8 oct. 2008


Gústache ler?
pan por pan mércores 8 outubro
A Fundación Caixanova organiza, como outros anos, unha serie de obradoiros literarios a desenvolver en varias cidades galegas. En Ourense vaise celebrar un dos primeiros, co título “Obradoiro de lectura Gústache ler?”, en cinco mércores, dende o 22 de outubro ó 19 de novembro. Traio aquí esta nova por dúas razóns: primeiro, porque coñezo, dende amizade de vello, ó seu poñente, Ramón Nicolás, un dos críticos literarios máis serios deste país e podo testemuñar dos seus moitos saberes ó respecto. En segundo lugar, polo atractivo do programa, que se abre a toda a historia da Literatura Universal, hoxe ausente dos currículos escolares, e revisará o papel dos clásicos, esculcando na obra de autores como Homero, Dante, Kafka, Dostoievski, Chejov, Stevenson, Dickens, Faulkner, Nabokov, Víctor Hugo, Proust, Cortázar, Vargas Llosa, etc. Paga a pena apuntarse.

14 comentarios:

Anónimo dijo...

"Ramón Nicolás, un dos críticos literarios máis serios deste país"
??????????????!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

marcos valcarcel dijo...

Manteño a miña opinión, amigo Anónimo.

Xosé M. González dijo...

Albízaras (búsquese no texto Literatura Universal e atoparase unha materia propia da modalidade para 2º de BAC. Supoño que Madrid mandou.

lobo neghro dijo...

Para min un dos mellores críticos literarios que coñezo, cando non esbardalla, é o Manuel Outeiriño Gallego.

Tamén lle fagho caso ó Arume dos piñeiros.

Anónimo dijo...

Ao Manuel Outeiriño non se lle entende practicamente nada de nada, e non son o único. Adoece notoriamente de capacidade de síntese por mais que tente despistar engordando un discurso incoerente que non sabe cara onde vai.

O tal Arume, cando se molle, se é que o fai, pode comezar a resultar interesante, mentres, un picha fria.

Anónimo dijo...

Termómetro marca números negativos.
Baixa intensidade literaria.

arume dos piñeiros dijo...

Como é que foi o concerto dos Violadores del Verso en Lugo? E o do Cigala?

un ramista do Contubernio dijo...

As festas do San Froilán, rematan co Contubernio das Uvas, todo esto é entretenimiento (sic)

Anónimo dijo...

Como "dotores" ten a igrexa das Uvas neste tema (Saavedra, Arume, etc.), gustaríame que alguén comentase este interesante artigo aparecido en Vieiros (a ligazón é
http://www.vieiros.com/opinions/opinion/551/o-galego-dos-nosos-libros-de-texto

Creo que o artigo merece entrada no blog.


O galego dos nosos libros de texto
12:20 13/10/2008

Nestes días de comezo de curso fálase moito do galego no Ensino, do Plan de Normalización, da gratuidade dos libros de texto (non é tal, pois realmente pagámola todos), pero para nada se fala do proceso de elaboración de moitos destes libros e do tipo de galego que presentan.

As editoriais compiten en ofrecer non só libros para o alumno, senón todo tipo de materiais para o profesor, mesmo os colgan na internet. Pero como se elaboran moitos destes libros e materiais que invaden as nosas aulas?

Unha porcentaxe moi considerable destes libros e mesmo dicionarios son traducións de orixinais casteláns (un dicionario moi utilizado por moitos dos nosos estudantes hai uns anos foi en primeira instancia unha simple tradución-adaptación do Anaya castelán. Iso si, ía autorizado como gran dicionario galego orixinal por un pope da filoloxía galega, que nin o leu). Así non é de estrañar que nos de Coñecemento do Medio se fale do bosque mediterráneo ou das secas que sofre España, sen citar para nada o bosque atlántico ou que na maioría de Galicia certamente a seca non chega a ser un problema grave.

