Carlos Casares // Bieito Iglesias

(na imaxe, os dous escritores, con Cristina Berg no medio, nuns Encontros Literarios no Liceo de Ourense, mediados dos 90)

O celuloide perdido de Carlos Casares
A familia do escritor recupera algúns filmes en Súper 8 que él mesmo guionizaba e montaba (ALFONSO PATO en El País-Luzes 2.5.08)

ENTREVISTA: Luces BIEITO IGLESIAS Escritor. "Nas clases medias suceden poucas cousas", DANIEL SALGADO, tamén en Luzes, EP. 2.5.08.

en poleiro alleo

(Imaxe: Acróbata, 1930, Picasso)

En minoría I: Olga Gallego, de Xosé Luís Méndez Ferrín (FaroVigo, 2.5-08)

As amas de casa son as maiores consumidoras de psicofármacos (EFE, F.V. 2.5.08)

Fío Musical (5)
MÚSICA E LITERATURA (Xabier Álvarez Iglesias)

Nunha recente entrevista o escritor francés Pascal Quignard afirmaba: "Un bo libro, pola súa entoación, polo seu ritmo, é música. Cando se le, escoitase". Coñecía o escritor e músico por un par de obras xa antigas: "La lección de música" e "Tous les matins du monde", por certo levada ó cine baixo a dirección de Alain Corneau, na que Gérad Depardieu da vida ó músico barroco Marin Marais.
As reflexións de Quignard recordáronme o vello debate entre música e palabra para reafirmarme na idea de que a música xa está nas palabras ata tal punto que a linguaxe se pode considerar como unha das fontes naturais da música.É por iso que encontro na música vocal e coral (palabra e música) o maior exponente da simbiose de ámbalas dúas artes. Sirva de exemplo o sexteto finés RAJATON.

axenda: Visións de Galicia: Poetas de posguerra,
ciclo no Liceo de Ourense

Luns 5 maio. Darío Xoán Cabana, conferencia sobre Xose Mª Álvarez Blázquez
Venres 9 maio. Luís González Tosar: Uxío Novoneyra.
Luns 12 maio. Miguel Anxo Fernán Vello: Manuel María.
Xoves 15 maio. Ramón Nicolás: Celso Emilio Ferreiro.
Luns 19 maio. Marcos Valcárcel: Antón Tovar.

El Liceo de Ourense recuerda a los poetas gallegos de posguerra (El Correo Gallego, 1 maio). EFE • OURENSE
El Liceo de Ourense dedicará su ciclo anual de conferencias Visiones de Galicia a un grupo de poetas gallegos de posguerra entre los que se encuentra Xosé María Álvarez Blázquez, que será el centro de la celebración del Día das Letras Galegas, el próximo 17 de mayo, anunciaron ayer los organizadores.
El programa del Liceo incluye sendas conferencias sobre el poeta de Tui Álvarez Blázquez, los lucenses Uxío Novoneyra y Manuel María, además de Celso Emilio Ferreiro y Antón Tovar, de la provincia de Ourense, señala un comunicado.
Todos ellos se agrupan en lo que los críticos llaman Promoción de enlace o Generación de las Fiestas Minervales.
Según el responsable de la sección de Literatura del Liceo, Marcos Valcárcel, colaborador habitual del Grupo Correo Gallego, todos ellos contaron en Galicia con el respaldo del diario de Santiago La Noche, que tenía un suplemento cultural.

Ourensanía
Israel Rodríguez Freire fíxome chegar unha fermosa colección de fotos de Ourense (velaí esta mostra). Escolmei 11 delas que xa están entrando na Ourensanía.

Tamén hoxe en Auria (fotos Pepe Trebolle)

Simpática, sobre todo, a chuvia de bandeiras multicolores e plurais...

Corrixir e correxer (Afonso V. Monxardín, La Región 29.4.08)

Imaxe: Ciborio da Catedral, foto Fernando del Río.

