Primeiras fotos republicanas (de Pepe Trebolle)

Beiras con Acisclo Manzano na Praza Maior. Parada diante do monumento a Bóveda de Buciños. Praza de San Martiño, Catedral e Cristo de Acisclo (clicar nelas para amplialas)

Primeira impresión

Realmente grandioso: o roteiro republicano en homenaxe ó Volter. No segundo piso do Mesón de María Andrea os homenaxeados: Xosé Luís De Dios, Buciños, Acisclo, Arturo Baltar, que parecía querer esconderse tras da porta. Dos vivos só faltaba Virxilio. A Praza do Eirociño chea antes de empezar. E ata o remate, máis de tres horas, mantívose toda a xente en tensión.
Varios centos de persoas: que calcule quen queira. Pero todas ilusionadas. Grupos musicais (marabillosos os bielorrusos-galegos de Rusga), grupos teatrais, recitadores, etc. Moitos momentos cheos de contido e paixón. Algún dos máis emocionantes. Fernando Dacosta na Barrela co seu texto da autodefensa de Alexandre Bóveda, e cos compañeiros de Sarabela. Elena Seijo como viúva lía entre saloucos a carta de Alexandre ós seus seres queridos. Case saltan as bágoas na recreación da infamia.
E a Banda Municipal tocando o Himno de Riego diante de Santa Eufemia: nunca tal se vira dende hai máis de 70 anos. Aplausos e voces. Nese momento está o meu carón Alex S. Vidal, vicealcalde, vai saudar ó presidente da Banda. Dígolle, entre bromas: “Se agora saes aí e proclamas a República, como máxima autoridade presente, só vas ter aplausos. É un momento histórico”. Pero perdeu a ocasión.
Centos de amigos/as en peregrinaxe laica e democrática. Marabillosa tamén a intervención do Coro Vellos Amigos, dirixido por Manuel de Dios. Alegroume especialmente velo alí e funlle dar unha gran aperta: ata tiven desexos de berrar “Viva Manuel de Dios” (berrábase nas paradas Viva... para cada un dos artistas). Pero corteime, son así de discreto, qué lle vou facer...
Por alí andaban tamén Xosé M. Beiras e Aurichu, viñeron dende Tui co seu amigo X.L. de Dios e a súa dona: fomos falando un bo anaco de tempo desta Auria sorprendente. E o antigo guerrilleiro Camilo Dios: logo contou o Chisco isto. Pregunteille, di o Chisco, se algunha vez, cando estaba no monte, imaxinou que algún día podería ver de novo unha manifestación masiva, coas bandeiras republicanas pola rúa, gran explosión de ledicia. O Camilo respondeulle: “Por iso disparaba cando estaba no monte”. Contouno Chisco na derradeira intervención no Liceo(e estiveron ben os tres últimos en falar, Fernández Naval “Chisco”, Camilo Franco e Manolo Figueiras).
Durante moito tempo os ourensáns lembrarán este gran espectáculo cívico e de fraternidade. Noraboa de novo ós Amigos da República. Unha chea de rapaces e e rapazas moi novos con gabardina, bigote, cigarro e paraugas facían de Tuchos clonados e multiplicados: homenaxe merecida ó dono da taberna. Alegroume tamén ver moita mocidade entre os participantes na festa: un símbolo do futuro.
Pero o éxito ten un nome. Achegueime no Liceo a Michel Escuriaza a darlle unha mensaxe secreta. El estaba pensando xusto o mesmo. E saiu el en nome dos Amigos da República e reclamou un forte aplauso para a responsable de tan eficaz organización, despois de meses de traballo: Ánxeles Cuña. O Liceo retumbaba cos aplausos merecidos. Ten que haber máis como esta ...

Ourensanía
Entre as últimas entradas (219 xa), engordamos un pouquiño a etiqueta de Arturo Baltar e incorporo tres xoias: un retrato de Otero Pedrayo cos avós de Afonso Monxardín, en Lisboa (achegada polo neto), e dous retratos, ata hoxe inéditos, do poeta comunista e fusilado Manuel Gómez del Valle, achegados estes pola súa sobriña María Paz, a quen tiven a honra de coñecer onte nos actos da República no cemiterio de San Francisco.

Mesa redonda sobre os Artistiñas do Volter no Paraninfo do IES Otero Pedrayo (11 abril 2008).

A fotógrafa Maribel Longueira mándame estas imaxes do acto do venres, convocado pola Asociación de Amigos da República. Falamos nese acto o xornalista e escritor Arturo Lezcano e eu mesmo; presentou o amigo Benito Losada.

Eu non era a primeira vez que falaba alí, pois xa o fixen noutra ocasión, convocado polo propio centro. Pero esta cita era especial: iniciei a miña intervención cunha mención expresa dos fusilados da guerra e citando os nomes da cultura vítimas da traxedia: nese mesmo Paraninfo, como saben vostedes, celebráronse en 1936 os consellos de guerra nos que eran condenados xentes como o poeta Manuel Gómez del Valle ou o alcalde Manuel Suárez Castro, entre moitos outros. Ocasión emotiva tamén porque a conferencia gustou bastante (moita xente felicitounos, tanto a Arturo como a min) e entre os/as asistentes estaban varios descendentes directos dalgunhas das vítimas ou represaliados, ademais dos Artistiñas do Volter.

A AVENTURA DO VOLTER (1)
La Región 14 abril 2008. Imaxe: cadro de Xaime Quessada dos anos 60. (En Ourensanía hai xa unha boa xeira de fotos do Volter e dos seus artistiñas).

Con Risco. Conmemórase na cidade, por parte da asociación Amigos da República e no aniversario do 14 de Abril, a lembranza dos Artistiñas ourensáns do Volter que marcaron a vida cultural ourensá dos anos 60, da man de Vicente Risco. Arredor do creador de “O porco de pé” axuntábanse para falar de todo o humano e o divino os primeiros integrantes do faladoiro: os pintores Xaime Quessada e José Luís de Dios e o escultor Acisclo Manzano. O centro físico dos encontros era a taberna do Tucho na praza do Eirociño dos Cabaleiros, que Risco bautizou como O Volter xa que lle lembraba un café de Zürich, o emblemático Café Voltaire. Ó grupo inicial incorporáronse logo os pintores Virxilio e Xavier Pousa e os escultores Manuel Buciños e Arturo Baltar e na contorna movéronse outros escritores e artistas.
O grupo naceu formalmente xa falecido Vicente Risco, pois foi en setembro de 1963 cando se organizou unha homenaxe a Risco no Volter, presidida por don Ramón Otero Pedrayo, e cando se procedeu á decoración daquela taberna con pinturas e poemas nos paredes, hoxe todos desaparecidos, igual que o propio local, para propia vergoña da autoestima dos ourensáns e dos galegos.
Os murais. A investigadora Sofía Tros de Ilarduya dedicou un libro á aventura do Volter (Ronsel, 1998) e alí cita as obras plásticas e poéticas representadas nas paredes. Entre as principais, a alegoría de “La Puerta de paja” que pintou José Luís de Dios, de 216 por 330 cm., na que aparecen os personaxes desta novela e na banda dereita o propio Risco contemplando o mural e na esquerda os personaxes do Volter: o Tucho, Quessada, Acisclo, Conde Corbal e o propio José Luís de Dios. Outros frescos eran o “Lobigato” de E. Ortiz; “Érguete Galicia” e “Mueran los enanos”, de Xaime Quessada; e tamén se colgaron debuxos a lápiz e pluma de Risco (“Animales”), paisaxes a plumiña de Luís Trabazo e varia táboas de Virxilio, Prego e Antonio Quesada. O tono rebelde da convocatoria quedaba ben cifrado nos títulos das pezas de Quessada ou nos textos que incluíu este artista como “Viva sempre Tovar” e “¡Érguete Galicia pedra a pedra, érguete Galicia e medra”.
Resistencia. A aposta dos “artistiñas” inscribíase nas coordenadas da resistencia cultural das novas xeracións que aboian nos anos 50 e 60: un tempo marcado polo antifranquismo, o galeguismo e a percura dunha renovación estética na arte galega. Como indica con acerto Sofía Tros, todo iso prodúcese sobre un relevante substrato cultural (a cidade da Xeración Nós) e coas achegas dun grupo de persoas que colaboraron con eles e potenciaron o seu labor: entre outros, o crítico e pintor Luís Trabazo, o escritor Ernesto Gómez del Valle, o director do Museo Xesús Ferro Couselo e os mestres de artistas Manuel Prego de Oliver e Antón Faílde. A triste historia da negación cultural do franquismo explica que descoñecesen, en cambio, a obra dalgúns artistas das vangardas galegas como Cándido Fernández Mazas e Manuel Méndez, dous ourensáns esquecidos naquela altura.