Por outra banda, as traducións son feitas na maioría dos casos con présas e con persoal que non está adecuadamente formado para este labor, pois as nosas facultades de filoloxía ou escolas de tradución non forman de ningún xeito os alumnos para este tipo de traballos. Temos moitos filólogos, tradutores e ata aspirantes á elaboración de libros de texto que falan de xeito teórico encomiable dos bloques e áreas lingüísticas do galego ou de complicados conceptos de sociolingüística, pero que descoñecen o emprego das maiúsculas ou para nada lles soan os traballos terminolóxicos do galego. Así mesmo son incapaces de elaborar un sinxelo exercicio de lingua dirixido a primaria ou ESO.

Estes tradutores (pola experiencia que temos nós do asunto) adoitan ser xente que acabou a carreira hai pouco e que se mete a traducir sen a máis mínima preparación pedagóxica ou cun descoñecemento total da terminoloxía galega elemental de calquera ciencia, ben sexa humanística ou natural. Si saben moita dialectoloxía, historia social da lingua e trangalladas destas, pero moi pouca gramática normativa. E se a saben non son quen de a aplicar (fíxense nestes libros na case total desaparición do infinitivo conxugado, das formas connosco-convosco, do posesivo de pertenza exclusiva…).

Por non falar xa da pobreza na fraseoloxía.

O segundo tipo de tradutor é o tradutor de certa sona que, non obstante, subcontrata o traballo e non controla os subcontratados (cousa habitual no noso mundo filolóxico e abonda con ler a cantidade de postos que teñen algúns dos responsables, por exemplo, dos dicionarios académicos) co que os resultados aínda son peores. Famoso equipo de tradutores integrados nunha célebre facultade de filoloxía e tradución metían arreo o tradutor automático, correxían ás présas e así lles saían cousas como o aguia, o auga, o faia (polo el águila, el agua, el haya… casteláns…). Algúns destas traducións ata presentan cousas tan estrañas como números curmáns por números primos… Estas perlas non son estrañas nos libros de texto, se os lemos con atención. Así alguén traduciu los dos (nota musical) en música por os dous. Nalgún texto que pasou polas nosas mans recibido en directo para a revisión e procedente dun famoso equipo dunha facultade de filoloxía el haz de electrones que incide sobre a pantalla… aparece convertido no falo de electróns que incide sobre a pantalla. Nun libro de Historia a República de Salou italiana pasou a ser por arte do bendito tradutor automático a República de Salgou. O lleísmo nestes usuarios do tradutor automático toma carta de natureza e xa non os ven no cine senón que non lles ven no cine ou , poo rapaz cepíllase os dentes despois da comida, ponse o abrigo porque fai frío que non vai… É dicir, xa non é nin castelagalego, senón máis ben madrigalego, pois sopran (no canto de sopran sobre) as velas (que non candeas) de aniversario.
Xa que logo, todos os erros do mal castelán que aparecen nos libros de texto casteláns pasan sen máis ao galego.

Por outra banda, a confianza no corrector ortográfico fai que os falsos amigos incen máis ca os mosquitos no verán. Non se distingue entre pobo e localidade, as habitacións acaban cos cuartos…

Outro erro frecuente é o descoñecemento das propostas normativizadoras sobre léxico básico das ciencias. Por aí andan libros dunha famosa editorial, ata colgados na internet, onde se usa alxebraico, isósceles… sen saber que as propostas académicas son alxébrico, isóscele…

Tampouco ofrece axuda o labor da Academia, principal institución normativizadora. Así no dicionario do ano 90 impoñía largo (termo usadísimo en matemáticas desde a primaria) e non admitía ancho neste valor. Xa no dicionario do 97 ancho-largo son sinónimos sen preferencias nesta acepción matemática. Cando no 90 nós poñiamos largo nos nosos libros, recibimos moitos comunicados de mestres e profesores que dicían que iso confundía os rapaces, pois pensaban que largo tiña o mesmo valor ca o largo castelán… Como moitas das nosas autoridades académicas buscan o galego fácil, moito alivio houbo coa decisión académica do 97, sobre todo no eido do ensino privado.

