19 ene. 2008




Pura Vázquez
En xuño do 2005, se a memoria non me falla (era concelleiro de cultura Pepe Araújo, nas fotos), a AELG celebrou unha homenaxe á poeta Pura Vázquez na nosa cidade. Os actos tiveron lugar no Parque do Barbaña (onde se colocou unha peza con versos de Pura e Dora) e na Casa do Concello, onde eu mesmo fixen a laudatio da autora.
A xornalista Isabel Bugallo, presente naqueles actos, garda unha colección de fotos daquel día, que me acaba de reenviar. Selecciono tres para esta Fototeca. Polo que vexo nas outras imaxes, andaban por Auria naquela ocasión escritores como Salvador García Bodaño, Marica Campo, Bernardino Graña, Cesáreo Sánchez Iglesias, Xerardo Méndez, Luz Pozo Garza, Pilar García Negro, Iolanda Castaño, Carme Kruckemberg, Román Raña, María Xosé Queizán e Ánxeles Penas, ademais do escultor Iñaqui Basallo (autor da peza escultórica da letra homenaxe) .


Juan Cruz no Liceo (fotos Trebolle)
Moi interesante e fermosa a charla de Juan Cruz de onte no Liceo: "La busqueda de un libro en la biblioteca". Tanto na súa ampla introducción improvisada (dedicada ó seu amigo Carlos Casares) como no centro da intervención, lida pero con moito xeito, sobre as súas orixes como escritor dende a súa infancia, moi humilde, en Canarias.
Destes temas tamén trata no seu último libro, Ojalá octubre (Alfaguara), que comecei a ler onte e que me está a gustar moito. A cea posterior, que non foi moi longa (tiña que coller o avión en Vigo ás seis da mañá e aló o levou J.Luís Troitiña), foi ben saborosa en anécdotas, sobre todo a cargo de Xabier Casares: Juan Cruz suxeriulle que tiña que recoller por escrito ese rico anecdotario que tan ben conta (como o seu irmán) e eu insistínlle tamén na mesma idea. Sería un luxo poder lelo despois. Falamos moito de literatura, de Casares, algo (moito menos) de política, das Canarias, do periodismo (Cruz encaixou ben a miña crítica do tratamento despectivo de "galego" aplicado en El País a M. Rajoy cando se fala da súa "astucia e indefinición galega"), dos cregos, dos nomes de pía e dalgunhas cousas máis.
Na foto que me pasa Trebolle, á vista: M.V., Teresa Devesa, Gálvez (Universidade), José C. Martínez Pedrayo, Cristina Berg, Xabier Casares e, aínda que non se ven, nesas filas estaban tamén Xoán Fonseca, S. Bobillo e Stella Estrada. O Salón Nobre do Liceo estivo cheo e os comentarios escoitados foron todos moi favorables.
ENTRE HORTAS E PORTAS, n.28, de Xosé M. González
E para comer, Lugo.
O Xaime non dá Pena ningunha canto ao dente.
Teña aquí dedicatoria e recoñecemento.

No 1941 houbo dous feitos ben relevantes. Primeiro, casaron José Ramón González Saavedra -de Couso, Santa María do Castro, Cervantes- e Alicia Pérez García, de Guitián, San Pedro de Froián, Sarria; sen tal evento, seguro que eu non escribía nada. O segundo, máis complexo, resumámolo dicindo que vinte e trinta anos despois aínda a xente lle chamaba a aquel o da Fame; ben sabido é o que teñen eses nos que Ano acaba sendo nome propio e, por ende, toman apelido.

Dúas décadas transcorridas, larica grave non pasaría o máis da xente. Pero certo hábito precautorio, e a non moi gran sobranza, traían ao guisado menos carne ca patacas; “grazas que as hai, e que non falten”, suspirarían interiormente os nosos maiores, cun alivio ás veces expreso en voz alta. Era boa educación servir para si -da prata ao prato- ración magra do elemento máis proteínico, principalmente habendo convidados, e ir deixando para un repetir do que a miúdo todos se privaban, contendo a gana.

Considero indiscutible que a grande maioría comiamos bastante caldo, moita pataca e frecuente verdura; ovos e froita había tamén. De carne, ante todo porco e curado; abonda matanza era feita nas lindes da capital, sen demasiado condicionante por hixiénico motivo, e chourizo embutido en casas coma a miña de San Roque. Coello ou polo en ocasión infrecuente. Cabrito ou año, por día singular. Sitúen as castañas, pantrigo de días, centeo, empanada e callos onde mester sexa, eis unha dieta con forte aparencia autóctona -case étnica, diga ao mellor algún cáustico- e forte poder calorífico: o tal, de haber abondo, para as nevaradas que invariablemente nos caían en tempo de rigor.