en poleiro alleo
memoria histórica (Lalo Pavón, La Región 13 abril)

Dejo para el final, conscientemente, a Manuel de Dios. Sé que su proverbial discreción y la natural humildad que se esconden detrás de toda su humanidad, le hacen mantenerse al margen de cualesquiera vanidades. Le basta sentir a su lado al reducido grupo de incondicionales que se reúnen para casar sus músicas y sus arreglos, algunos de los cuales acaban de ver la luz en forma de CD, sin apenas ruido o más bien en silencio. Pero, ¿qué necesita este Ourense para dejar constancia de la admiración hacia quien -además de excelente profesor para generaciones de estudiantes- durante 35 años, nada menos, ha sido el alma mater de la coral De Ruada, hoy institución artística decana en la provincia, que se encamina hacia el nonagésimo aniversario de su fundación. Primero formando tándem con su hermano Álvaro y luego en solitario, pero maestro siempre, hasta que pasó lo que pasó. La labor de ambos en favor de la música, pero sobre todo del acervo musical gallego, resulta impagable.Manuel de Dios vive apartado del mundanal ruido porque le da la gana, pero acaso también por las heridas de la vida y del alma, y a las primeras han contribuido la desmemoria de muchos -sería honroso que entonásemos un catártico mea culpa colectivo- y el oprobio de unos poquitos.

Cebrián/ Felipe González
La incorporación de los valores religiosos a la política es peligrosa". Felipe González y Juan Luis Cebrián debaten en la Universidad de Brown.
"¿No te parece que es un cinismo que se critique la conexión entre religión y política en el mundo islámico, cuando en España, por ejemplo, los próximos ministros van a jurar su cargo con un crucifijo al lado?", pregunta Cebrián. "¿Te parece racional que la escuela pública enseñe religión? ¿Se tiene ahora que enseñar religión islámica además de la católica? ¿No sería más racional que no se enseñara ninguna?".

Insultados con fondos públicos:
qué burros somos!

Cóntao Cristina Huete en El País: en acto organizado polo Concello, un dos ponentes, do mundo da economía, deu xa coa causa de todos os nosos males:
"Ourense tiene poco talento".
(Se algún lector/a asistiu a ese evento, sería de gran interese coñecer a súa opinión directa)

República. Pan por Pan domingo 13 abril.

Imaxe superior: carné de Antonio Taboada Nóvoa, un dos fusilados no Campo de Aragón (pásame a imaxe X.L. Carrión, a quen lla entregou esta mañá unha filla deste militante das JSU).

Como todos os anos, dende hai unha década, a Asociación de Amigos da República convócanos hoxe a un encontro de lembranza das vítimas inocentes da guerra civil no cemiterio de San Francisco. É só un dos actos programados para estes días, todos eles en homenaxe tamén á xeración dos Artistiñas, que tiña en Vicente Risco un mestre indiscutible. Na noite do venres xuntámonos nunha cea unhas catrocentas persoas, en reafirmación dos valores da democracia, a liberdade e a fraternidade. E non é retórica subliñar estas palabras. Ademais da necesaria e merecida relembranza das persoas que loitaron noutrora polas liberdades, o encontro do venres significou unha ocasión case única para o diálogo entre persoas de múltiples sensibilidades e ideoloxías nun espírito común de convivencia. O cal non é pouco nos tempos que vivimos. Noraboa á Asociación de Amigos da República. (Andaban por alí, na homenaxe do cemiterio... vexan os comentarios)

Revoluciones y contrarrevoluciones, de Juan José Millás (Faro de Vigo, 13 abril)

La diferencia fundamental entre Los Simpson y Los vigilantes de la playa es que con la primera serie piensas, mientras que con la segunda te piensan. Y te piensan como un idiota, un lerdo, un baboso tumbado en la el sofá, quizá en pijama, tocándote la entrepierna. Cuando termina un capítulo, eres más idiota que ayer pero menos que mañana. Cuando se acaba, en cambio, un capítulo de Los Simpson tiene uno la impresión de que acaba de salir de una catedral. Dios mío, qué cantidad de aciertos, de soluciones técnicas, que cantidad de pensamiento concentrado en cada diálogo, en cada situación, en cada historia. Los Simpson están a la altura de Shakespeare, mientras que Los vigilantes de la playa difícilmente alcanzan la de los pechos de Pamela Anderson.

(o artigo completo)

Ourensanía (201 entradas...)

No blog de fotos Ourensanía (á dereita, a icona, con perdón), unha nova fornada de imaxes, máis de 20 novas. Entre elas, algunhas do Ourense antigo como esta da rúa de Alba coa Farmacia Fábrega ou esa fermosa vista dende os balcóns cara a ponte das Burgas. Esta última achegouna David Simón con outras vistas dende os balcóns e tres imaxes do psiquiatra doutor Cabaleiro. Tamén se incorpora o batería Andrés, con foto achegada por Xoán da Cova, e unha galería de oito imaxes de Acisclo Manzano, entre outras (La Centuria, Sarabela, Camilo Franco, Liceo, etc.).

Novo goberno: están vostedes contentos/as? (foto El País)

Continuísmo, di Rajoy; xiro á dereita, engade Llamazares. Caras novas, caras vellas.

Opinen, se lles parece pertinente.

Acúfenos.

Pan por Pan sábado 12 abril

Isto que me sucede de cando en vez tamén lles terá pasado a vostedes: vou polo corredor dalgún edificio oficial ou mesmo pola rúa e escoito unha música; miro aquí e alá e non hai fío musical. Ata que me decato de que pasa un mozo perto de min, conectado a un deses aparatiños de música portátiles e decátome de onde ven o ritmo misterioso: do aparato do rapaz, escoitando tecno ou rap, en teoría para si mesmo. A que altura debe ir esa música para que sexa escoitada tamén dende fóra? Leo nun xornal que o uso destes aparellos está a facer aumentar os acúfenos en moitas persoas: ruídos fantasma que non teñen cura, como tintineos do cerebro ou ruídos neuronais. Algunhas persoas escoitan asubíos tan intensos e persistentes que case non poden durmir: unha sensación realmente horripilante. En fin, aviso para ós mozos que algún día deixarán de selo: por favor, baixen o volume.

Antón Pulido

Paga a pena pasar polo Simeón para ver a exposición de Antón Pulido, o artista de Bóveda de Amoeiro, que se inaugurou onte. Por certo, cun éxito abrumador de público, de Ourense e de Vigo (veu un autobús con máis de 60 amigos, que logo foron cear as anguías a Alongos).

Pulido tivo un presentador de luxo, pois Bieito Ledo estivo brillante enfiando un discurso con humor e lembranzas dos ditos do seu avó, dos que logo facía aboiar algunhas reflexións vitais e artíticas. Un deles: "Para aprender, andar ou ler", tal eran as expectativas da nosa xente noutro tempo. Hoxe pódese sumar, engadiu Bieito Ledo: andar e ler.

Na súa intervención, o amigo Antón Pulido agradeceu a acollida e lembrou as súas terras natais de Amoeiro (estaban presentes alcalde e concelleira de cultura do lugar, que o farán Fillo Predilecto). Tamén houbo palabras de lembranza para Otero Pedrayo con quen subiu unha vez ata o Alto do Piñeiro e alí don Ramón lle describiu os cinco arciprestados que dende alí se enxergan, de Galicia a Portugal.

Fondo colorismo e expresividade: a min gústanme sobre todo os homes en soedade, de costas, retirándose por un camiño...

Mandela.