Os dobletes académicos son especialmente graves (a lingua do ensino debe ser o máis estandarizada posible, especialmente nos termos científicos habituais) pois igual podemos dicir aparato/aparello dixestivo (aínda que o dicionario castelán-galego da RAG de 2004 –o último publicado por esta institución que normativiza por lei a nosa lingua- parece preferir aparato, pois é o usado habitualmente nos exemplos, o mesmo pasa co sinónimo largo-ancho), alcohol/alcol (coa perla de que o VOLGA admite o doblete, pero impón o h nos derivados)… Por non falar das inconsecuencias normativas. Así o enzima castelán, se seguimos os dicionarios académicos, é enzima e masculino, pero é encima e ambiguo no VOLGa. Mesmo nalgúns casos os dicionarios dunha mesma editorial non coinciden. Se seguimos o Dicionario de Dúbidas de Galaxia diremos aparello dixestivo, mais os dicionarios da lingua xerais desta mesma editorial prefiren aparato dixestivo. Claro que ambos os dous descoñecen a proposta normativa da RAG…

A indefinición da RAG é tal que nin sequera sabemos se os rapaces deben dicir Galicia ou Galiza e editorial houbo que na última disputa sobre o nome de Galicia, como temía perder cota de mercado na privada, decidiu na nova edición dun libro que reproducía un texto do Sempre en Galiza de Castelao pór no pé do texto só Castelao e suprimir o título da obra, non sexa que algún pai de Galicia bilingüe ou defensor da RAG se alporizase con ese Galiza tan de nacionalistas tolos. Claro que despois temos que ensinarlles que digan xustiza, diferenza… E as NOMIG do 2003 din que tan válidas son Galicia como Galiza, aínda que as anteriores do 82 e 95 dicían que o unico nome válido filoloxicamente era Galicia… Moito avanzou a filoloxía nestes anos…

Este descrédito da RAG leva que moitos tradutores e correctores ou ata dicionarios desprecen o seu labor normativizador e ata nin o coñezan. Así pasa coa dobra académica que non despraza a pregamento, o xacemento que vence por maioría ao académico depósito… Pero non esquezamos que a Lei de Normalización Lingüística di que a única institución que pode normativizar é a RAG…

Ademais, todo o mundo pensa que pode normativizar, cando a institución que ten esa tarefa, guste ou non é a RAG. Despois de anos usando codia terrestre sae por aí un servizo normalizador dunha universidade galega dicindo que hai que empregar custra terrestre… Cousa de tolos… O que hai que facer é esixirlles dunha vez á RAG e institucións conexas (como o ILGa e o Ramón Piñeiro) que controlan a RAG que cumpran co seu deber, porque nos custan moitos cartos a todos os galegos… Un bo dicionario académico e unha boa gramática descritiva-normativa deben ser traballos prioritarios e non gastar tantos cartos en investigacións que só son do agrado do mandarinato académico universitario que, con iso da autonomía, ninguén controla. Impresentable é que un servizo como o de terminoloxía da Universidade de Santiago, que pagamos todos cos nosos impostos, non sexa de acceso libre, senón só accesible ao persoal desa universidade… Esta é a universalidade da nosa universidade… Endogamia de novo.

Claro que hai unha cousa que é certa. O galego dos libros de texto obedece a ese tipo de galego fácil que máis ca galego é castelgalego, pero que contenta a sectores moi importantes da sociedade galega, como as autoridades educativas dos partidos de ámbito nacional e ata membros da propia RAG, especialmente os que confeccionan estes dicionarios e gramáticas en que todo vale… e que iso si, esixe un mínimo esforzo de aprendizaxe para profesores, alumnos e funcionarios en xeral. E ben sendo así desde a Lei Xeral de Educación de Villar Palasí, que propuña un chisco de galego no ensino, pero iso si, galego fácil ou castelgalego.

apicultor dijo...

Eu non son doutor, nin das Uvas nin da Solaina, e moito menos de ningunha igrexa, pero penso que todo ten que ver coa sobreabundancia de libros de texto e a durísima competenza entre editoriais polo mercado educativo, os constantes cambios curriculares, os intentos de abaratar custes por parte das editoriais, o mal pagadas que están as traducións, as premuras de tempo, a escasa profesionalidade duns e doutros, e, por qué non, a jeta dalgúns individuos ávidos de encher o peto con pouco traballo.

