,A Coruña?
Alonso Losada,Andres. 06-01-1942. Gusen,Comando 2. Peites-Ribas do Sil,Lugo,21-1-1908
Alvarez Bernardo,Abilio. 02-02-1942. Gusen,Comando 2. Olelas,Entrimo,Ourense,24-6-1917
Araujo González, Antonio. 10-10-1941. Gusen,Comando 2. Ourense,15-10-1916
Arias López, Jesús. 06-01-1941. Gusen ,Comando 2. Sarría,Lugo,17-01-1910
Bailín Pérez, Liborio. 13-09-1944. Gusen ,Comando 2. As Nogais, Lugo,11-02-1916
(LISTA COMPLETA EN COMENTARIOS)

en poleiro alleo (ensino e nomes)

O nome tamén educa
Só dous de cada dez centros escolares de Galicia levan apelativo feminino. O STEG lanza unha campaña para animar a colexios e institutos a visibilizar o legado das mulleres esquecidas adoptando os seus nomes
Apenas dos de cada diez centros escolares de Galicia llevan apelativo femenino ·· El STEG lanza una campaña para animar a colegios e institutos a visibilizar el legado de mujeres olvidadas adoptando sus nombres.

A clave do éxito educativo finés é a formación do profesorado
Ademais dos coñecementos, Finlandia valora na selección de docentes a súa "cualificación social", explica Tapio Varis, asesor do seu Ministerio de Educación.

recital poético ("Palabra Viva") na mostra de Arturo Baltar (fotos Trebolle)

Proxección do documental Queda alguén aí? (TVE). Presentación revista Arraianos, n. VII.
Mesa redonda: O futuro do rural galego.
Participarán Rafael Cid, director do documental; Aser Álvarez, director da revista; Henrique Alvarellos, editor; Francisco Sineiro; Roberto Castro; Xosé Rodríguez Cid.

Brincadeira (deseño Monxardín)

Ferocidades, de Anxo Tarrío Varela (GH 31 xaneiro)

O artigo completo

Vasili Grossman adoita narrar cunha minuciosidade que por veces resulta exasperante se o lector non asume o ritmo lento que lle impón a escritura. É unha extensa e delongada novela que produce perplexidade pero que nos esmigalla pacientemente a vida civil e militar en torno aos acontecementos próximos ao asedio e defensa do sitio de Stalingrado, decisivo, como ben se sabe, xunto ao desembarco de Normandía por parte das tropas aliadas, para a derrota de Hitler na segunda guerra mundial. A miserábel vida nos campos de concentración, a persecución e exterminio de millóns de xudeos, que se viron acosados dobremente, por alemáns e rusos, as tremendas noticias dos millóns de mortos víctimas de Stalin durante os programas de colectivización, entre kulaks e todo aquel que, polo si ou polo non, caía na acusación de "burgués", a desacougante vida diaria de quen dependía da delación do veciño ou do amigo máis íntimo, o condicionamento do pensamento filosófico e científico aos dogmas do partido comunista, todo iso e moito máis se nos vai dando nunha prosa lenturosa, chea de digresións e de parsimonia, mesmo nas descricións físicas dos personaxes, ás que xa había moito tempo que renunciara a novela do século XX, todo exposto sen o máis mínimo xesto de revancha, malia ter sido o autor e a súa familia víctimas das barbaries que se narran.

(...) E tirando deste fío torguiano chego ao meu amigo João Pedro Mésseder, quen abre o seu libro Abrasivas (Deriva Editores, 2005), inesgotábel de sabedoría, con esta reflexión aforística: Apesar de pouco dotados, certos homens guardam um grão de lucidez, a que basta para intuírem a inteligência de outros. Sentem-na porém como um insulto à própia cegueira. Dedícam-se então a cultivar um ódio surdo. Por vezes tornam-se ferozes.

Convivencias

Co título non sei se pomposo, raro ou cursi, de Convivencias Saudables, o Parlamento de Galicia celebrou onte en Auria un acto conmemorativo dos seus primeiros 25 anos. No Teatro Principal.
Consistiu nun concerto de música galega ou de autores clásicos sobre poemas galegos a cargo de Cristina Pato (unha peza de gaita, o resto ó piano), a soprano Laura Alonso (na foto) e o violinista Leonardo Blanco, excepcionais todos.
Entre as pezas un video insería anacos de poemas sobre Ourense (Otero, Celso Emilio, Eugenio Montes, etc.) e tamén no seu discurso Dolores Villarino, pta. Do Parlamento, leu uns anacos de Otero (por certo, sacaron eses textos do meu libro-escolma “Ourense, craro río, verde val”, aínda que isto non se citou en ningures, nin sequera no programa de man).
O mellor para min foi descubrir a voz de Laura Alonso que nunca escoitara.
O peor, dúas cousas. Un bebé no colo da súa nai facéndolle os coros á soprano (tan difícil é entender que non se pode ir cun neno a estas cousas!!!); unha nova metedura de pata do noso alcalde (citou a José Ángel Valente na contorna da Xeración Nós) e un lene aceno propagandístico no de D. Villarino, citando como logro, p.ex., unha Cidade do Transporte que nin sequera existe.
Para os melómanos que nos seguen, velaí o programa:

1.Seis danzas galegas. Música: Octavio Vázquez. Marcha procesional dos Mato. Costureiriña bonita. Moderato. Imos indo-alalá. Vivace. Muiñeira de Ponte Sam-Paio.
2. As froliñas dos toxos. Música: Eduardto Toldrá. Letra: A. Noriega Varela.
3. Panxoliña. Música: Cristóbal Halffter. Letra: Vicente Risco.
4. Aureana do Sil. Música: Federico Mompou. Letra: Ramón Cabanillas.
5. Destero. Música: Rodolfo Halffter. Letra: Xosé María Álvarez Blázquez.
6. Canzón de cuna para Rosalía de Castro, morta. Música: Isidoro B. Maiztegui Pereiro. Letra: F. García Lorca.
7. Lúa descolorida. Música: Osvaldo Golijov. Letra: Rosalía de Castro.
8. Chanson Espagnole. Música: Maurice Ravel. Letra: Trad. Maison du Lied (Rosalía de Castro)
9. Soedades: Música: Marcial del Adalid. Letra: Rosalía de Castro.
10. ¡Un home, Santo Antonio!. Música: Joaquín Rodrigo. Letra: Rosalía de Castro.

As Seis danzas a cargo de C. Pato ó piano e o violinista L. Blanco. O resto, C. Pato ó piano e a soprano Laura Alonso. O acto rematou co Himno Galego cantado (completo!!) por un corista da Coral de Ruada (de xeito magnífico, por certo). Había tamén abondo barullo de cámaras gravando: supoño que o emitirán na TVG en calquera momento.

Á rapañota, de Bieito Iglesias (ECG 31 xaneiro)

A caricatura do Bieito é de SUSO SANMARTÍN e saiu en Tempos.

Antonte líase neste diario un título alegre: "Chega o antroido máis divertido". O cabezallo do artigo anunciaba concursos de filloas e rebulideiras carautas propias da sazón; pero o mesmo podería referirse á prebatalla electoral, a esa música mazadora e pegadiza que nos convida a un baile de máscaras. Cando se dá o braquinazo de saída dunha campaña, volvémonos coristas de Marisol, espectadores de cinema en sesión de tarde: "La vida es una tom, tom, tómbola de luz y de color". Nas tómbolas que pousan nos paseos da Alameda -alá polas festas da Ascensión e do Apóstolo- rara vez che toca algo que pague a pena, son atraccións de feira que meten moito ruído, abouxando os xardíns e as rúas inmediatas, para despacharte as máis das ocasións con ridículos premios tales como caxatos de caramelos ou bonecos vestidos de flamengo, con chapeu cordobés e coa cara de Felipe González. Na rifa electoral, por contra, pódeche tocar un Ministerio de Familia ou a pedrea dun fachuco de billetes devoltos por Facenda.
Haberá quen considere noxento este tipo de electoralismo, quen se sinta insultado ao ver que os líderes políticos queren comprar o voto con catro cadelas. Non lles falta razón aos que se incomodan coas ofertas, primeiro porque nos toman aos electores por xente parva ou venal, e segundo porque as promesas se incumpren ou son inxustas. Así por exemplo, darlle catrocentos euros a todos (ricos e pobres), como pretende Zapatero, atenta contra a xustiza distributiva: para os humildes é cativo aguinaldo, mentres para os opulentos privarse desa cantidade é como arrincar un pelo dun boi.
No entanto sospeito que a rapañota colleita sufraxios e que parte do pobo vende a papeleta por uns patacos. Non quero eu quedar de puro, teño un prezo como calquera, somente que os candidatos non mo poden pagar. Votaría por Rajoy a troco dunha millonada que me levase lonxe, onde nunca máis o vise dediante.

Promesa cumprida

Atendendo a suxerencia dalgún contertulio, Rivas quixo deixar unha

dedicatoria para esta casa que tan ben coñece. Velaí:

Ás Uvas da Solaina e a Marcos, que mantén a horta de Itaca, meu amigo. Manuel O' Rivas. Ourense 29-I-08.

Como esta, O´Rivas debeu asinar unhas 30 ou 40 novelas nesa noite. Estivo asinando, sen repouso, entre as 10,05 e as 11 h., que baixamos cear. Todas a pluma (manexa xa con máxima destreza esa técnica) e co mesmo agarimo, sempre con algún debuxiño, e falando de vagar cos mozos ou persoas que se lle achegaban. Así se traballa esa empatía que xa se comentou aquí.

(Por certo, amigo Xoán da Coba, agardamos o seu diagnóstico grafolóxico).