Pan por Pan venres 11 abril

Hoxe ía escribir sobre o goberno Chávez que obriga á TV venezolana a botar fóra do horario infantil os Simpson: seica son subversivos e dan un modelo de familia negativo, así que o cambian por “Los vigilantes de la playa”. Mellor excitar hormonas que discursos quizais críticos. Pero tamén quero contarlles, porque levo días falando aquí da negritude, que Nelson Mandela, o líder contra o apartheid sudafricano, e o seu partido (Congreso Nacional Africano), seguen na lista de terroristas dos Estados Unidos. As cousas da diplomacia van moi de vagar, xa ven, e a propia Condolezza Ricce, tamén de color, define a situación como “embarazosa”. Mandela foi elixido presidente do seu país en 1994 e premio Nobel da Paz: a cousa terá arranxo logo. Na foto poden ver ó líder negro ó carón dun cartel coa súa man e o número do cárcere que levou cando estaba preso: 27 anos, nada menos.

Un incendio no horizonte...
O escritor que foi cazar leóns a Escocia (Manuel Rivas, El País, 11 abril)

Esoutro día alguén colgou aquí o artigo de Caneiro en LVG sobre a iniciativa de Bieito Lobeira e a galeguización do comercio: xa se falou dese tema, nun fío co artigo de Sarille sobre o mesmo tema, máis abaixo.
O artigo de Rivas de hoxe é puro lume e vai provocar algún incendio (verbal sequera). Cólgoo porque sei que os contertulios quererán opinar: fágano, se é posible, de forma seria, argumentada e respectuosa cos dous (Rivas e Caneiro).
Eu, se mo permiten, case me vou abster de participar: os dous son amigos e prefiro manter esa amizade, se é posible.

entrevista de X. M. del Caño (3ª e última parte)

Conseguiu un grande impacto co seu estudio sobre a prensa ourensá.
- A prensa en Ourense e a súa provincia (1987) é a miña tesiña de carreira, que dirixiu Ramón Villares. Ese traballo reflicte o meu interese pola historia de Galicia, que eu quería investigar, e a inclinación que sempre mostrei pola prensa. Selecciono recortes de xornais, suplementos e coleccións dende os 14 anos. Na actualidade teño tres ou catro habitacións da casa cheas de papeis. Polo tanto, fixen unha catalogación de toda a prensa de Ourense nos séculos XIX e XX.
- Moita xente recoñeceu que ese libro foi unha fonte valiosa, como traballo de apoio á investigación.
- Xente que tivo que estudar temas de historia, de arte e literatura, utiliza ese estudio como fonte primaria de información.
-¿A que fondos recorreu?
- Consultei arquivos públicos e privados de toda Galicia, como a Biblioteca Penzol, o Museo de Pontevedra, a Academia Galega e a biblioteca do Mosteiro de Poio. Tamén encontrei algunhas cousas na Biblioteca Municipal de Madrid. Tiven que ir alí varias veces. Consultei o Arquivo Histórico de Ourense e o do Concello, que tamén ten fondos interesantes, ademais de arquivos privados. Tiven a oportunidade de traballar cos orixinais de La Zarpa, cando aínda estaban na casa das sobriñas-netas de Basulio Álvarez, que vivían ó lado do Parque Infantil. Esa biblioteca comprouna a Deputación. La Zarpa deunos unha visión diferente da historia de Ourense, que era un medio republicano, fronte a La Región, que era un medio católico de dereitas, da república aceda. La Zarpa foi sempre a voz dos republicanos, dos galeguistas, dos socialistas e dos movementos obreiros. Un ano despois fixen a tese doutoral, dirixida tamén por Ramón Villares, sobre a II República en Ourense, que non chegou a saír nun volume, pero publicáronse de corenta ou cincuenta artigos sobre o tema. Esa tese case sería imposible de facer sen La Zarpa.
- Achegouse ó patriarca das letras galegas.
- Ramón Otero Pedrayo, vida, obra e pensamento (1988), escribino en colaboración con Xosé Ramón Quintana. Ese libro demostrou que Otero foi un líder galeguista, de pensamento nacionalista, moi consciente e moi radical en moitos aspectos, e ó mesmo tempo tiña unha visión do mundo conservador e católico. Esta foi a principal achega do libro. Foi polémico, porque algunhas persoas non entenderon que utilizaramos o adxectivo conservador aplicado a Otero, que non era incompatible co adxectivo nacionalista. Otero era conservador, ó mesmo tempo liberal, un home ilustrado, moi intelixente e que tiña unha idea de Galicia moi clara, pero unha idea de Galicia sustentada na visión católica do mundo, sen ningunha dúbida.
- Fixo biografías de Eladio Rodríguez González, Xoaquín Lourenzo e Ferro Couselo.
- Eladio Rodríguez é o gran poeta do Ribeiro, un home moi vencellado á terra, á natureza, que fai unha poesía telúrica, nunha procura, nunha especie de misticismo ou de busca da sacralidade da natureza. Xaquín Lourenzo é o gran estudoso da etnografía. Foi un discípulo dos grandes, de Otero e de Risco, e un mestre dos que seguen o camiño que el abriu no estudio da cultura popular. Ferro Couselo foi o grande investigador da memoria de Ourense e un home moi comprometido.
- Vostede colaborou na Historia de Galicia de Faro de Vigo.
- Convidoume Ramón Villares, para que fixera un fascículo sobre a República, que era o tema no que estaba traballando naquel momento, na tese doutoral. Daquela empezábase a estudar un pouco en serio a República e a Guerra.
- Logo vencellouse coa historia cultural, con A cidade da Xeración Nós (1996) e Pé das Burgas. Estudios de historia, Xornalismo e literatura (1998).
- Dende aquela ata hoxe fixen estudios onde intento interrelacionar aspectos diversos da historia cultural. E sigo nesa liña, na actualidade, con As uvas na solaina, e cos contidos que recolle Galicia hoxe todos os domingos baixo o título Cen anos de historia cultural, que sairá en libro proximamente en Edicións Xerais. A serie é un paseo pola historia de Galicia, dende 1906, o ano no que se fundou a Academia Galega, ó 2005, onde fago cada semana un resumo do máis importante que pasou cada ano, a nivel de efemérides, no campo da literatura, das artes plásticas, na música, no mundo editorial, grandes feitos culturais... Fai unha historia cultural de conxunto.
- Está a punto de publicar unha obra nova.
- Edicións Xerais vai sacar unha pequena historia de Ourense ilustrada, con destino ó mundo do ensino, tanto para a ESO coma o bacharelato. Hai moitos estudios sobre historia, pero non hai un traballo breve, de síntese, onde un estudante poida ir mirar unha época: que pasou no século XVIII o XIX en Ourense, que foi O Volter ou qué pasou na II República.

Eu xa asinei... (Filosofía, E. Física e Historia ou Relixión?)

A Consellería de educación pretende introducir unha hora de relixión en 1º de Bac. (eliminando unha das dúas horas de Educación Física) e outra en 2º de Bac. (eliminando unha hora de Historia e outra de Filosofía). Desde a Asociación Sine Nomine fixemos o seguinte comunicado e, se estás de acordo, podes asinalo para facerlle chegar a nosa prtesta á Consellería de Educación.Para leer o Manifesto e asinar en rede, abre o seguinte enlace:http://nexosfilosofia.org/sine/index.htm.

Beiras esixe á Xunta que cumpra o seu compromiso político en Pontevedra

Nun acto no Teatro Principal, o pasado luns, Beiras clamou contra as empresas Ence e Elnosa: Galiza está no terceiro mundo coa implantación destas empresas enclave en Pontevdra, empresas que aproveitan a existencia de recursos enerxéticos, económicos e de materias primas dun lugar diferente da súa orixe, pero non xeran riqueza e non inducen ó desenvolvemento económico nin enerxético (Diario de Pontevedra, 8 abril). Foi nun acto da APDR convocando a manifestación do 25 de abril sobre este tema.

Nelson Mandela segue na lista de terroristas de Estados Unidos
(Imaxe: Nelson Mandela diante dun cartel co número que tiña asignado no cárcere de Sudáfrica)

Leo esta barbaridade na web do Diario de Pontevedra.