Hai moitos anos, Ourense era unha especie de aldea grande. Xuridicamente parece que foi cidade desde a noite dos tempos. Así aparece en todos os textos antigos, como reitora administrativa dos terreos circundantes e sé eclesiástica. Seguramente levou o título de cidade desde época romana, pero os carros de vacas transitaban polas rúas do casco vello ata hai setenta anos e as viñas chegaban ao pé das casas ata hai cincuenta. (Cando Afonso X falou do ‘boo viño d’Ourens’ no século XIII referíase, insisto sempre, ao da urbe e non ao da inexistente provincia.) E como a maioría dos núcleos de poboación, como case todas as nosas aldeas, estaba dividido en barrios con nomes de orixes diversas. Moitos deles coñecémolos desde o século XI -como Mariña Mansa, por exemplo- e outros teñen que ver con cousas modernas, como o barrio de sorprendente nome matemático O Vinteún, denominado así pola antiga feira de Canedo. E entre os núcleos ou barrios antigos había, de forma desigual, casas, rosíos, hortas e espazos públicos e privados, máis ou menos baleiros e que foron desaparecendo ao tempo que se formaban rúas e prazas.Vexamos algunhas vicisitudes dun destes nomes. Por riba da Catedral, ou sexa do que se ía configurando como centro da urbe, apareceu nos séculos medievais antigos un barrio que se chamou, como en tantos sitios e por puras razóns topográficas, Cima de Vila. Logo, a partir de mediados do século XV, pasou a ter alí a súa residencia, casas e cárcere, a nova autoridade política do Estado que viña a reforzar entre os veciños da cidade a súa vinculación ao rei fronte ao poder eclesiástico. Esa dignidade, o que viña a ‘rexer’ con veciños, chamouse ‘correxedor’. Aínda hoxe cando a un non lle ‘goberna’ ben a cabeza, dise que non ‘rexe’. Por iso, o que ‘rexe’ con, insisto, é o correxedor. É lóxico que o nome do lugar fose cambiando, pouco a pouco na lingua popular de Cima de Vila a Correxedor e despois, cando esta se urbaniza e define, xa nos séculos modernos, ou sexa XVI ao XVIII, e se castelanice na documentación acabe aparecendo como Plaza -ou plazuela- del Corregidor. O que é disparate é que na sinaléctica urbana apareza ‘Corrixidor’, que en galego moderno, significa simplemente o que corrixe. Ou sexa que en vez de un gobernante e os seus súbditos, lembra a un mestre cos exames dos alumnos. Así eu propoño corrixir aos nosos munícipes rexedores de cultura que deben rexer no tema. E que manden corrixir os letreiros e pór Correxedor, porque o que desde alí se facía era correxer que non corrixir. ¿Correcto?

Hoxe en Auria (1 Maio 2008, fotos Pepe Trebolle)

A Pexa, de Bieito Iglesias (ECG 1.05.2008)

A pexa ou apea para trabar as patas dos cabalos foi estorbo de uso xeral ata hai poucos anos. Tratábase dunha soga atada a dúas pernas dos solípedos que acurtaba as alancadas e impedía que abeirasen lonxe. Nunha foto de imprensa vexo que se segue utilizando ese xénero de impedimentos co gado equino bravo ou mostrengo: a instantánea -tomada no monte Xiabre- retrata unha besta que leva un pau en forma de forquita prendido nun artello. Infórmame amais o xornal de que tal práctica está hogano prohibida pola Lei de Protección dos Animais Domésticos e Selvaxes en Captividade de Galiza. Parece lóxico e necesario lexislar contra as apeas porque nos incendios de pasados veráns morreu moita cabalada que, por pexada, non pudo fuxir da labareda. Pero, á marxe desta constatación, o feito de que existan esas leis proteccionistas revela a muda profunda que experimentou a sociedade nas últimas décadas, pois non hai tanto que semellantes providencias resultarían estrañas á mentalidade popular. Eu vin afogar unha egua que quería pasar o Miño, desde o coiñal da Chavasqueira ata os prados de Angelita Varela situados na outra banda do río, precisamente porque coas patas enredadas na traba non se remexía e non foi capaz de vadear as correntes. A xente que presenciaba o incidente lamentou esa morte pero non pensaba que atar a besta fose unha crueldade a prohibir. Rexía unha concepción utilitaria no trato coas animalias, exenta de todo sentimentalismo:tanguíanse coa aguillada os bois pousóns; ás vacas lionas púñaselle unha táboa (atada nas cornas) sobre a testa, para dificultarlle a visión e evitar que escornasen.
Tense a impresión de que o avanzo da civilización dulcificou o corazón dos humanos, do que se benefician os brutos. No entanto, en escenarios bélicos iraquianos e en domicilios con marido maltratador ou asasino, nótase que o home continúa sendo un lobo para o home. Dito sexa sen ánimo de difamar ao lobo.