P.S.: houbo referencias a Itaca e a Ulises na súa conferencia, como poderán comprobar na versión gravada.

Unha conversa informal

Andoliña 30 xaneiro. Imaxe de Picasso, O vello bufón, 1963.

Un posible diálogo, onte mesmo, nunha cidade galega.

"Oíches, desta vez si que se pasou o Zapatero co dos 400 euros. Pero, onde imos chegar? Isto é un cachondeo. Mercadeo puro e duro, niso están a converter a política e as eleccións".
"Pois, si. Tes toda a razón. Diríase que nos toman por parvos. Ou por menores de idade: toma ese caramelo e cala, rapaciño. Ou por débiles mentais. Ben se ve que idea teñen de nós".
"É que ás veces danche gañas de mandalos a todos a ese sitio. E que logo só vaian votar os seus militantes e os que cobran do partido, que a eses si que lles interesa o conto, aínda que non lles dean os 400 euros. Que, ademais de votar, tamén temos dignidade, ou non o sabían? Alguén terá que dicírllelo a estes novos xenios da nosa política. Así que un voto vale agora 400 euros?".
"Éche ben certo. Pero, que queres que che diga? Porque mira para os outros, vaia miñas xoias tamén. Agora fichan a Moncho, o exalcalde de Sada, un bo peixe, e á filla do exalcalde de Ponteareas, despois das guerras que alí tiveron. O poder moito pode: derruba muros e resucita amizades. A min dáme noxo. Oes, ponnos aquí outro viño!".

Manuel Rivas

Concordo co dito máis abaixo por Etxe. Escoitei falar bastantes veces a Manuel Rivas, pero nunca como onte. O Liceo a rebosar: 246 persoas, contadas (dende enriba, por min). Público diverso, dende alumnos de Institutos a persoas moi maiores, diverso en ideoloxías e sensibilidades. Trala miña presentación, Rivas falou uns tres cuartos de hora (8,3o a 9,15) lendo e comentando dous relatos-memoria: un sobre a súa nai, outro sobre o seu pai. Co do seu pai xa se notaba un in crescendo de entusiasmo na sala. Pensamos que acababa pero Rivas emocionouse e tirou para diante (eu non teño présa, vostedes verán): xa sen papeis, só unhas notas con tres ou catro nomes soltos (Chao de Felisa, Reimundo Patiño, Rodríguez Pampín, etc.), o escritor abriu a caixa dos soños e da infancia e embalouse. Falou sen parar ata as 10,5 horas. Case ninguén se levantou. Xa non podía haber coloquio: tal era a tensión da sala, calquera intervención rebaixaría aquilo que, dixen eu ó remate, non era unha conferencia, senón outra cousa. Un xénero superior, habería que buscarlle nome: un anaco de vida transformado en literatura. Por sorte, os que non asistiron, poderán escoitala dende mañá na web do Liceo (http://www.liceodeourense.com/). Fotos Trebolle.

No apartado de COMENTARIOS, colgo a miña presentación, que é longa de máis para poñela aquí (e que creo que tamén lle gustou á xente, polo que me dixeron).

PAN POR PAN xoves 30 xaneiro. O´ Rivas. Había case 250 persoas na conferencia de Rivas no Liceo: eu estaba arriba e puiden contalas mentalmente. Creo que Rivas chegou coa idea de falar unha hora ou pouco máis: leu un relato sobre a súa nai, logo outro sobre o seu pai, ben fermoso. Despois, emocionouse e seguiu falando, como mínimo unha hora e media: “eu non teño présa, vostedes verán”. Case ninguén se levantou. Porque asistiamos a algo especial: moito máis que unha conferencia, unha boa dentellada da vida transformada en literatura na súa maxistral intervención. Ademais dun escritor de primeira liña, Rivas é un gran tipo: a isto chámanlle empatía e Rivas captouno. Percibiu a fascinación do seu público e non quixo parar. O mesmo público que esperou logo unha gran cola para que lles asinase un libro. Todos saímos gañando. Os que non estaban teñen sorte: poderán escoitar a súa intervención, colgada na web do Liceo.

Neste mundo cabrón...

(Afonso Monxardín, GH 29 xaneiro). Imaxe: cerámicas con paxaros, de PICASSO.

O artigo completo
(...) Outro de por Punxín faloume dos setenta e sete tipos de paxaros que coñecía. Viña canda el voando xunto ao transporte escolar, un seu amigo merlo ao que lle cortara por baixo da lingua e que se achegaba no patio cando asubiaba o rapaz. E disque algo falaba o becho pero eu nunca o oín. Outro rapaz da Serra do Suído falaba un galego rarísimo e contaba por centos (no catorcecentos noventa e dous, seica descubrira Colón América). Está a vella morrendo e está a vella aprendendo. E aí atrás comentoume meu irmán profe que tivera de alumno un neto dun filósofo popular. O rapaz transmitiulle a esencia do pensamento do ancián pautada cos silencios adecuados. E tal como se constrúe o avance da reflexión, do coñecemento e da ciencia, engadía sobre o sabido e asumido, a achega persoal. "Neste mundo cabrón cada un anda ao seu (pausa longa) menos eu (pausa aínda máis longa) que ando ao meu".