O resultado: disparates como "a República de Salou italiana pasou a ser por arte do bendito tradutor automático a República de Salgou". Ou números primos por "números curmáns".

Deste xeito, dáselle munición aos de Galicia Bilingüe.

arume dos piñeiros dijo...

Antes de rematar o texto, xa vexo que ninguén está a salvo dos erros. A República de Salou (por Salò, creo) é un lapsus marabilloso: hai que poñelo a carón dos pataca minuta.
Sigo a ler.

apicultor dijo...

Ten razón, Arume, dobre ou triple erro: Salò. Se Passolini levantara a cabeza...

arume dos piñeiros dijo...

Os párrafos que corto e pego a continuación supoñen ignorar por completo os planos de estudio da titulación de Traducción (Tradución, na última polo de agora disposición) e Interpretación. Pero por completo.
Non entro nos resultados da titulación (teño, por se o queren, os datos que habitualmente se manexan ao respecto), condicionados por outros factores coma os que se sinalan, dos que non podo falar. Pero da preparación e da formación dos traductores, non podo estar en máis radical desacordo. E ao plano de estudio e aos programas das materias me remito.
Sobre filólogos metidos a traductores eu non digo nada.
Sobre que dialectoloxía galega, historia social da lingua son trangalladas prefiro que os meus colegas de filoloxía galega opinen.


Por outra banda, as traducións son feitas na maioría dos casos con présas e con persoal que non está adecuadamente formado para este labor, pois as nosas facultades de filoloxía ou escolas de tradución non forman de ningún xeito os alumnos para este tipo de traballos. Temos moitos filólogos, tradutores e ata aspirantes á elaboración de libros de texto que falan de xeito teórico encomiable dos bloques e áreas lingüísticas do galego ou de complicados conceptos de sociolingüística, pero que descoñecen o emprego das maiúsculas ou para nada lles soan os traballos terminolóxicos do galego. Así mesmo son incapaces de elaborar un sinxelo exercicio de lingua dirixido a primaria ou ESO.

Estes tradutores (pola experiencia que temos nós do asunto) adoitan ser xente que acabou a carreira hai pouco e que se mete a traducir sen a máis mínima preparación pedagóxica ou cun descoñecemento total da terminoloxía galega elemental de calquera ciencia, ben sexa humanística ou natural. Si saben moita dialectoloxía, historia social da lingua e trangalladas destas, pero moi pouca gramática normativa. E se a saben non son quen de a aplicar (fíxense nestes libros na case total desaparición do infinitivo conxugado, das formas connosco-convosco, do posesivo de pertenza exclusiva…).

Xosé M. González dijo...

Por partes. En principio, os datos que manexo leváronme a ter boa opinión dos titulados en Tradución de Vigo, aínda que só sexan os mellores de entre eles: xene con iniciativa e bo desempeño, supoño que a Editorial Rinoceronte debe ser bo aval.

Segundo: os libros de texto que coñezo falan de uso lingüístico notoriamente mellorable, aínda que se cadra máis en eliminación de grallas de imprenta ca nas inadecuacións indicadas; non nego o resto, xaora, pero tamén sería desexable que as autoridades políticas fornecesen certo vagar dándolle cabo ao furor reformador no educativo, e tamén marxe maior para elaborar textos e material de apoio. Que o Apicultor leva razón no da competencia, pero o sistema -por veces- tampouco non o facilita.

Por último: a Academia debía, en efecto, ter máis coherencia (caso Galicia/Galiza), pero igualmente dispor de máis medios e apoio na súa definición institucional e os correspondentes efectos políticos. A falta de soberanía, requírese outra seriedade e atención por parte do goberno galego.

Consecuencia: sustento unha boa parte do que expón o autor do artigo; pero é consecuencia ou correlato claro do perfil e altura institucional galegos. Á fin e ao cabo, por unha banda os opositores á normalización do galego poden desvirtuar a realidade con renovación diaria -por oral e por escrito- sen custo ningún; pola outra, a literatura que temos, co seu nivel de desenvolvemento e madurez, sobarda expenencialmente o desenvolvemento político do país.