Linguaxe e fascismo

Andoliña xoves 1 maio

A linguaxe nunca é inocente. En Roma a esquerda perde a alcaldía da cidade despois de quince anos de goberno, que pasará agora a mans de Gianni Alemanno, do partido posfascista Alianza Nacional e socio de Berlusconi. Co vello discurso de sempre: anticomunismo, medo á inmigración, alerta sobre a seguridade cidadá. O certo é que as dereitas, moderadas ou radicais, nunca son moi orixinais: Rajoy usou argumentos semellantes na campaña española. Pero non lle foi ben.
Os militantes da AN saúdan brazo en alto, como nas vellas películas de guerra, e Berlusconi presume de encabezar "a nova falanxe romana". O seu socio da Liga Norte, Umberto Bossi, fala de "cazar" os inmigrantes clandestinos e reta ameazante á esquerda: "Se queren pelexa, os fusís están quentes; temos 300.000 homes, 300.000 mártires listos para combater". Nin que fosen militantes de Al Qaeda.
Xa coñecemos esa linguaxe, non ten nada de nova, é a antiga chulería joseantoniana. Nos anos 20 e 30 o fascismo tamén quixo crear unha nova linguaxe: Estado Novo, culto ó xefe ou Caudillo, primacía da raza aria, conquista do Estado. Copiáronse slogans e estéticas dun país a outro. Xa sabemos como acabou aquilo: pobres italianos!

RONSEL DOS LIBROS. OLGA GALLEGO.

(La Región, 26-6-2001. Recupero esta columna, a propósito do premio Trasalba a Olga Gallego, publicada cando saiu o seu libro sobre a cidade de Ourense).

Gustaríame que esta columna fose hoxe lida non só polos amantes dos libros, senón tamén por todos os lectores do xornal e pola maioría dos ourensáns, porque vou falar dun libro que debería estar en casa de cada cidadán de Auria: “A cidade de Ourense. Unha visión a través dos séculos”, de Olga Gallego Domínguez, publicado polo Museo Arqueolóxico como Anexo 27 do Boletín Auriense. Este é un libro que a autora nos debía ós ourensáns hai tempo e no que se resume case toda unha vida de traballo, entregada á esculca de documentos medievais e protocolos notariais, integrando ademais os seus traballos anteriores e doutros autores (Ferro Couselo, López Carrera, Fariña Busto e un longo etc.). O resultado é un fermoso traballo, nunha moi coidada edición (mágoa non ter incluído unha bibliografía final), que nos fala das raíces da cidade, moi singularmente entre a Idade Media e os comenzos da Idade Contemporánea (1812).

Todo colle nun estudo deste tipo: a estrutura do casco urbano; os seus complexos defensivos; as casas nobres e as casas campesiñas; o Cárcere da Coroa, a Casa do Peso e a Casa da Alfóndiga; os colexios, as igrexas e as ermidas; os cruceiros e os fornos; os muíños hidraúlicos e os cemiterios, etc. Un rico tesouro documental estudado con rigor e agarimo. O lector de Auria debería achegarse ó volume como quen abre o álbum de fotos familiar: velaí aquela forca do Codesal que se caiu cando mandaran aforcar dous homes, as tabernas pechadas no século XVIII, as vodas e os enterros...