"As dúas gorras de Víctor Freixanes" (Xosé M. Sarille, ECG 29 xan.)

"Desaceleración e política económica" (Xaquín Fdez. Leiceaga, ECG 29 xan.)

axenda
Manuel Rivas: A corpo aberto
Salón Nobre do Liceo, martes 29 xaneiro, 20,15 h.
XVIII Encontros Literarios

Capa. Pan por Pan 29 xaneiro.

Escoito nun informativo que se descobren en México tres mil cincocentas fotos de Robert Capa, un dos máis grandes da fotografía mundial, que contou a nosa guerra civil dende a súa cámara. A realidade é así de caprichosa e arbitraria: especialistas que levan anos a estudar as fotos de Capa terán que reiniciar agora os seus estudos. Aínda andamos a esculcar cousas sobre a Gioconda (confírmase que era Lisa Gherardini, esposa de Francesco do Giocondo, mercador de Florencia) ou a estudar os aparellos científicos e tecnolóxicos que soñou e deseñou Leonardo: algúns ata poden chegar a funcionar. En cambio, a emoción dun poeta medieval ou dun artista renacentista segue tan viva como no momento en que naceu. Por exemplo, nestes versos de Pero Meogo: “Levou-s´a louçana, / levou-s´a velida;/ vai lavar cabelos/ na fontana fría,/ leda dos amores,/ dos amores leda”.

Quand'eu vejo las ondas

Para Xosé Manuel González

Quand'eu vejo las ondas

e las muyt'altas ribas,

logo mi veen ondas

al cor pola velyda:

maldito seja'l mare,

que mi faz tanto male!

Nunca vejo las ondas

nen as altas debrocas

que mi non venhan ondas

al cor pola fremosa:

maldito seja'l mare,

que mi faz tanto male!

Se eu vejo las ondas

e vejo las costeyras,

logo mi veen ondas

al cor pola ben feyta:

maldito seja'l mare,

que mi faz tanto male!

Cancioneiro da Biblioteca Nacional 903, Cancioneiro da Vaticana 488
Cantiga de amor (mariña) de Roi Fernandiz, clérigo de Compostela

(Na imaxe, A onda, de W. Bouguereau, s. XIX)

Precampaña (2). Eleccións 2008 e o discurso dos nosos políticos.

"O cambio debería ser máis acelerado" , entrevista a Francisco Rodríguez (El País 27 xaneiro)

Canto vale un voto? 400 euros?

Aznar acusa al PSOE de aplicar "viejas prácticas caciquiles" para "las compras de votos"
Llamazares tilda con las mismas palabras la promesa de Zapatero. (El País 28 xaneiro)

engadidos...

Renovación popular á galega: Feijóo rescata dous homes da ala máis dereitista do PP (EL País 29.01)

Fidelidade IGUAL A Mediocridade, di Miguel A. Aguilar en PREMIO Á SUMISIÓN (EP 29 xn.)

DEBATES INOPORTUNOS POR IMPOSIBLES

La Región 28 xaneiro 2008 (Imaxe: Cervantes, por Siro)