O DIRECTOR DA CASA DA XUVENTUDE DE OURENSE ANALIZA A EVOLUCIóN CULTURAL DO PAíS. Benito Losada: “Estar trinta anos nun posto é malo, sobre todo para o posto”

Entrevista de Xermán Hermida na web do Consello da Cultura Galega. (A foto tamén é da web, pero da autoría de Anxo López).

Icona Ourensanía

Dende hoxe e, como sempre, gracias ó amigo Xulio Outumuro, teñen vostedes na dereita da pantalla unha fermosa icona que nos remite directamente á Ourensanía, o arquivo de fotos ourensás das Uvas.
Neste momento anda polas 163 catalogadas: só abrimos hai 15 días, non está mal, non?

Panteras negras.

Pan por Pan xoves 10 abril.

Imaxe: J.F.Kennedy.

Sigamos coa negritude. Dende os 60 do século XX houbo máis movementos radicais e revolucionarios no mundo da negritude. Stokeley Carmichael acuñou o concepto de Poder Negro (Black Power). E xa moi logo en 1966 fundouse en Oakland, California, o movemento dos Panteras Negras, liderado nalgunha etapa por Huey P. Newton, Boby Seale e Eldridge Cleaver (aínda que logo fosen expulsados os tres da organización). Todos estes grupos eran tamén antiimperialistas, non refugaban a violencia e chegaron a propoñer un Estado negro separado dos brancos. Malcom X defendía tamén un xeito de emigración cultural, filosófica e psicolóxica a África en busca das raíces que nos Estados Unidos non encontraban. Pero tamén debía ser un pouco brután: cando foi asasinado o presidente Kennedy, publicou un artigo na prensa titulado “O que a fai, págaa”.

Hunos e outros, de Bieito Iglesias (ECG 10 abril, Pan e coitelo)

O sábado pasado apañei un comboio regional (mágoa non poder montar no expreso de Santa Fe, que decora a estación de Santiago nunha réplica miniaturizada) para achegarme á costa onda o meu camarada Xulio Gaioso. Amais de desfrutar a compaña da súa familia e amigos e de admirar a súa arte de narrador en imaxes (mostroume en primicia a aventura de certo pirata que axiña arribará a Pontevedra no galeón Blue Maiden), falamos do divino e do humano. Contoume que por un instituto daquelas redondezas do Salnés pululan bípedes noviños de aparencia antropomórfica que dedican os recreos a meterse cunha alumna inmigrada: "Puta china!" É moi posible que os avós deses xenófobos padecesen en Suíza ou Alemaña un discurso racista que asociaba o éxodo galaico cun fato de crebafolgas a traballar longas xornadas a troco de modestos salarios, en prexuízo da clase operaria autóctona. Se cadra son descendentes dunha muller coraxosa que marchou gañar a vida a Venezuela a finais dos cincuenta ou primeiros sesenta, cando nas telenovelas daquel país non faltaba a personaxe da galeguiña analfabeta que exercía de mucama ou nurse e zarapallaba un castelán de chiste.
Se os chineses, traballadores sufridos e discretos -unha especie de galegos- que non piden nos semáforos nin asaltan chalés, reciben semellante trato, que lles espera a outros inmigrantes de hábitos menos laboriosos e máis barulleiros! O que en USA chaman "lixo branco", querse dicir a xente cuxo único mérito é a pel caucásica, necesita identificar alguén inferior para non amoucharse coa súa propia inepcia. Consólase pensando -consolo de burros- que existen castes máis ruíns, sexan amarelas, acobreadas, pretas ou un chisco trigueiras (calés).
Eses días de atrás vimos no televisor unha horda leucoderma que quería bater no alcalde de Poio, acusándoo de aloxar ciganos no seu arrabalde. Á vista dos moradores adoecidos, parece que o tal barrio é máis perigoso que a pior favela.

Ourensanía

Acabo de insertar na Ourensanía seis fotos que a min me parecen magníficas. Dúas do libro sobre o Volter de Sofía Tros: unha do Tucho (qué menos, nestes días, non?) e outra, velaí, de Xosé Luís de Dios facendo de trasunto de Buster Keaton. As outras catro, achegadas por Afonso Monxardín, son de don Xoaquín Lorenzo (Afonso organizou a súa Fotobiografía en Xerais): as catro son boas, pero esta da conferencia no colexio Concepción Arenal, con Otero e Martínez Doval, para min é maxistral.

Que sería destas neniñas, cantas delas andarán por aí ou ó mellor ata asisten ás conferencias do Liceo? E que me din dese televisor, novo deus da aula, en sitio preferente: para que nos veñan agora co conto das novas tecnoloxías...!

entrevista de Xosé M. del Caño (2ª parte)

- ¿Como foi a súa etapa de Santiago?
- Dende o verán do 75 a finais dos anos oitenta, foi unha etapa moi prometedora, de inicio da transición, chea de ilusións e de esperanzas, moi comprometida ideoloxicamente e moi politizada. Nada máis chegar a Santiago, sumeime á loita política, basicamente en Erga e na Asemblea Nacional Popular Galega (AN-PG), que se fundou pouco despois. E tamén militei durante varios anos, sobre todo ó principio, na UPG. Traballei case sempre no fronte cultural da AN-PG. En concreto en Santiago desenrolei un labor, de xeito legal, por así dicilo, en dúas asociacións culturais, que eran O Galo e O Eixo. En 1976 e 77 había moitas mobilizacións. Neses anos fixemos varios peches en Fonseca, no que daquela era a facultade de Economía, na que estaba Xosé Manuel Beiras. Estivemos alí pechados varios fins de semana, rodeados pola Policía Nacional. Había cargas e algunha detención. Estivemos día e medio no “caldeiro” por propaganda ilegal. Daquela, pese a que nos gustaba a historia, para nós o fundamental era a militancia política, á que lle dedicabamos máis de doce horas diarias. Había unha confrontación moi dura entre o nacionalismo, representado por Erga, UPG e AN-PG, fronte ó Partido Comunista, porque loitaban polo mesmo territorio. E tamén mantiñan pugnas con outros grupos da ultra esquerda, coma O Movemento Comunista e os trotskistas da Liga Comunista Revolucionaria. Había enfrontamentos moi fortes nas asembleas. Esa loita foi decisiva para galeguizar a universidade. Daquela o PC e o MCG non utilizaban o galego nunca, nas asembleas, nos voceiros e na propaganda. Empezaron a facelo pouco a pouco, por esa presión. Despois si, decantáronse por traballar en galego. Había unha confrontación moi grande cos ácratas, que non admitían o galego para nada. Ás veces tiñamos enfrontamentos moi fortes nas asembleas, porque dicían: “Eso del gallego es un tema pequeño-burgués, un tema ridículo. Hay que hablar en castellano, que es la lengua de los obreros”. Moitos daqueles ácratas, dos que non vou dicir os nomes, na actualidade están nunha posición económica e política moi destacable.
- ¿Os profesores estaban á altura?
- A maioría era xente do Opus Dei. Había cregos e en xeral era xente moi conservadora. A un profesor, o historiador Monteagudo, fixémoslle un boicot todo o ano e suspendeunos o curso enteiro. Era practicamente nazi. O gran cambio deuse a partir do cuarto curso, con Xosé Ramón Barreiro Fernández, actual presidente da Real Academia Galega, e Ramón Villares, presidente do Consello da Cultura Galega.
- ¿En que centros traballou vostede como profesor?
- Fixen o servizo militar en Córdoba e Sevilla, en 1981, o ano do golpe que vivín con certo nerviosismo. Estiven pensando en fuxir a Portugal. Eu sabía que estando no cuartel non me ía pasar nada, pero temía pola vida do meu pai, que era concelleiro do BNG en Nogueira de Ramuín. Tiña medo de que se puidera dar algunha tolemia, por parte dalgún grupo fascista, e fora por xente dese tipo. A principios de 1983 chamáronme para dar clases de galego en Santiago. Eu fixera uns cursos de homologación, porque daquela aínda non había filólogos licenciados. Uns meses máis tarde, destináronme ó instituto Salvador de Madariaga da Coruña. En 1984 presenteime ás oposicións, que aprobei, e incorporeime ó instituto da Carballeira como profesor de lingua e literatura galega, que é onde sigo na actualidade.Levo alí case 25 anos.

en poleiro alleo: do debate da investidura
Será esta unha lexislatura cómoda para Zapatero, como sostén hoxe XOSÉ L. BARREIRO en La Voz de Galicia?