Olga Gallego, segunda muller que recibe o Premio Trasalba
A primeira académica da RAG foi a bibliotecaria e arquiveira do galeguismo interior
MARÉ . SANTIAGO (Galicia Hoxe, 30-4-08)

Olga Gallego nunha rúa de Ourense, a cidade na que naceu e na que desenvolveu boa parte do seu labor. Olga Gallego, a primeira muller que entrou na Real Academia Galega (RAG) e durante moitos anos a única da institución, foi elixida por unanimidade Premio Trasalba 2008, o galardón que entrega anualmente a Fundación Otero Pedrayo como recoñecemento ás persoas que contribuíron a preservar a identidade e a cultura galega. Esta é a segunda ocasión na que o galardón recae nunha muller des que se creou en 1983, xa que Pura Vázquez o recibiu hai doce anos. A ela chégalle, precisamente, no seu oitenta cumpreanos.

(noticia completa)

"Sin españoles, nadie habría pagado por mi hijo"
O pai de un dos mariñeiros africanos secuestrados aguarda en Seychelles a chegada do atuneiro vasco (El País, 29-4-08; foto Claudio Álvarez, EP).

O NOSO MUNDO, OS OUTROS.

Andoliña 30 abril

Por sorte acabou ben, sen desgrazas persoais, o secuestro do barco Playa de Bakio por piratas de Somalia: un tema que non permite ningún xeito de frivolidades nin acenos románticos, porque había detrás un grupo de mariñeiros xogándose a vida coas súas familias aterrorizadas en terra. Hai xa bastante tempo que os barcos españois levan, ó carón de mariñeiros galegos, vascos ou andaluces, un numeroso continxente de inmigrantes, sobre todo de orixe africana: o traballo é moi duro e hai xentes que non poden escoller. Deste xeito, a paisaxe humana dos nosos portos pesqueiros, dende A Guarda a Ribadeo, muda de forma acelerada nunha babel de linguas e culturas.
O pai dun dos mariñeiros secuestrados, natural das Illas Seychelles, amosábase onte moi ledo e lembraba unha verdade contundente: “Se non fose nun barco con españois, ninguén pagaría polo meu fillo”. Unha realidade indiscutible, que sería hipócrita negar: coa súa inxenua verdade ese pai está a desvelar as moitas barreiras que separan o noso mundo dos outros. Ese mariñeiro pertence xa, aínda que nunha posición secundaria, ó universo dos privilexiados. Outros moitos loitan cada día, algúns ata a morte, por ter esa mesma sorte.

Millán Picouto: poesía, teatro, a Auriense

entrevista co poeta e dramaturgo Millán Picouto (LVG-Ourense 29-4-08)

en poleiro alleo

Os 32 camiños da sabedoría, de Afonso V. Monxardín (Galicia Hoxe, 29-4-08)

Crucifixos nos hospitais públicos, de X. M. Sarille (ECG 29-4-08)

A City, de Miguel Anxo Murado (LVG, 29-4-08): de avogados e piratas.

Rula e abidueira.

Pan por pan martes 29 abril

Recupero esta cita ben coñecida de don Álvaro Cunqueiro: “Louvado seña Deus tamén por terme dado o don da fala nosa, porque me ensinou a dicir “rula” e “abidueira” e “dorna” e “ponte” e “fonte”, e entón eu, sabendo estas palabras, era verdadeiramente dono da rula e da abidueira e da dorna e da ponte e da fonte”. Estas palabras, fermosas, intelixentes, díxoas Cunqueiro nunha homenaxe que lle ofreceron en Vigo. Cunqueiro falaba guiado só polo seu inmenso amor á lingua. Non era ningún perigoso independentista nin nada semellante. Sabía que as linguas sempre suman, nunca restan, e que coñecer unha lingua é o mellor camiño para avanzar na máis fonda comprensión dun xeito de ser, dunha cultura. Rula, abidueira, dorna, ponte e fonte: palabras de noso, chegan ó século XXI cargadas de sentidos. Non entendo como algúns queren renunciar a este tesouro.

No momento exacto, a imaxe perfecta (vía Afonso)

Unha imaxe da presentación da folga estudantil contra as taxas (do fotolog de Ceivinho). Está tomada na galería Sargadelos de Pontevedra e fai un xogo espectacular entre a estrela da camiseta e a icona barroca e dourada do fondo: no mesmo fotolog alguén escribe que poderían ser alumnos de Acción Católica e non dos CAE, que son os que convocaban.