En campaña. Estamos en campaña electoral e non é o momento oportuno para certos debates. Por exemplo, o dereito ó aborto (volven saír as pancartas á rúa de hai 30 anos) ou o tema do laicismo e as relacións entre relixión e Estado. “En España non hai un problema de persecución laica nin un problema de inxerencias relixiosas. A Constitución resólveo ben. Somos un Estado laico que recoñece, como é lóxico, o dereito á liberdade relixiosa”, dicía estes días o filósofo José A. Marina. Os ritmos da campaña electoral, engadía, son o peor momento para tratar estes temas, porque é a hora da esaxeración e do disparate, da simplificación, o esquema fácil e o titular sensacionalista.
Xa sabemos o que propón cadaquén ó respecto: sería de agradecer que non se caia na demagoxia máis burda. A Igrexa ten na realidade un trato de privilexio a nivel económico e fiscal en España e iso non casa coas protestas habituais dalgúns bispos, non todos (o de Ourense amosouse prudente nunha recente entrevista). Por parte do poder civil tamén debeu chegar xa a hora de preguntarse qué sentido teñen certas liturxias e cerimonias onde se invoca a autoridade eclesiástica cun ritual mesmo de servidume do poder civil cara o poder relixioso: por exemplo, tantas ofrendas e similares en que se lles pide ó Apóstolo que interveña para solucionar o terrorismo en España, a crise económica e cousas así. Son estes acenos propios do século XXI?
Humor e comicidade. “Nunca busquei a sátira, senón o sorriso intelixente, que o lector aceptase o meu convite de ir máis alá da propia noticia e da propia caricatura, aproveitando que eu podía dicir en broma o que os meus compañeiros non podían dicir en serio, escribindo”: tal dixo o caricaturista e humorista gráfico Siro López o pasado xoves en Compostela, no transcurso da homenaxe que lle fixo o Colexio Profesional de Xornalistas de Galicia. O xogo humorístico, engadiu Siro, teórico das esencias do humor, consiste en dirixirse á intelixencia e ó sentimento: “cando presentas un antiheroe, un tolo como O Quixote ou un xenio como Charlot, o que buscas é un sentimento de solidariedade ante uns personaxes de gran nobreza e integridade moral, ante os que podes sorrir, pero non rir, se tes corazón”. Creo que Siro aprendeu esta lección nos debuxos de Castelao, que tan ben coñece, mestre tamén en entender o humor como empatía e solidariedade cos máis humildes e desposuídos.
Humberto da Cruz. Pasou esta nova bastante desapercibida: a morte de Humberto da Cruz, profesor de Socioloxía na Complutense e fundador da asociación Amigos da Terra. Fora tamén director xeral do Icona, membro da delegación española na Cumbre de Río en 1992, polo movemento ecoloxista, e un dos primeiros historiadores do ecoloxismo español. A súa bibliografía sobre temas medioambientais é moi extensa e, cando o ecoloxismo non era aínda un tema relevante nos medios, primeiros anos 70 por exemplo, a súa sinatura era habitual nas revistas sobre natureza e ecoloxía de España. Nos últimos anos estivo a traballar en temas de etnoecoloxía, no amazonas colombiano.

cen anos de historia cultural:

1992: Voces femininas na lírica

(Na narrativa)

Vento de seda é a primeira novela de Bieito Iglesias, a cabalo entre as memorias da infancia e o retrato xeracional. Salvador García-Bodaño estreábase na narrativa cos relatos de Os misterios de Monsieur D’allier e Xosé C. Caneiro gañaba o premio Xerais con O infortunio da soidade. De Luísa Villalta é a novela de acenos musicais Siléncio, ensaiamos e de Ramón Caride, Soños eléctricos, premio Blanco Amor 92, en clave dunha sociedade robotizada de ciencia-ficción. No xénero do relato aínda hai que engadir títulos como Tres historias para ler a noite, no rexistro da narrativa de medo, de Paco Martín; Contos das Américas e Contos do Impaís, de Xavier Alcalá; Contos de xustiza (varios autores); os Contos do Castromil (varios); Algúns outros, de Manuel Lou­renzo González, premio Torrente Ballester; A memoria perdida, de Lino Braxe; Caladamente, de Riveiro Loureiro; O soño dirixido, de Vítor Vaqueiro; O Eco de Ramallón, relatos humorísticos de Afonso Álvarez Cáccamo; e Amálgama de desquiciados, de Xosé Luís Martínez Pereiro. O ano narrativo completábase con Loaira, novela compostelá de Rey Ballesteros; a novela Margarida D’Ouridac, de Antón Risco; O cazador, de Xerardo Méndez; Amor de tango, de María Xosé Queizán; O cego de Pumaredón, novela de Fernández del Riego; Cándido Branco e Cabaleiro Negro, de Darío Xoán Cabana; Xerusalén, Xerusalén!, de X. Bernárdez Vilar; O cazador, de Xerardo Méndez; O segredo do novicio, de Andrés García Vilariño; A vida pechada, de Lois Xosé Pereira; os contos A groria é un afiador, de Sindo Seixido, e Nidia, obra recuperada de A. Alonso Ríos.

O artigo completo en Galicia Hoxe

(Imaxes: Bieito Iglesias, en foto de Tino Martínez; Lois Pereiro, nun debuxo de Reimundo Patiño, e Salvador García-Bodaño).

en poleiro alleo

* Gabriel García Márquez escribe sobre Shakira (que interpreta a música da versión cinematográfica de El amor en los tiempos del cólera). Seica son amigos e se admiran mutuamente (en Youtube: García Márquez bailando, ou intentándoo...)

* Aparecen en Chile caricaturas ata agora descoñecidas de Castelao (informa GH)

* E a miña noraboa a Xesús Manuel Suárez, compañeiro de traballo e novo presidente, dende onte, do Partido Galeguista (agardemos que a histórica sigla recupere un itinerario coherente).

O idioma.

Pan por Pan domingo 27 xaneiro. Imaxe de Emil Nolde: Home e muller, 1912.