Completemos perspectiva sumaria do condumio: se todo o anterior igual era doméstico, ou viña por veces de familia aldeá, a tenda subministraba algunha chacina -roxón prensado, salchichón- e produción extraterránea: tal o aceite, pasta, arroz. Senllas imaxes envía a tenda do señor Gabino (outrora fronte á capela) con acougo de arrecendo xa impreciso: eu que levo para o aceite unha botella de litro baleira, el manexando émbolo con panca, baixa o cilindro transparente, enche o meu recipiente líquido verde e oleico; outra mercadoría indefinida, a granel, con papel envolta e á bolsa de rede . A pasta ten dúas variedades, fideo e macarróns; “espagueti”, en película italiana ou entre gángsters.

Pois ben: cando no sesenta e pico foi establecido un lema turístico e publicitario (“...Y para comer, Lugo”, de Alfredo Sánchez Carro), non radicaría tanto na dieta maioritaria coma en pitanza ou esmorga ocasional que algún rumboso, xerarca ou creso encarga para regalo propio e de agregados que van encher a andorga. O lugués medio, que era socialmente baixo, en carne de xato máis barbadela e semellantes ca solombo e costeleta; sardiñas, conserva e o incipiente conxelado ca troita e anguía, como non fose pescar el ou un amigo; perdiz, quen a pillara. Moita fachenda me daba, porén, un lema de tan relativo fundamento no comunitario e o xeográfico.

Existía moita casa popular de comida; Recatelo, Rúa Nova e do Progreso abondarían para mención á que renuncio. Como establecemento máis dispendioso citemos A Coruñesa, cuxo evocar non será de agravio pois pechou hai anos deixando só a extensión de xunta o Parque; tiña bar aquel restaurante, e os aromas que do fondo procedían de voda eran. Pois tal tipo de convite volvíase ocasión -única ou rara- do cobizado xantar fóra en Lugo.

A miña Primeira Comuñón (ano de 1961) aínda viu arrombar un cuarto do piso -o meirande- para nel banquetearmos; debeu haber entremeses, a moi excepcional ensaladilla rusa e outros pratos de excepción. O meu irmán comungante (1965, ou 66) xa celebrou portas para fóra, nun baixo que o Paramés utilizaba na Mosqueira; onde avaliamos, en primicia e sobremesa, un doce que chamaban torta xeada. Cando casou a miña prima Olga (1968?), camareiros de etiqueta serviran un menú que iniciaba cóctel de gambas; ten escrito o Hugh Johnson que a salsa cóctel mata calquera viño, sospeitando que -co tempo- mata así mesmo os seres humanos: que máis lle daba ao Xosé Manuel, absorto na novidade. Canto mudaba.

No modesto fogar de barrio, luxo non haberá, si comida suficiente; polbo no San Froilán, bacallau pola vixilia, filloas, freixós e orellas no Entroido. Será en moitos ao xeito, con algo máis ou algo menos. Pero máis alá do muro -pedra e tutela- que protexe os seus cativos, murmurio dos adultos, alusión compasiva ou exemplar, inevitable ollada testemuñan a estreitura que non cesa. Caldos habería con pouco máis ca unto, minguado compango e probablemente frío na casa ou casoupiña. Mundo non é paraíso. Nin sequera Lugo é. Nin tan sequera a morriñenta infancia.


Síndromes. Ou... estamos todos toliños?

Un tema do que xa falamos aquí. (Imaxe de Courbet: Ophelia. Pan por pan sábado 19 xaneiro)

Falou no Foro La Región o psiquiatra Jesús de la Gándara do aumento, no noso tempo, das depresións e dos trastornos psicosomáticos. Debeu ser interesante, pero non puiden asistir. Vexo no xornal que o psiquiatra falou dos novos xeitos de expresión do sufrimento humano: o estres, as patoloxías da présa, o acoso laboral, angustias e ansiedade, fobias, acoso laboral, etc. E tamén falou do síndrome da avoa escrava, do síndrome de Dióxenes e do da coidadora. E aínda hai máis: o síndrome de Ulises, nos inmigrantes. Problemas reais e graves na maioría dos casos. Outra cousa diferente é a tendencia actual a buscar un tratamento psicolóxico ou psiquiátrico para todo: velaí nenos diagnosticados e tratados con pastillas porque van mal no colexio e cousas así. Vivimos unha sociedade que o quere todo xa, ás presas, que se nega a admitir o fracaso: iso si que é un bo trastorno.