A Rajoy tampoco le ayuda su tripulación. Porque ni los feos gestos de un congestionado Arias Cañete traducen fortaleza, ni la tópica crítica de Sáenz de Santamaría nos habla de buena puntería. La sensación que yo tuve es que a Rodríguez Zapatero le empuja el viento en popa, y que es el único que tiene clara y bien asumida su situación enfrente de una oposición que no se acaba de creer que el PSOE ya no gobierna con un brazo atado a la espalda.
En España, dijo el candidato, hay dificultades. Pero estuvo brillante al diagnosticarlas, y en todo momento dejó traslucir la tranquila disponibilidad de quien hizo bien sus deberes y de quien da muestras de haber aprendido de política mucho más que sus adversarios directos. Aquel adversario que el PP ninguneaba a todas horas y en todos los ámbitos ha pasado a la historia. Y en su lugar se presentó un líder consolidado al que no parecen habérsele subido a la cabeza las vanas glorias de un triunfo asentado sobre la voluble decisión del pueblo. Por eso creo que, después de una investidura lograda en dos votaciones, a Zapatero le espera una legislatura muy cómoda.

axenda e avisos varios
Contarvos varias cousiñas pendentes. Informa Xavier que o grupo de arquitectura tradicional galega xa supera as 500 fotos na súa web. "Iste é un grupo aberto a incorporar imaxes do noso rico patrimonio arquitectónico tradicional (airas/eiras, alpendres, alvarizas,batáns, capelas, casas-vivendas, cerres, chozos, curros, fabricas de curtidos, ferrerías, fontes, fornos, hórreos, etc.).
Monxardín pola súa banda dá conta desta moi interesante páxina do goberno do goberno de Canarias, con fotos antigas desta comunidade.
O Trebo anda a ensaiar un novo blog, da súa autoría, de lecer e fotografía, que abrirá cunha fermosa imaxe de Baiona. E Radiodifusión celebrará o 10 de abril o aniversario de Otero Pedrayo: a benquerida amiga Pitusa Arias (aqueles tempos de O Eixo, os inicios na Facultade de Historia, etc.) fíxome unha entrevista nestes días con ese motivo.

Malcom X.
Pan por Pan mércores 8 abril

Outro dos líderes negros do século XX foi Malcom Little, cunha biografía moi diferente á de Luther King. Nacido en 1925 en Omaha, Nebraska, a súa nai era unha mulata nacida da violación dunha negra por un home branco. O seu pai foi asasinado polo Ku Kluk Kan e a nai rematou nun psiquiátrico. Malcom pasou dun reformatorio á delincuencia e de aí ó cárcere. Xa preso, converteuse á relixión musulmana e ingresou na Nación do Islam, que defendía que a raza negra era superior á branca e a creación dun estado independente para os negros. Pasou a chamarse Malcom X: ese X era o xeito de marcar os apelidos descoñecidos dos escravos. Acabou enfrontado coa Nación do Islam para logo fundar un novo movemento, Black Muslims (Mesquita Musulmana). E coincidiu con Luther King nunha cousa: el tamén foi asasinado, dun disparo, en febreiro de 1965, con menos de 40 anos.

Entrevista de Xosé M. del Caño (1ª parte)

publicada en Faro de Ourense, 6-4-08

Marcos Valcárcel é o historiador, crítico, estudoso, divulgador e dinamizador cultural máis fecundo e rigoroso da cidade de Ourense nos últimos anos. Constitúe un elo entre os vellos mestres e as novas fornadas de escritores e investigadores, baixo o denominador común do compromiso político, da calidade formal e servizo ó país, ó rescaldo da Xeración Nós.

- Vostede naceu en Ourense, o día 3 de marzo de 1958, nunha casa da estrada da Granxa.
- O meu pai era o xoieiro Fiz, recentemente falecido, e a miña nai chamase Carme.
- ¿Como é o primeiro Ourense que lembra?
- Vai dende o colexio de párvulos da estrada da Granxa, ó que fun co mei irmán maior, Félix, á casa que fixeron os meus pais despois na parte alta da avenida da Habana e sobre todo á zona dos arredores dos Maristas, onde estudei os primeiros anos, e ó colexio da Pilar do Parque de San Lázaro, do que non teño moi bos recordos. Un día cheguei á casa con toda a boca sangrando e algún dente menos. Era unha educación moi represiva, moi difícil de imaxinar nestes momentos. Daquela era frecuente que nos castigaran cos brazos en cruz, cos libros nas mans e a escuras, incluso horas enteiras. Un día ocorréuseme mirar para o rapaz de atrás, porque se me acabara a tinta, e unha profesora, da que non quero lembrar o nome, deume un golpe tremendo coa cabeza contra o pupitre. De maneira que perdín dous dentes, polo que cheguei á casa chorando. O meu pai xa me cambiou de colexio ó día seguinte, porque nunca permitiu que nos pegaran.
- Un centro duro…
- Outro día a directora do colexio, que se chamaba Pilar, comentoulle ó meu pai que eu non valía para estudar e que o mellor que podía facer era meterme no taller, a facer medallas, a pesar de que sempre fun bo estudante. Naquela época eran bastante brutos. Despois pasei ós Maristas, onde estiven sete ou oito anos, e rematei no instituto masculino da Ponte, no curso 73-74, que foi moi decisivo polas protestas que houbo contra a Celulosa. Na clase onde estaba eu, había seis ou sete militantes de Estudantes Revolucionarios Galegos (ERGA). Entre os alumnos estaban o escritor Bieito Iglesias; o actual alcalde de Allariz, Francisco García; o historiador Benito Alonso; o ex director do Centro Dramático Galego, Manuel Guede Oliva, e o escritor de literatura xuvenil Pepe Carballude. Tamén estudaba alí o actual alcalde de Beade, do PP, Manuel Prado, loxicamente fóra da liña de compromiso.
- Ourense era una cidade moi activa.
- Outro foco cultual moi importante para min foi a agrupación cultural Auriense, que aínda estaba no local da rúa Curros Enríquez, case encima do Cine Avenida. Naqueles anos estaba dirixida por Monxardín pai, Carlos Guitián, Romasanta e Berto Tabarés. Auriense ofrecía nun local dos Maristas un curso de lingua e literatura, no que impartían clases Otero Pedrayo, Ferro Couselo, Xoaquín Lorenzo e os novísimos Carlos Casares, Méndez Ferrín e Francisco Rodríguez. Dese contraste xurdiu o meu compromiso galeguista, por unha banda, e o cultural, pola outra. Tamén participei bastante nos cursos da Alianza Francesa. Viamos películas en francés no local da rúa do Progreso. Xusto no baixo estaba o quiosco Clemente. En 1974 metinme de cheo no mundo dos cineclubs, como directivo do Cine Club Padre Feijoo. Tamén fun directivo da Federación Galega de Cineclubs, con Miguel Anxo Fernández.