Alguén introduciu o tema dos idiomas na campaña electoral. Un auténtico desatino. Ese alguén foi Mariano Rajoy, seica abraiado pola sorte do castelán. De verdade, alguén pode crer que o castelán, por exemplo, estea ameazado en Galicia? Eu non entendo esta estratexia electoral. O venres un amigo convidoume a xantar nun coñecido e céntrico restaurante de Compostela. Nunha mesa, moi perto, estaba Núñez Feijóo, con quen eu nunca falara. Cando marchou, o líder do PPG veu falar co meu compañeiro de mesa. Un chisco crispado, botoulle en cara ó meu amigo que o estaban a presentar como inimigo do galego. O meu amigo díxolle que non tal, pero que as teses de Rajoy sobre o idioma non tiñan sentido en Galicia. Núñez Feijóo replicou co “bilingüismo harmónico” e co 50 por cento para cada idioma. Ulo ese 50 por cento para o galego nos medios de comunicación, por exemplo?

Chovinistas. Pero, cervantinos o quevedescos?

(…) Decía Torrente Ballester que España es por naturaleza, y contra lo que creen los españoles, tan chovinistas como los británicos o los franceses, un país quevedesco. Los españoles, por el contrario, nos encontramos generosos, románticos, justicieros, como Don Quijote, pero lo cierto es que raramente podemos dejar de ser quevedescos, o sea, cáusticos, venenosos y, al contrario que Don Quijote, serviles con el poderoso y despóticos con los humildes. El cervantino ama la risa, y aún más la sonrisa; el quevedesco, la carcajada, el esperpento, el astracán. Con un cojo puede Cervantes, que era manco, reírse de buena gana, sin acordarse de su cojera; mala suerte la del manco que se cruce con Quevedo, que era cojo, porque le hará víctima de su mordacidad. En España no suelen ser cervantinos ni los cervantistas, mientras que son quevedescos hasta los que se creen cervantinos. Y con todo…

Nuestra tarea es buscar a los cervantinos donde quiera que se hallen. No es fácil, cierto: son silenciosos, discretos, orillados. No sermonean a la gente, viven y dejan vivir. Acaba de morir en Barcelona, nonagenario, uno de estos raros seres, el escritor Ramón Carnicer, y ha muerto tan cervantinamente que su muerte ha pasado inadvertida para todos. La lectura de sus libros, leves y profundos, haría mejor a este país, qué duda cabe, pero no va uno a amargarse o a protestar porque sólo los lean cuatro gatos. La verdadera vida es de unos pocos. Stendhal los nombró mejor que nadie, llamándoles los happy few, los pocos felices. Felices, porque están predispuestos a la alegría, y pocos, porque viven de espaldas, como nobles romanos, a lo que piensan, hacen y atropellan los famosos bárbaros.

Los Happy Few, Andrés Trapiello, Magazine 20.1.08

(Encantoume este artigo de A. Trapiello, aparecido no Magazine que en Galicia distribúe o Faro de Vigo. Tanto que o día que discutamos unha posible Constitución deste blog, eu propoñería esta reflexión como artigo número un).

Sobre o negacionismo do Holocausto (Afonso Vázquez-Monxardín)

Texto de Afonso Vázquez-Monxardín e presentación da intervención de Edwin Yabo na conferencia sobre o negacionismo do Holocausto e a memoria das súas vítimas.

Memoria da Shoáh (Afonso Monxardín, ECG 27 xan.)

O BNG IMPIDE QUE O PARLAMENTO CONDENE O NAZISMO E HONRE A MEMORIA DAS VITIMAS (nota da AGAI, Asociación Galega de Amizade con Israel, en Comentarios).

Miguel Anxo Fernán Vello
CADERNO ABERTO 21-24 XANEIRO 2008 (Galicia Hoxe)

O amigo Fernán Vello fixo durante esa semana unha xeira de artigos sobre a realidade da literatura galega hoxe, na poesía e noutros xéneros. Axunto agora os seus cinco artigos (en COMENTARIOS) para dar a oportunidade de lelos completos e con máis coherencia. Non abondan demasiado estes achegamentos de conxunto, por iso pensei que pagaba a pena traelo aquí.

Letras galegas do noso tempo (I).

Coincido eu plenamente con Avelino Abuín de Tembra: "Nunca se produciu en Galicia tanta e tan magnífica literatura desde a Guerra Civil. Unha promesa de lingua forte, digna e decorosa. ¡Aval e garantía de supervivencia!". A literatura galega que se produce hoxe, no seu conxunto, é unha aposta polo noso futuro como país –nación con cultura propia e idioma propio– e constitúe unha realidade de gran transcendencia artística e estética. E todo isto é demostrábel. Existe, por exemplo, unha pléiade de poetas novos –e as mulleres aí son máis visíbeis, aínda que hai nomes masculinos de indubidábel calidade– que non ten parangón, na súa diversidade e valores poéticos per se, non só na Península Ibérica senón no conxunto das poéticas europeas. E esa xeración nova –poetas que andan agora arredor dos 30 anos–, unida á xeración anterior –a chamada Xeración dos 80–, son talvez o momento da poesía galega máis importante –xunto co período medieval e o rexurdimento do XIX– de toda a nosa historia. A poesía galega actual, señores destrutores do país, é unha realidade luminosa que percorre Europa.