(Se o presentasen nos locais da CIG de Ourense, sairía unha foto enorme de Lenin detrás e creo que tamén teñen outra do Che Guevara). Cuestións de estética.

Julio e o río (Faro Vigo 28.4.08):

Ferrín escribe sobre a novela de Julio López Cid

RELECTURAS. O NACIONALCATOLICISMO (1). La Región 28 abril. Imaxe: Menéndez Pelayo nun selo de 1954.

A historia de onte. Recolocando libros na biblioteca, que medran sen cesar e sen acougo, cae un volume xa lido no seu día, que decido arredar para unha relectura. E a iso me poño: trátase de “Cielo y dinero. El nacionalcatolicismo en España (1881-1975)”, de Alfonso Botti (Alianza Universidad, 1992). Lino cando andaba a investigar a República en Ourense, pero agora saqueille aínda máis proveito.
A tese básica do nacionalcatolicismo é a consubstancialidade entre o elemento católico e o nacional na Historia de España. Tal realidade viría dende a conversión de Recaredo (587) e desenvólvese dende os séculos da Reconquista en adiante. Consolídase coa expulsión dos árabes da península e logo co reforzamento da identidade por parte da Santa Inquisición. A conquista de América defínese como unha nova evanxelización e o nacemento dun Imperio fronte á Reforma protestante. Ese período de esplendor truncaríase coa decadencia dende a chegada dos Borbóns e as ideas estranxeirizantes. Pasa a demonizarse así todo o que racha coa unidade católica: iluminismo, masonería, liberalismo, krausismo, librepensamento, positivismo, anarquismo, socialismo, comunismo, etc. Todos eles son os famosos heterodoxos de Menéndez Pelayo: anticatólicos e, xa que logo, antinacionais. Esa era a historia dominante das vellas enciclopedias: quen teña máis de 40 anos sabe ben do que estou a falar, ou non?
A xénese do NC. Alfonso Botti estuda nese ensaio con detalle as orixes e xénese do NC: as súas raíces están na reacción católica fronte á Ilustración, á Revolución Francesa e na revolta contra a invasión napoleónica de 1808. Logo viran os pensadores a darlle corpo: primeiro Donoso Cortés. Logo os carlistas e intelectuais integristas. E Menéndez Pelayo identificando España, unidade de raza e unidade de crenza. E catalogando ós heterodoxos españois (1880), mesmo coa afirmación dunha “filosofía nacional”. E títulos tan simpáticos como “El liberalismo es pecado” (1884), de Félix Sardá y Salvany. A Igrexa pola súa banda soporta as medidas desamortizadoras e fai de España un refuxio de ordes relixiosas expulsadas de Francia e doutros lugares. Sen perder o seu poder económico: Joaquín Aguilera sostiña en 1912 que os relixiosos tiñan ó menos un terzo do país.
Acción Española. Hai toda unha elaboración literaria das teorías do NC español: Vázquez de Mella cando propugna a confederación cos estados americanos do Sur. Ramiro de Maeztu cando define a “Antipatria” ou apela a unha nova Reconquista. Ou “o noso” Eugenio Montes, galgando do galeguismo e das vangardas ó fascismo, con imaxes como “España, esposa de Cristo”. Os autores da revista “Acción Española” estruturan a ideoloxía do NC como soporte para un modelo totalitario de novo Estado corporativo ou fascista. Que de novo tiña pouco, porque Victor Pradera xa dicía que era o mesmo dos Reis Católicos. José Calvo Sotelo, con sección fixa na revista, dálle forma económica capitalista ó modelo totalitario. O certo é que, pouco despois, 1936, Franco non vai ter xa que inventar moito.

E catro moi fermosas pezas do artista Xosé Luís de Dios (na Ourensanía)

Que gran debuxante! Que gran pintor!

Estas pezas son da súa mostra Imaxes dos Soños (Museo Municipal, 2000)