Lembranza do Volter

(ANT 3-4-08)

Hai unha década, máis ou menos, xuntouse un grupo de amigos en Ourense, todos eles homes do galeguismo e da esquerda, e decidiron celebrar cada ano a festa da proclamación da Segunda República, facendo unha homenaxe sinxela a persoas da cidade significativas na memoria histórica auriense. Cun total pluralismo ideolóxico por esas homenaxes pasaron persoas como o galeguista das Mocidades, Luís Taboada, hoxe residente en Vigo; o vello comunista Clemente, peza clave ademais no mundo do xadrez nas Burgas; o anarquista Pepe Formigo e a súa dona, e moitos máis. Ese grupo constituíuse logo como Asociación de Amigos da República e impulsou a realización dun fermoso monumento, en clave simbólica-musical, no cemiterio de San Francisco, perto de onde foron fusilados varios centos de ourensáns. Con entusiasmo, estes amigos programaron cada ano múltiples actividades paralelas e foron capaces de axuntar cada 14 de abril arredor de trescentas persoas, de todos os colores políticos, nestas andainas.
Seica este ano despiden esta xeira de homenaxes e acordaron celebrar unha lembranza dos artistiñas do bar Tucho, rebautizado como Volter por Vicente Risco, ese núcleo admirable formado por pintores e escultores como Xosé Luís de Dios, Acisclo Manzano, Xaime Quessada, Manuel García Buciños, Xavier Pousa, Arturo Baltar e Virxilio. Entre as múltiples actividades programadas está previsto un Roteiro polo casco vello, conducido por Ánxeles Cuña, con 12 lugares vinculados ós artistiñas onde haberá diversos tipos de accións musicais, poéticas e teatrais. O Volter, desaparecido nos 70 pola desidia ourensá, insírese na tradición dos faladoiros da cidade nos anos 50 e 60 e reflicte, unha vez máis, o papel de maxisterio de Risco en tantas tarefas intelectuais: o creador de “O porco de pé” xa en 1960 facía crítica artística sobre a considerada primeira exposición de arte abstracta na cidade e de seguro abriu moitas mentes ás novas ideas: Carlos Casares, asiduo a outras das súas tertulias, teno contado moitas veces. Discípulo daquela xeira foi tamén o xa falecido Xaime Quessada quen definiu nunha ocasión a Risco como “O Gran Bruxo Hiperbóreo”, subliñando a súa admiración sincera pola súa figura, símbolo, na creación artística, de antidogmatismo e modernidade intelectual. (Máis fotos en Ourensanía)

en poleiro alleo: lingua e zucre

Comerá, comerá, zucre (Afonso V. Monxardín en Galicia Hoxe 8 abril)

Pero agora no dicionario da RAG, se non mirei mal, aparece só "azucre". E a min a forma resúltame un pouco estraña e non me acaba de gustar. En castelán e portugués é facilmente recoñecible a palabra árabe co seu artigo correspondente as-sukkar, pero nas outras linguas pasou ben sen este artigo e parécense máis á miña forma patrimonial, non quero dicir, claro, "máis galega". Así en catalán sucre, en francés sucre, en italiano zucchero, en alemán zucker, en inglés sugar etc. Só o castelán-portugués comparte este "a" inicial.
Pois a min ocórreseme pensar, ao ver a similitude da miña forma galega coa francesa -e coa catalá- se non tería chegado o consumo do zucre a Galicia polo camiño de Santiago en época medieval, canda outras palabras de cousas de comer, coma o xamón, que tamén nesta cousa nos afastamos do "presunto" etimolóxico do noso sur. En calquera caso, direi como me manden. E se non me gusta, bótolle zucre.

Queridísimas antenas, de Afonso Vázquez-Monxardín (La Región 8-4-08)

Esperanza Aguirre desestabiliza a Rajoy na véspera do debate de investidura
A presidenta de Madrid recoñece que “a día de hoxe” non entra nos seus plans disputarlle a presidencia do PP, pero non o descarta porque “sería un desprezo”. Insiste en que, cando o decida, o primeiro en sabelo será o actual líder dos populares (EFE . MADRID). A nova en Galicia Hoxe.

A galeguización do comercio, de X. M. Sarille (ECG 8 abril)

Cando o deputado Bieito Lobeira propón que nas axudas da Xunta aos comercios se inclúa o uso do idioma galego como mérito de concesión, este señor non está transgredindo ningunha norma, nin moito menos dereitos fundamentais. Só desde unha posición agresiva se pode considerar así. Os méritos poden ser de varios tipos, e entre eles pode estar, sen dúbida, o de mellorar a atención aos clientes que desexan ser atendidos en galego, unha das linguas oficiais de Galiza. Até aquí estamos de acordo con Lobeira.
Mais esta iniciativa xorde cando nos aproximamos ao remate da lexislatura autonómica. E ademais provoca diferencias entre os políticos que apoian o goberno galego. Todo isto é sorprendente porque o PSOE e o BNG pactaron un programa, aínda que non se note nos feitos (a penas o desenvolven), no que estableceron cinco eixes fundamentais de goberno, un dos cales é a normalización da lingua galega. E claro, se a normalización do galego é un dos cinco eixes, ao cabo de tres anos e pico de goberno, as prácticas deberían estar xa rodadas e con resultados visíbeis; no entanto hai menos febra que en calquera goberno de Fraga, dito isto con obxectividade, con datos na man e coa calma de quen está lonxe.
Que está a pasar entón? Varias cousas. Unha, que como non hai folla de ruta na política de lingua, non se sabe como facer. Outra, que Lobeira non transgride ningún dereito, pero tacticamente a súa iniciativa é pésima e calquera persoa algo avisada podía prever a controversia que agora suscita. Sería distinto se na iniciativa comprometese coa Consellaría de Industria á Secretaría Xeral de Política Lingüística, e que esta última engadise diñeiro para aqueles interesados en galeguizar o seu comercio cando o van reformar. Cunha boa proposta serían case todos. Para iso está ese organismo e non para facer estudos de filoloxía.
E a última. Nin o PSOE nin o BNG queren abordar o asunto do idioma, agás algún espontáneo. Percíbeno como unha fonte de conflitos. É unha visión simple, a moita distancia da preparación e da complexidade que require o asunto, pero é o que hai.

Negritude.

Pan por Pan martes 8 abril. Na imaxe, Steve Biko.

Na cultura universal do século XX, destacan, ó carón de Martin Luther King, varios nomes que simbolizan o mundo da negritude. Como Kwame Nkrumah,un dos líderes da independencia de Ghana e pai das teorías panafricanistas, relembrado nun dos discursos de Luther King. Leopold Senghor, o gran poeta senegalés, xefe de Estado do seu país, que xa veu a este noso curruncho cando a súa morte (2001). Aimé Cesaire, o poeta da Martinica, que fixo da poesía un arma a favor da loita anticolonial. Patrice Lumumba, líder da independencia do Congo, derrubado despois por un golpe de estado para impoñer ó ditador Mobutu. Steve Biko, símbolo da causa contra o apartheid sudafricano, e Frantz Fanon, nacido en Martinica, estudante en París, teórico da descolonización e militante da independencia de Arxelia, ensaísta e autor de obras tan relevantes como “Os condenados da terra”.

En poleiro alleo. PREMIOS NACIONAIS DE CULTURA, de X. L. Méndez Ferrín (FV. 7 abril)

Foi Ferrín quen demandou hai uns meses, nun artigo no Faro, a necesidade duns Premios Nacionais de Cultura para a nación galega.
A Xunta recolleu o reto de man da conselleira de cultura, Ánxela Bugallo, e Ferrín felicítase por iso, pero esixe certas reformas e melloras na convocatoria.

Ourensanía n. 150. Coa imaxe do Blanco Amor "encadeado", que xa coñecen os lectores deste blog, chegamos ó n. 150. Entre as últimas entradas, quedan algunhas tampas fotografadas por Monxardín, cousas de artistas como Felipe Senén, Iñaqui Basallo e Xaime Quessada e fotos dos anos 70 de Carlos Casares. Tamén este anuncio dunha cantante de La Bilbaína, sacado de La Región, da sección "Historia en 4 tempos", de Maribel Outeiriño. Graciñas, repito, a todos os que están a achegar fotos: Xoán da Coba, Monxardín, Benito Losada, Gustavo Peaguda, Pepe Trebolle, Tacho, etc. etc.

LUTHER KING, CORENTA ANOS DESPOIS
La Región 7 abril. Debuxo de Horacio Cardo. Na outra imaxe, Rosa Parks.