(O artigo completo en comentarios)

en poleiro alleo: da lingua, do comer e do beber...

Castelán con palabras galegas, A. Piñeiro (LR 26 xan.)
Contra lo que tengo por costumbre desde hace años, este artículo voilo escribir en castellano. Pero no en castellano antiguo, como podría suponer. Ni tampoco con la intención de que me se entienda. Si no con el claro propósito de que me se lea con la misma tolerancia y seame aceptado con la misma impunidad (en lo que refiérese a la colocación de pronombres) con la que a menudo todos leemos y escuchamos artículos y declaraciones, comunicados y mítines, de políticos de toda casta y condición, ya sean ’rexeitadores’ de la causa, ya ultradefensores a ’esgalla’ de ese híbrido de mínimos (aunque no créalo, sé de una profesora de gallego que del ’grazas’ ha pasado definitivamente a ’Franza’) que ahora debemos hablar si queremos nos colocar en el bando de lo politico-lingüísticamente correcto y no táchennos de enemigos del gallego, como a menudo suelen hacer algunos incautos que acúsanme de estar contra Galicia y contra el gallego.
(Segue o artigo...)

Cuestión esencial dous, A. Vázquez-Monxardín (LR 26 xan.)
Hai tempo puxen enriba da mesa un tema de se era mellor a cachucha ou o lacón para o cocido. Eu apostaba por unha terceira vía, que era o dente, e o asunto trouxo unha cola antropolóxico-gastronómica moi longa no exitoso blog ’Uvas na solaina’ que Marcos Valcárcel ofrece como espazo de reflexión e lecer a amigos e internautas.
(segue o artigo...)

ENTRE HORTAS E PORTAS, de Xosé Manuel González
29. Memoria son.
María Xosé, Saleta, Rosalía e Xosé Alfonso
non poden estar aquí. Son o presente..



Praza do Campo Castelo.
A torre coa campá é a do concello; a outra, da igrexa de Santiago, A Nova.
A casa máis á dereita, branca, debeu ser a de Ánxel Fole cando neno.
(Tomado de http://personal1.iddeo.es/palvez/lugo/lugo2.htm)

Non sempre a evocación é exercicio de saudade. Lembrar pode ter movemento espontáneo, comparanza desapaixonada ou intención conquistadora. Para uns acaba en noción de derrota, outros conciben motivo de esperanza. Peso de vida, grácil rebrinco lizgairo.

Cinco décadas ascenden San Pedro morosamente; de socato, alí volven estar a delegación de Lotarías e un encerado exterior cuberto a xiz, numeracións, premios en peseta, trinta millóns no alto. Un neno que ía con présa de neno demora ollada en infantil dispersión, aquel escaparate amosa libros: un autor, nome de látego, Knut Hamsun; título conciso, “Gog”, que é case onomatopea do estentóreo, insinúa estraños mundos e envía atención ao Giovanni Papini inscrito na cabeceira. Corenta anos despois, non foron lidos.

O neno trae, seguramente de Aquilino, unha pedra de mecheiro. Case transpondo a porta de San Pedro, lembra que tamén se lle encargara carne; onda o Campo do Castelo, fronte a tabernas, un chanzo méteo onde despacha un home de beizo groso, pouco pelo, voz algo sibilante. Manexa coitela, amablemente serve o quilo de bistés por bastante pouco carto. O neno sabe que é vianda un tanto dura, enerxía -porén- certa; atrás quedan rótulo e figura equina. As décadas agachan que certo home de cincuenta criará filla moi amante de cabalos, amazona.

Pasou a vacación de Nadal, retorna a escola; “colexio” para o neno, denotando pagamento moderado. Nunha esquina de Ramón Montenegro hai letreiro cuberto de vidro, fondo negro, co xugo, as frechas, unha lenda: “Hogar del Productor”; xantan alí moitos obreiros, condición nominalmente reconvertida na orde franquista. O primeiro andar da casa alberga academia que certo mestre segoviano, depurado, abrira na cidade. Cativos e cativas, xuntamente, practican debuxo e caligrafía copiando cartonciños (o máis cobizado, “En la fiesta de San Borombón...!”, parranda e animais); aprenden historia e xeografía en competición por parellas; contas, Historia Sagrada; os sábados, lectura: Marco Polo e Pigafetta serán memoria, marabilla, gozo presentido en viaxe, en exotismo. Se ben o titular xa pouco para, ese colexio de don Gregorio ten sona merecida, e os pais do neno esfórzanse en pagalo. Morrendo o século, un corentón encontrará o vello didacta en determinado conto; verá unha imaxe del, algo retorta, en gran pantalla.