Corenta anos. Publícanse nos xornais e revistas diversos artigos sobre o líder antirracista cando se cumpriron 40 anos da morte de Martin Luther King, asasinado en Memphis, no Hotel Lorraine. Moitos deles subliñan que a súa mensaxe e a súa lembranza seguen moi vivas nuns Estados Unidos que superaron xa hai décadas as leis racistas e segregacionistas. O cal non quere dicir que a situación dos negros norteamericanos (aló din afroamericanos) sexa moi positiva: como colectivo seguen nos últimos postos da pirámide social e enchen os cárceres en porcentaxe moi superior ós brancos. Outro xornalista informa que os negros de Mississipi teñen a mesma esperanza de vida que a poboación que vive en Xordania ou Tailandia. E todos lembramos o que pasou co furacán Katrina en Nova Orleans e quen foron os máximos afectados, en parte abandonados polo goberno.
Discursos. Con ese motivo lin nestes días varias biografías e discursos do líder negro. E manteñen tamén a súa plena vixencia. Non en van Luther King era pastor dunha igrexa baptista e obsérvase ben o dominio que tiña o noso protagonista dos recursos da oratoria clásica. En decembro de 1955 unha modista de color, Rosa Parks (morreu hai uns meses), esgotada tras dunha xornada de traballo, negouse a ceder o seu asento a un branco, tal como estipulaban as inxustas leis de Alabama. Foi o sinal de saída da loita e alí estaba Luther King, para organizar os movementos de solidariedade con Rosa Parks: os negros boicotearon os autobuses para que se abolisen as medidas discriminatorias, durante 384 días, con redes de cooperación e axuda mutuas. Un ano despois a Corte Suprema de Estados Unidos declarou inconstitucionais as leis discriminatorias nos transportes.
Teño un soño. O discurso máis coñecido de Luther King é o pronunciado na Marcha sobre Washington, o 28 de agosto de 1963, en Washington e titulado “Teño un soño”: está accesible en Internet e mesmo en Youtube. É un impresionante canto á liberdade, que parte da propia historia da explotación dos escravos en Norteamérica e apela a un futuro de xustiza no que poidan convivir, en pé de igualdade, negros e brancos, chamando tamén a solidariedade dos “irmáns brancos”: “soño que un día, nas vermellas montañas de Georgia, os fillos dos antigos escravos e os fillos dos antigos donos de escravos se poidan sentar xuntos á mesa da irmandade”.

Seis anos antes, cando aínda non era tan popular, Luther King pronunciou un sermón na igrexa baptista de Bethel (abril 1957), en Montgomery, Alabama. Aquel sermón, titulado “O nacemento dunha nova nación”, reconstrúe con detalle os actos oficiais, nos que el estivo convidado, da independencia de Ghana (antiga Costa do Ouro) e o papel do líder negro Kwame Nkrumah. Hai un plano cinematográfico no discurso: cando conta como os novos líderes desa nación libre entran na cerimonia vestidos cos gorros e roupas que usaron na prisión nos longos meses que estiveron presos. Dous fermosos discursos que deberían, creo eu, ser lidos tamén nas nosas escolas.

CEN ANOS DE HISTORIA CULTURAL

1999: HOMENAXE A ROBERTO BLANCO TORRES.

(Nas imaxes, RBT e un debuxo de Colmeiro, do que se expuña unha ampla antolóxica en 1999).

O artigo completo en "Galicia Hoxe", suplemento Lecer

Amigos da República: homenaxe ós artistiñas do Volter (programa)

(O cartel é un deseño do artista Iñaqui Basallo)

Por décimo ano, Amigos da República, asociación apartidaria que reúne en Ourense, como o seu nome indica, a amigos/as e ademais republicano/as quere lembrar nestas datas a II República española e os valores que defendeu, valores todos eles fundamentais para o desenvolvemento da sociedade: Liberdade, Igualdade, Fraternidade e laicismo.
Un dos sinais de identidade da nosa asociación é querer representar aqueles valores en persoas do noso entorno. Nesta ocasión queremos homenaxear aos Artistiñas, grupo de artistas ourensáns ou residentes nesta cidade denominados así polo escritor Vicente Risco, con quen se reunían e falaban do humano e o divino na taberna ourensá do Tucho, na praza do Eironciño dos Cabaleiros. Risco comezou a chamar a aquela taberna O Volter xa que lle lembraba a un café de Zürich, Cabaret Voltaire.

Os seus integrantes: Xaime Quessada, José Luis de Dios (pintores), Acisclo Manzano, Manolo Buciños (escultores), Virxilio (pintor), Arturo Baltar (escultor) e Xabier Pousa (pintor) son os protagonistas deste ano, xa que pertencen a unha xeración que bebeu nos valores da República e que tanto polo seu traballo como polo compromiso ideolóxico tentaron que a Liberdade regresara tras a “longa noite de pedra”, que dixo Celso Emilio Ferreiro.

O pasado ano homenaxeamos aos cidadáns/ás que protagonizaron unha heroica resistencia cívica aos golpistas: Camilo Pérez Pato e Manuel Prieto García, veciños respectivamente de Paderne de Allariz e Entrimo, que defendendo a República dende o Quinto Rexemento defenderon aos cidadáns/ás, o que fixo que coñeceran a represión, cadea e campo de concentración. Amigos da República homenaxeou tamén a Pepín e Honesta: “Dous loitadores pola Liberdade” (1998); ao mestre galeguista Luís Taboada Camoeiras (2000); a Josefina González Cudeiro, Maruja González Cudeiro, Luisa González Cudeiro e Fina Priede Priede (2001), representantes do papel da muller neste período de progreso e liberdade, interrompido polo golpe de Estado fascista. No 2002 os actos centraranse no movemento sindical na República, personificado no veciño de Ventosela, José Bóveda Formigo, mentres que no 2003 foron homenaxeados os guerrilleiros na persoa de Camilo de Dios, o guerrilleiro da Limia. Ao ano seguinte foron homenaxeados os veciños de Cambedo, pobo da Raia. En 2005 a homenaxe recaeu en Clemente Jiménez, mentres que en 2006 o homenaxeado foi Julio Alonso Losada.

ACTOS. Mércores 9 ABRIL
Presentación do libro: “Canteiros da Terra de Montes no Exército Popular da República. Álbum de Guerra”.
Venres 11- ABRIL. Mesa redonda: “Da ditadura á Democracia, pasando polo Volter”, presentada por Benito Losada. Participarán Arturo Lezcano e Marcos Valcárcel.
Cea da República: “Homenaxe aos artistiñas”.
Domingo 13- ABRIL. Cemiterio de Ourense: Homenaxe aos republicanos/as fusilados/as. Presentación: Xosé Lois Carrión.
Luns 14 - ABRIL
Homenaxe aos Artistiñas: Pasarrúas republicano, con atención especial ás obras urbanas dos Artistiñas instaladas na cidade de Ourense. Coordinado por Ánxeles Cuña e Sarabela. Ánxeles preparou un amplo e interesante programa que transcribimos no inicio dos comentarios.

Venres 25 abril. Concerto RockPública. Actúan: Cuchufellos e Sonoro Maxín.

Unha imaxe quizais pouco atinada (pero explicable) de Anxo Quintana

Se son certas as declaracións que hoxe recolle La Voz de Galicia, Anxo Quintana non estivo moi espilido nesta imaxe para defender o galego. Xulguen vostedes mesmos: se lles dicimos ós mozos, que desertan da súa lingua, isto que segue, que poden pensar eles?

El dirigente del BNG resaltó que hacía estas declaraciones ahora que se había suscitado nuevamente una polémica sobre el empleo del gallego. Añadió: «En calquera pobo de Galicia os nenos crecen e aprenden castelán, só faltaría. Nun pobo cunha galescola seguirán aprendendo castelán e falando castelán. A diferenza é que nun pobo con galescola damos un pasiño máis para que os nenos aprendan tamén o galego, que é o noso idioma».
Sobre la utilidad del gallego, Quintana precisó: «¿Para que serve o galego? ¿E para que serve unha nai de 82 anos, con párkinson e incapaz de moverse? Coidámola para que viva o mellor que poida porque é a nosa nai. Pois o galego coidámolo porque é noso e por principios».

Actualización (7 abril).
Por motivos que constan nos Comentarios, decidín suavizar o título deste post. Os políticos teñen que falar a cotío e non sempre con tempo para pensar as imaxes retóricas que poidan utilizar: se esta imaxe parte dunha experiencia persoal, obviamente cambia o sentido do manifestado (aínda que non o entendan así os que lean o xornal).

Entrevista en Faro de Ourense

No Faro de Ourense de hoxe sae unha longa entrevista miña, que me fixo o xornalista Xosé Manuel del Caño na súa serie dominical sobre artistas e escritores ourensáns. Publica ademais varias fotos miñas (algunha antiga) que xa coñecen os habituais do blog. Creo que esas páxinas non están na Rede, só en papel. Se a consigo, aínda a traerei ata aquí.

en poleiro alleo: festas en galego (Imaxe de Bansky)

- Cancións en galego. Máis dun cento de concellos pactan galeguizar as súas festas. As orquestras deberán interpretar unha de cada catro cancións en galego (LVG 6 abril)

- Bansky e os imbéciles, de Afonso Vázquez-Monxardín, en La Región 5 abril. Sobre o mundo dos graffiteiros.

- Expulsan dunha Hermandad a unha lesbiana por orden del Obispado de Ciudad Real (ECG 6 abril).

Ourensanía

Entran no arquivo da Ourensanía imaxes da cidade como esta das pontes e o Miño ou outras máis antigas do centro urbano (Banco de España) e varias vistas da Catedral.

Tamén unha pequena serie de personaxes populares como o Cepo (na imaxe, do arquivo do pintor Carlos Vello e da web de Moncho Conde Corbal), o doutor Gallego, a charanga do Cuco de Velle e o cenetista José Bóveda. E algunhas obras de arte de Arturo Baltar e Conde Corbal.

Ciprianillo
(Na foto, achegada por Félix Castro Vicente, un Libro de San Cipriano, Ed. Maucci, Barcelona, 191o)

Nestes días, nos escaparates da entrada da Libraría Torga, pódese contemplar unha escolma de Ciprianillos, da colección de Félix Castro Vicente. Paga a pena botarlles unha ollada, sen dúbida.

Galicia Encantada: conversa con Félix Castro Vicente sobre o Ciprianillo.

O Ciprianillo nas crenzas galegas

O poema de Curros sobre o Ciprianillo

Luther King.

Pan por Pan sábado 5 abril

Onte cumpríronse 40 anos da morte de Martin Luther King, un dos grandes nomes do século XX. Símbolo da loita polos dereitos civís e dos métodos de non violencia activa e de desobediencia civil, na liña de Gandhi e Thoreau, foi quen de axuntar un cuarto de millón de persoas en Washington e ser recibido polo presidente Kennedy. En 1964, con 35 anos, logrou converterse no Premio Nobel da Paz máis novo da historia. Catro anos despois sería asasinado. Non sabemos se Luther King estaría contento cos Estados Unidos de hoxe: abolidas as leis racistas, cada vez hai máis políticos e executivos negros, pero o 23 por cento das persoas de color viven na pobreza. Podería mesmo chegar a haber un presidente negro, Barak Obama: supoño que iso sería unha gran vitoria para a memoria do líder de Montgomery, Alabama. E para a loita antiracista en todo o mundo.

Irmaus

Camiñan ao meu rente moitos homes.
Non os coñezo. Sonme estranos.
Pero ti, que te alcontras alá lonxe,
máis alá dos desertos e dos lagos,
máis alá das sabanas e das illas,
coma un irmau che falo.
Se é túa a miña noite,
se choran os meus ollos o teu pranto,
se os nosos berros son igoales,
coma un irmau che falo.
Anque as nosas palabras sean distintas,
e ti negro e eu branco,
se temos semellantes as feridas,
coma un irmau che falo.
Por enriba de tódalas fronteiras,
por enriba de muros e valados,
se os nosos soños son igoales,
coma un irmau che falo.
Común temos a patria,
común a loita, ambos.
A miña mau che dou,
coma un irmau che falo.

(Celso Emilio Ferreiro, Longa noite de Pedra)

Lembranza de Sebastián Martínez-Risco. Xustiza e lingua galega.

(Da serie OURENSE, UNIVERSO LITERARIO (39), de M. Valcárcel)

Desempeñou durante 17 anos a presidencia da Academia Galega nun período moi relevante (1960-1977): institucionalización do Día das Letras Galegas, creación do museo Pardo Bazán, etc.; nun traballo recente lembraba Alonso Montero os esforzos de Sebastián Martínez-Risco para homenaxear, en anos ben difíciles, a figura de Castelao. De feito, con el de presidente, a RAG editou a conferencia do rianxeiro sobre o “Humorismo”, adicoulle en 1964 o segundo Día das Letras Galegas, publicou un número monográfico sobre Castelao do seu Boletín en 1975 e textos como o discurso de ingreso de Fole, en 1963, sobre “Castelao i a tradición galeguista”. O labor de Sebastián, como sucede en moitas figuras do galeguismo desta hora, foi poliédrico: poeta, novelista, ensaísta, xurista, animador cultural, etc. Foi, sen dúbida, un dos artífices do proceso de restauración cultural na Galicia da posguerra, como demostra X.R. Freixeiro no seu estudo Sebastián Martínez Risco na cultura galega (Laiovento, 1994); mesmo cedeu o seu despacho profesional para a reunión fundacional clandestina que preparou a creación do Partido Socialista Galego (PSG), andaina da que andaban perto xentes como Fernández del Riego e Fermín Penzol. Tamén fixo xestións importantes para emendar as acepcións pexorativas da voz “gallego” do diccionario da Real Academia Española. Home de elevada formación intelectual, foi poeta modernista de novo, cando colaboraba en La Esfera de Madrid, e despois publicou volumes líricos como Nadaliñas ou Trebol Poético (Recuerdo de Compostela) (Roel, 1943), que conta cun gabancioso prólogo de Santiago Amaral (Otero Pedrayo). Publicou tamén a novela La tanza negra (1943), que narra o conflicto planteado a un xuíz nunha vila sometida ó dominio dun cacique contra quen ten de dictar sentencia; Carballo Calero, que estudou esta novela, vía no seu estilo pegadas de Azorín e Valera. A súa obra ensaística e xurídica é moi ampla, pero cómpre destacar estudios como O sentimento da Xustiza na literatura galega (discurso de ingreso na Academia, 1953); Presencia da lingua galega (1973); Las ideas jurídicas del Padre Feijóo (1973); Valores espresivos da obra de Castelao (1975), Raíz galega de Valle Inclán; Jurisconsultos gallegos: Paz Nóvoa, etc.
Paga a pena ler con atención os estudios de Sebastián Martínez-Risco. Por exemplo, Presencia da lingua galega, que non só recolle a evolución histórica e literaria do noso idioma e defende a identidade substancial do galego co tronco luso-brasileiro, senón que plantea os seus principais problemas á altura de 1973: a súa necesaria presencia na didáctica e na escola, na igrexa e nos medios de comunicación social, mesmo a imprescindible introducción do galego na función notarial e nos Tribunais. O seu discurso de ingreso na Real Academia Galega en 1953, que fora respostado por Manuel Banet Fontenla, é outro texto excepcional: un rigoroso e exhaustivo traballo sobre “O sentimento da Xustiza na literatura galega” que viaxa ata os trobadores medievais e a literatura popular para reflectir cómo viron os galegos a función da Xustiza ó longo dos séculos. Polo estudio do erudito pasan os escarnios medievais (Xohán Airas, Esteban da Guarda, etc.), Valle Inclán, o Padre Sarmiento, Curros Enríquez, Rosalía, Ramón Cabanillas, Lamas Carvajal, Pérez Placer, as coplas populares, etc. Por certo, abundan as opinións moi críticas sobre xuíces, escribáns, avogados, alguaciles e testemuñas. Fálase tamén dos preitos (“O preito do pobre na proba morre”). Velaí esta fermosa copla da voz do pobo: “Tres cousas che fallan, Vila,/ si o preito queres gañar:/ ter razón, saber pedila/ e máis que cha queiran dar”.

(Engádese unha ficha biográfica en COMENTARIOS).

Pasa en Ourense...

A acusación rebaixa a petición de 40 a 26 anos de prisión para Benigno Moure, da Fundación San Rosendo (Faro de Ourense, 4 abril)

Moi simpática tamen a crónica que sae en Faro de Ourense (non a encontro en Internet, de M.J.A.) sobre o atraco á rexedora dun clube de alterne en Verín. Segundo se conta alí, toda a economía da zona depende deses clubes e da gasolineira e dos 400 portugueses que pasan cada día, porque a prostitución está prohibida en Portugal (isto é así?). Di que sen eses clubes tiñan que pechar restaurantes, perruquerías, comercios, etc...