Gozosa sexa escola que transmite e nutre vida. A vida que anda fóra, rolando con monotonía desfeita por xornadas de mercar no centro, coa mamá, e escaparate que por unha vez non é espectáculo devecido; ou esa celebración onde o rigor económico dá lugar, sen inconsciencias, a principio xubiloso: “un día é un día e un peso gastouse”. Pouco gasto se fai fóra nun entroido case non enmascarado: percorre o neno San Roque, travestido en feminino polas primas, e como único sinálao o circundante indumentado de diario; as primas, maiores, irán ao baile do Círculo das Artes, que un cronista proclama “Los Carnavales de nuestro pueblo”. Quince anos despois (1979?) retornan disfrace e rueirada que a lembranza nunca perdera.

Non sempre tempo pasado foi peor. O neno vivía rodeado de animais; ratos había polas casas, sapos, rans e vacalouras en poza ou trozo verde; cans e gatos transitaban, testemuño de vida azarosa e procura de sustento. O home de cincuenta viu desratizar; lembranza é a vacaloura, ilustración o sapo no libro dos seus fillos; un can doméstico arrastra o abandono, boquexa un michiño moribundo en tanto marcha o condutor inadvertido.

Non sempre o tempo pasado foi mellor. Chega Paco Cerillas arrastrando perna e brazo paralizados, inician cativos a mofa, prepara el un esgarro como argumento disuasorio; o rapaz maior que se pensa coche xorde alasando, hai solaz para algúns (“ata che mete as marchas”), olla e lamenta -compasivo- o pai do neno: “e non o recollerán?”. As décadas verán recollida, atención, educación para tal desvalemento.

Banda sonora para o sentimento. Canta Edith Piaf, un himno de melancolía esperanzada.

Poemas breves (e 3).

Pan por Pan sábado 26 xaneiro

Na súa visión da paisaxe moitos poetas achegáronse á poesía popular, tamén de formas breves, para manifestar os seus sentimentos. Así o fixeron os autores imaxinistas da nosa vangarda republicana e nesa liña podería inscribirse este fermoso poema de Aquilino Iglesia Alvariño, de 1931, titulado “Definición”:

A noite é o pranto do día,

lágrima inmensa de sombra

que escorre sobre a campía.

O ventiño da mañán

limpa-lle os ollos á aurora

roxa de tanto chorar”.

Tamén na poesía civil e rebelde encontramos poemas moi breves. E na sátira: lembren os “Epitafios” de Celso Emilio. Outro autor que se achegou a cotío ó poema breve é Afonso Pexegueiro, en “Seraogna” e en “Circos de auga”. Esta que segue é unha das súas achegas que máis me gustan:

Para que queredes un poeta vivo

se non sabedes qué facer con el;

matádeo e celebraille as pompas.

REPORTAXE en LUCES (EP 25 xaneiro, D. Salgado)
As expectativas incumpridas do cambio
Personaxes da cultura falan de mudanza nas formas pero non no fondo

A reportaxe completa
Para o historiador ourensán Marcos Valcárcel, porén, existiu unha "sobredimensión das expectativas" en relación ao novo goberno. "Os creadores agardaban máis iniciativas novidosas, máis imaxinación nas instancias culturais", considera, aínda que recoñece "inercias herdadas en certos campos". Valcárcel repasa o programa cultural histórico do nacionalismo: "O nacionalismo, que agora leva a política cultural na Xunta, sempre baseou a crítica na falta de democracia, mais a xestión non se diferencia demasiado do anterior, con grandes espectáculos e falta de participación das asociacións de base".
(Fun un dos entrevistados nesta xeira cultural: as miñas argumentacións, como é lóxico, foron moito máis completas e quizais máis matizadas (falei mesmo por sectores culturais): cando poida procurarei traelas aquí de forma mellor estruturada. Xuguen vostedes mesmos as opinións dos diferentes entrevistados).

Poemas breves (2).

Pan por Pan venres 25 xaneiro. A imaxe é de Ghirlandaio.

De Rosalía a María Mariño, de Novoneyra a Celso Emilio, foron moitos os poetas de noso que empregaron algunha vez o rexistro do poema breve ou moi breve: catro, cinco, seis, sete versos, etc. Xa o fixo Rosalía de Castro para evocar o amor (“Cando era tempo de inverno”) e a dor dos emigrantes, a traxedia da angustia (“Qué pasa ó redor de min?”) ou a forza humana do desexo en “Pelouro que roda”: “Dou encomenzo pensando;/ despois, gustoulle pensar;/ e deste gusto ó deseio/ a toda presa se vai./ E decote descendendo, /descendendo sin parar,/ desde o deseio ó pecado/ a toda presa se vai”.

Manuel María inmortalizou no libro “Terra Cha” a forza expresiva das paisaxes natais con natural intensidade: “A Terra Cha somentes é;/ un povo aquí, outro acolá,/ mil arbres, monte raso,/ un ceo chumbo e tráxico/ no que andan as aves a voar./ O resto é soedá.”